Studia Krytyczne/Critical Studies

Resisting the poisonous language of fascism

HENRY A. GIROUX — 2025-12-31

This article examines how language has become one of the central battlegrounds in the rise of American fascism. Drawing on the insights of Morrison, Ngũgĩ, Klemperer, and others, it argues that Trump’s rhetoric is not simply inflammatory but functions as a weapon of authoritarian statecraft, a “dead language” designed to erase memory, suppress critical thought, and normalize violence. The piece explores how fascist rhetoric intertwines with neoliberal pedagogy, white supremacy, and profound inequality, shaping a culture of disposability where dehumanization is institutionalized and cruelty governs. Through a layered analysis of state terror, racial cleansing, attacks on immigrants, the militarization of civil society, and the collapse of moral imagination, the article exposes how authoritarian politics transforms civic life into a war zone sustained by propaganda, fear, and spectacle. Against this descent, it calls for reclaiming language as a site of critique, memory, and democratic resistance. Only by forging a new, insurgent vocabulary, one capable of naming the crisis and envisioning emancipatory futures, can democratic agency be revived and the machinery of fascist politics be confronted.

Revolutionary Action Movement i genealogia radykalnego czarnego nacjonalizmu: od ruchu praw obywatelskich do internacjonalizmu trzecioświatowego

Sebastian Urbaniak — 2025-12-31

Artykuł analizuje genezę, działalność i ideologiczną ewolucję Revolutionary Action Movement (RAM) — jednej z kluczowych, choć często pomijanych organizacji radykalnego czarnego ruchu wyzwoleńczego w Stanach Zjednoczonych. Autor ukazuje RAM jako łącznik między liberalnym ruchem praw obywatelskich a radykalnym nurtem Black Power, w którym doszło do syntezy marksizmu, czarnego nacjonalizmu i internacjonalizmu Trzeciego Świata. Powstałe w 1962 roku w środowisku studenckim Ohio Central State College RAM wyrosło z rozczarowania reformizmem NAACP i SCLC oraz z inspiracji myślą Malcolma X i Roberta F. Williamsa. Organizacja odrzuciła strategię non-violence, głosząc ideę rewolucyjnego nacjonalizmu i solidarności z antyimperialistycznymi ruchami Trzeciego Świata. Jej działalność — od kampanii edukacyjnych i protestów w Filadelfii po publikacje „Black America” i „Soulbook” — stanowiła intelektualne zaplecze dla przyszłych formacji, takich jak Black Panther Party. W centrum ideologii RAM znajdowało się przekonanie, że Afroamerykanie stanowią „naród w narodzie”, skolonizowany w ramach amerykańskiego kapitalizmu. Ich wyzwolenie wymagało rewolucji społecznej i kulturowej, łączącej walkę klasową z walką o samostanowienie. Inspiracje marksizmem, myślą Harolda Cruse’a, Frantza Fanona i Harry’ego Haywooda pozwoliły RAM stworzyć oryginalny model „czarnego internacjonalizmu”. Autor dowodzi, że mimo krótkiego istnienia RAM odegrało kluczową rolę w kształtowaniu nowoczesnego czarnego radykalizmu, łącząc antyrasizm z antykapitalizmem i antyimperializmem, a jego dziedzictwo pozostaje istotne dla współczesnych studiów nad dekolonializmem i teorią oporu.

Intellectual and defence of Palestinian human rights. The case of Michael Sfard

Sławomir Czapnik — 2025-12-31

Intellectuals seems to play an important role in the modern world, as shown by the example of the Israeli lawyer Michael Sfard. Cognitive frames for authors considerations are created from the late Zygmunt Bauman prospect, with particular emphasis on his vision of intellectual’s commitment and the era of liquid modernity specifics. The article consists of three parts. The first one focuses on the moral and political – the sequence is not accidental – aspects of Sfard’s activity. In the second part the style and strategy of his law office activity is analysed. And the third is the review of some selected cases conducted by Sfard law office. In conclusion the author draws one’s attention to the negative phenomenon of the adiaphorization, that Israelis moral indifference to the fate of other people, in this case the Palestinians, is.

Noty o autorkach i autorach

Sławomir Czapnik — 2025-12-31

Geopolityka popularna i nowe technologie. Czego nas uczą geopolityczne bestsellery?

Tomasz Pawłuszko — 2025-12-31

W ostatnich dekadach termin „geopolityka” zyskał dużą popularność w wyjaśnianiu zjawisk międzynarodowych. Kwestie geopolityczne stały się ważną dziedziną analityki rynkowej, w tym zwłaszcza analizy ryzyka. Nadal jednak nie jest jasne czym jest owa „analiza geopolityczna” i jaką niesie treść? Co proponują autorzy geopolitycznych bestsellerów? Czym charakteryzuje się ich praca i jakie stosują metody? Jak definiują geopolitykę? W celu odpowiedzi na te pytania autor podjął wysiłek zbadania zawartości wiodących publikacji „geopolitycznych”, przetłumaczonych na język polski w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Autor wyjaśnia, że głównym przedmiotem tak zwanej geopolityki popularnej pozostają przyczyn rywalizacji państw. Nowe książki różnią się jednak treścią i formą, gdyż zwracają uwagę na nowe obszary rywalizacji. Autor bada również słabości popularnego dyskursu. W przedsięwzięciu autor wykorzystał metodykę przeglądu naukowego.

Czy nie ma alternatywy? Prolegomena do eksperymentalnych metod odpowiedzi na realizm kapitalistyczny

Tomasz Rosowski — 2025-12-31

Artykuł koncentruje się na krytyce „realizmu kapitalistycznego” – zdiagnozowanej przez Marka Fishera wszechobecnej ideologii, która przedstawia kapitalizm jako jedyny, niepodważalny i naturalny system, skutecznie blokując wyobraźnię polityczną i prowadząc do apatii. Lewica, pozbawiona wielkich narracji i skazana na politykę reaktywną, nie jest w stanie zbudować spójnej wizji przyszłości. Bierność dotyka również wymiaru pamięci o doświadczeniach ruchów lewicowych i związanej z nią melancholii. Jako rozwiązanie zaproponowano wykorzystanie konceptu „lewicowej hiperstycji” – aktywnie kreowanej, utopijnej wizji przyszłości, która dzięki swej sprawczości może realnie wpływać na teraźniejszość. Tworzenie prospektywnych alternatyw jest eksperymentalną metodą przełamującą impas realizmu kapitalistycznego. Teza artykułu to: alternatywa dla kapitalizmu istnieje, a kluczem do jej urzeczywistnienia jest odzyskanie przez lewicę pewności i zdolności do twórczego myślenia.

Wprowadzenie do czternastego numeru Studiów Krytycznych

Sławomir Czapnik — 2025-12-31