Prace Germanistyczne

Spisz jako element kultury Europy Środkowej w świetle niemieckojęzycznej gazety Karpathen-Post na przykładzie wierszy Friedricha Láma

Ingrid Puchalová — 2025-10-14

W centrum tego studium znajduje się zjawisko transferu kulturowego, badane na przykładzie wierszy spisko-niemieckiego autora Friedricha Láma (1881–1955), które zostały opublikowane w niemieckojęzycznej gazecie regionalnej Karpathen-Post w pierwszej połowie XX wieku. Studium podejmuje analizę interpretacyjną w kontekście teoretycznych koncepcji austriackiego historyka kultury Moritza Csáky’ego na temat terminu „Europa Środkowa”. Karpathen-Post stanowi odpowiednie pole badawcze do analizy różnych ścieżek i form transferu kulturowego pod kilkoma względami.

Złożenia jako element słowotwórstwa gwary obozowej: próba niemiecko-polskiej systematyzacji w ujęciu kontrastywnym

Marcin Ulmanek — 2025-10-10

Artykuł stanowi próbę systematyzacji złożeń występujących w języku obozowym w ujęciu kontrastywnym – z perspektywy niemieckiego i polskiego systemu słowotwórczego. W części teoretycznej omówiono specyfikę gwary obozowej na tle języka Trzeciej Rzeszy, jej niejednoznaczną klasyfikację (między gwarą, żargonem, a indywidualną odmianą języka), a także cechy morfologiczne złożeń w języku niemieckim i ich wybranych odpowiedników w języku polskim. W części empirycznej przeanalizowano 50 złożeń
z gwary obozowej zaczerpniętych z dostępnych źródeł. Każdy leksem został przypisany do odpowiedniego typu słowotwórczego, opisano jego strukturę oraz zaproponowano polski odpowiednik wraz z komentarzem morfologiczno-składniowym. Analiza ukazuje zarówno typowe schematy tworzenia złożeń w języku niemieckim,
jak i trudności związane z ich przekładem na język polski w sposób ekwiwalentny.

Aspekty języka specjalistycznego w dydaktyce uniwersyteckiej: potencjał i wyzwania dla studiów germanistycznych w krajach nie niemieckojęzycznych

Edyta Błachut — 2025-10-14

Der Schwerpunkt des Beitrags liegt auf der Fachsprachenvermittlung in der universitären Bildung im Kontext des polnischen Germanistik-Studiums. Es wird nach Inspirationen und Annahmen für den fachsprachlich orientierten Unterricht im philologischen Studienprogramm gefragt, sowie nach Aufgaben, die sich daraus ergeben könnten. Die Diskussion ist zweigeteilt: Auf der einen Seite basiert sie auf bisherigen Forschungsergebnissen zu deutschen Fachsprachen aus didaktischer Sicht, auf der anderen präsentiert sie Ergebnisse und deren praktische Umsetzung im fachsprachlichen Unterricht.

Cechy szczególne tekstów muzealnych i ich specyfika w kontekście przekładu

Małgorzata Jokiel — 2025-10-14

Niniejszy artykuł przedstawia w początkowej części cechy szczególne i funkcje tekstów muzealnych, do których należą m.in. zorientowanie na odbiorcę, czytelność, multimodalność, ograniczenia przestrzenne i wrażliwość interkulturowa, oraz związane z nimi wyzwania. Następnie autorki wskazują na specyfikę przekładu wspomnianej grupy tekstów, jak również na wybrane aspekty teorii translacji, które znajdują zastosowanie w kontekście muzealnym, tj. w sposób szczególny na problematykę ekwiwalencji, teorię skoposu, a także aspekty transferu kulturowego oraz kultury przekładu. Zawarte we wstępie rozważania teoretyczne zostały skonfrontowane w dalszej części artykułu z materiałem empirycznym, zaczerpniętym ze zrealizowanego przez Opolską Germanistykę projektu translatorskiego dla Muzeum Śląska Opolskiego.

O karierze słów booster / boostern i ich użyciu we współczesnym języku niemieckim

Oliver Herbst — 2025-10-14

Pandemia koronawirusa pozostawiła wyraźne ślady w języku, które manifestują się szczególnie w postaci neologizmów, nowych znaczeń, zapożyczeń i wzmożonego użycia terminów specjalistycznych w języku ogólnym. Jednak obserwacja języka po pandemii koronawirusa z pewnego dystansu czasowego pokazuje również, że wpłynęła ona na aktywizację wariantów czy niuansów znaczeniowych słów. Poniżej przeanalizowana zostanie kariera słów, ukazana na przykładzie leksemów Booster / boostern. Na podstawie aktualnych kontekstów użycia tych słów we współczesnym języku niemieckim podjęto próbę prezentacji ich aktualnego profilu użycia oraz wskazania prawidłowości w ich stosowaniu i potencjalnych znaczeń, aby móc przedstawić je jako wyrazy modne.

Mniejszości językowe z południowych i północnych Czech w Brazylii

Sebastian Kürschner — 2025-10-14

W artykule przedstawiono i scharakteryzowano różne mniejszości językowe w Brazylii o niemieckim pochodzeniu z Czech. Porównanie pokazuje, że posługująca się dialektem bawarskim mniejszość językowa pochodząca z południowych Czech w São Bento do Sul (stan Santa Catarina) zasadniczo zachowuje dialekt, a wpływy portugalskie ograniczają się w dużej mierze do płaszczyzny leksykalnej. Z kolei mniejszości językowe w trzech miejscowościach stanu Rio Grande do Sul, z których każda powstała wskutek imigracji Niemców z północnych Czech, wykazują utratę oryginalnego dialektu. Podczas gdy ostatni można sklasyfikować jako górnosaksoński, mówcy używają dziś wariantów zachodnio-środkowych lub odmian zbliżonych do niemieckiego języka pisanego. Wskazane odmienne procesy analizowane są pod kątem złożonych relacji między dialektem a językiem standardowym i interpretowane w kategoriach potencjalnej ewolucji historycznej.

Perspektywy transgraniczne w leksyce niemieckiego dialektu wyspy językowej Deutschpilsen/Nagybörzsöny na Węgrzech

Éva Márkus — 2025-10-14

Niniejszy artykuł przedstawia dialekt wyspy językowej Deutschpilsen w północnych Węgrzech, który rozwinął się w średniowieczu z elementów południowobawarskich i wschodnio-środkowoniemieckich.
Osadnicy imigrowali do tej wioski z Tyrolu, Styrii i Rudaw. Ich odmiany językowe były zrównoważone i wymieszane w środowisku obcojęzycznym. Autorka przeprowadziła badania terenowe i zebrała dane językowe.
Leksyka, słownictwo tej odmiany językowej zostało przeanalizowane przy użyciu zebranego korpusu, a artykuł pokazuje, że warstwy leksykalne omawianego dialektu przekraczają kilka – dziś istniejących – granic.

Imiona zakonne Sióstr Kanoniczek Ducha Świętego de Saxia (CSS) z domu zakonnego w Busku-Zdroju w świetle analizy onomastycznej (XX–XXI wiek)

Piotr A. Owsiński — 2025-10-14

Artykuł stanowi próbę prezentacji wyników badań z zakresu onomastyki, będąc jednocześnie kontynuacją eksploracji materiału nazewniczego w obszarze antroponimii religijnej. Celem analizy jest poszerzenie i uzupełnienie stanu badań naukowych w obrębie wyżej wspomnianego obszaru. Poniższe badanie stanowi jednak inicjację tego rodzaju socjolingwistycznych dociekań naukowych, gdyż dotyczy do tej pory nieanalizowanego korpusu badawczego, jakim są imiona zakonne, funkcjonujące w XX i XXI wieku w domu zakonnym Zgromadzenia Sióstr Kanoniczek Ducha Świętego de Saxia (CSS) w Busku-Zdroju. Analiza dotyczyć zatem będzie samych imion buskich sióstr zakonnych, jak również ich motywacji oraz potencjalnego związku z używanym przez nie wcześniej imieniem chrzestnym. Ponadto badanie koncentruje się na dociekaniach o charakterze etymologicznym w kontekście ich częstotliwości użycia i funkcjonowania w społeczności zakonnej i miejskiej.

„Musimy utworzyć Zipser Deutsche Partei”. Język polityczny w gazecie Karpathen-Post (1880–1942) w czasie pierwszych wyborów parlamentarnych w Czechosłowacji (1920)

Alexandra Popovičová — 2025-10-14

Artykuł analizuje język polityczny Karpathen-Post, niemieckojęzycznej gazety wydawanej w Kesmark/Kežmarok w latach 1880–1942, oraz jej rolę w odzwierciedlaniu i kształtowaniu dynamiki społecznej i politycznej na Spiszu. Wykorzystując metody politolingwistyki i analizy korpusowej, zbadano, w jaki sposób kluczowe kwestie były konceptualizowane językowo podczas pierwszych wyborów parlamentarnych w Czechosłowacji w 1920 roku. Analiza kluczowych słów pokazuje, w jaki sposób Zipser Deutsche Partei (ZDP) wykorzystywała retorykę do promowania tożsamości zbiorowej i mobilizowania poparcia politycznego.

Perspektywy i potencjał studiów germanistycznych w Europie Środkowej w kontekście aktualnych wymogów rynku pracy. O wspólnych celach bez granic

Gabriela Rykalová — 2025-10-14

Studia germanistyczne w Europie Środkowej stoją w obliczu poważnych wyzwań, które pojawiły się w nowym tysiącleciu, w tym malejącego zainteresowania językiem niemieckim i spadającego poziomu znajomości języka niemieckiego wśród kandydatów na uniwersytety. Wskazuje się, że brak jasnego podejścia do nauczania języków obcych i błędna polityka językowa, a także malejące zainteresowanie nauką języka niemieckiego jako drugiego języka obcego stanowią istotne przeszkody. Pomimo tych wyzwań, wspólne cele bez granic są postrzegane jako szansa na wzmocnienie studiów germanistycznych w Europie Środkowej i utrzymanie znaczenia języka niemieckiego na rynku pracy.

Przemiany w kształceniu neofilologicznym na przykładzie kierunku studiów „Język niemiecki w biznesie i komunikacji publicznej”

Marek Sitek — 2025-10-14

Jako instytucje publiczne szkoły wyższe odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu lokalnych społeczności, przyczyniając się do ich rozwoju edukacyjnego, kulturalnego oraz gospodarczego. Niniejszy artykuł stanowi próbę identyfikacji czynników mających kluczowe znaczenie w kontekście zmian zachodzących w procesie kształcenia neofilologicznego w Polsce. Przedmiotowa analiza jakościowo-ilościowa przeprowadzona została na przykładzie programu studiów licencjackich „Język niemiecki w biznesie i komunikacji publicznej” oferowanych od roku akademickiego 2024/2025 na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Opolskiego.
Uruchomienie powyższego kierunku studiów potwierdza rosnące zapotrzebowanie lokalnego rynku pracy na wysoko wykwalifikowanych pracowników legitymujących się zaawansowaną znajomością specjalistycznego języka niemieckiego.

Reklama w Breslauer Zeitung. Kultura konsumpcyjna od początku XIX do początku XX wieku

Agnieszka Jóźwiak — 2025-10-14

Wiek XIX to okres szczególnego rozwoju prasy, a poprzez nią komunikacji na skalę masową. Wraz z rozwojem przeróżnych czasopism, w prasie zaczęła się wykształcać i szerzyć reklama. Pierwsze ogłoszenia służyć miały dostarczaniu informacji na temat dostępnych towarów, których z dnia na dzień przybywało. Badania nad reklamą umożliwiają wgląd w różne dziedziny życia społecznego. Poniższa analiza anonsów ukazujących się w Breslauer Zeitung ma na celu przyczynić się do lepszego zrozumienia oczekiwań i dyspozycji społecznych mieszkańców Wrocławia w XIX wieku.

Początki druku i prasy w Europie oraz w krajach niemieckich

Renata Sput — 2025-10-10

W artykule autorka przybliża początki druku oraz rozwój prasy w Europie i krajach niemieckich. Podkreśla rolę pisma i jego rozwój jako jeden z bardziej znaczących wynalazków ludzkości, pochyla się także nad wynalezieniem papieru i ruchomych czcionek Johannesa Gutenberga pozwalającym na bezprecedensowe rozpowszechnienie się prasy w omawianej przestrzeni. Śledzi rozwój prasy jako przekazu najpierw podstawowych, z czasem wielotematycznych i obszernych wiadomości, zyskujących na popularności
i popycie szczególnie w okresach zawirowań wojennych oraz innych przełomowych wydarzeń historycznych w Europie.

Olimpiada Języka Niemieckiego w kontekście zyskownego zniesienia granic: ustny etap konkursu

Paweł Moskała — 2025-10-14

Poniższy artykuł analizuje rolę Olimpiady Języka Niemieckiego w relacjach pomiędzy Polską, Niemcami, Szwajcarią i Austrią, jak również podkreśla jego znaczenie w wymiarze europejskim. Tekst najpierw opisuje strukturę organizacyjną i przebieg Olimpiady, a następnie skupia się na etapie ustnym szczegółowo analizując zakres tematyczny, jaki muszą opanować uczestnicy konkursu. Lektura wybranych książek z niemieckojęzycznego kanonu oraz konfrontacja z zagadnieniami z zakresu historii, geografii, gospodarki, polityki społeczeństwa i kultury mogą wzmacniać u uczestników konkursu postawę, której fundamentem jest otwartość na inność, tolerancja i szacunek dla drugiego.

Pozycja języka niemieckiego w Republice Czeskiej

Jana Nálepová — 2025-10-14

W artykule opisano miejsce języka niemieckiego w systemie edukacji Republiki Czeskiej. W pierwszej kolejności przedstawiono ogólne zasady funkcjonowania systemu szkolnego ze szczególnym uwzględnieniem nauczania języków obcych. Kolejny nacisk położony jest na rolę języka niemieckiego jako języka kultury i języka mniejszości narodowej w Republice Czeskiej. Pokrótce opisano historię, rozwój sprawności językowych, a także obecne wyzwania
i szanse. Przedstawiono także postrzeganie języka i kultury niemieckiej przez czeskich uczniów i studentów oraz motywację do nauki języka niemieckiego.