Studia Oecumenica

"Ekumenizm krwi" jako znak jedności chrześcijan.

Dominika Pruszczyńska — 2025-12-18

Osiem lat po brutalnej śmierci dwudziestu koptyjskich chrześcijan oraz jednego obywatela Ghany, zamordowanych na plaży w Libii przez terrorystów tzw. Państwa Islamskiego, papież Franciszek wpisał ich imiona do Martyrologium Kościoła rzymskokatolickiego jako świętych męczenników. Wydarzenie to, mające zarówno wymiar duchowy, jak i eklezjalny, ponownie skierowało uwagę teologów na zjawisko określane mianem „ekumenizmu krwi” czyli koncepcji, według której wspólne cierpienie i świadectwo wiary aż po męczeństwo, niezależnie od przynależności wyznaniowej, jest rzeczywistym znakiem jedności chrześcijan. Celem niniejszego artykułu jest teologiczna refleksja nad fenomenem „ekumenizmu krwi” w kontekście relacji pomiędzy Kościołem rzymskokatolickim a Koptyjskim Kościołem Ortodoksyjnym. Analiza skupia się na znaczeniu męczeństwa jako czynnika zbliżającego wspólnoty chrześcijańskie, a także na pytaniu o możliwość odczytywania świadectwa męczenników jako formy realnej, choć niepełnej komunii - widzialnego znaku jedności Kościoła „tu i teraz”. Rozważania te wpisują się w szerszy kontekst współczesnego ruchu ekumenicznego, który nie zatrzymując się tylko na dialogu doktrynalnym, spogląda głębiej i próbuje odnaleźć drogi do jedności w rzeczywistości w tym przypadku „prześladowań religijnych” która nas otacza.

Refleksje nad lekturą Miszny

Roman Marcinkowski — 2025-12-18

Nie jest dzisiaj dla nikogo tajemnicą, że chrześcijaństwo powstało i wyrosło w środowisku żydowskim. Czy to się komuś podoba, czy nie, pierwszymi chrześcijanami byli Żydzi. Nic więc dziwnego, że chrześcijaństwo czerpie z judaizmu pełnymi garściami, głównie z Biblii hebrajskiej, czyli Tanachu, przyjętego w chrześcijaństwie z pewnymi zmianami i nazywanego Starym Testamentem. Jak jest ze znajomością innych dzieł judaistycznych poza kręgami żydowskimi? Czy zagadnienia ściśle judaistyczne są zrozumiałe w środowisku chrześcijańskim? Jak są przyjmowane? Inspiracją do napisania artykułu były pytania studentów na zajęciach dotyczących tradycji ustnej judaizmu, której istotę stanowi Miszna.

Celem artykułu jest próba wyjaśnienia praw judaizmu rabinicznego, zwykle niezrozumiałych, stąd też budzących wątpliwości w gronie wyznawców innych niż judaizm religii, jak też pośród niewierzących. Wśród wątpliwości i pytań pochodzącej z różnych środowisk młodzieży akademickiej uczestniczącej w zajęciach dotyczących judaizmu rabinicznego najczęściej wymieniano: nadinterpretację słów Tory i niezrozumiałe rozszerzanie prawa, omijanie Boskich nakazów, zezwalanie na to, czego zabrania Tora, negowanie praktyki eruwu, czy wskazywanie sposobów sprytnego postępowania. Autor artykułu próbuje przybliżyć temat sięgając do źródeł judaizmu rabinicznego.

Christ in Emptiness and Compassion: Catholic Japanese Christologies of the Twentieth Century

Dariusz Klejnowski-Różycki — 2025-12-18

Historia katolickiej teologii w Japonii to dzieje wiary trwającej w milczeniu, prześladowaniu i dialogu. Od przybycia św. Franciszka Ksawerego w 1549 roku po czasy powojenne, chrześcijaństwo rozwijało się w cieniu buddyzmu i shintō, odnajdując własny język duchowości. Z tej tradycji wyrastają cztery nurty chrystologii XX wieku: Sophia, Nanzan, duchowo-pastoralny oraz pamięci i historii. Szkoła Sophia w Tokio, inspirowana filozofią kyotońską, odczytuje pojęcie pustki (無, mu) jako wyraz miłości kenotycznej. Chrystus jest tu ruchem ku drugiemu, obecnością ogołoconą, w której Bóg objawia się poprzez relację i współczucie. Szkoła Nanzan w Nagoi rozwija teologię dialogu i milczenia (沈黙, chinmoku), pojmując wiarę jako spotkanie (対話, taiwa) i gościnność wobec odmienności. W nurcie duchowo-pastoralnym, zakorzenionym w codziennym doświadczeniu, Chrystus staje się towarzyszem współczucia (思いやり, omoiyari) i szczerości serca (真心, magokoro). Szkoła pamięci i historii, związana z doświadczeniem męczeństwa i ukrytego Kościoła, tworzy teologię świadectwa (証し, akashi) i pamięci (記憶, kioku). Wszystkie te nurty łączy jedna intuicja: Chrystus jest obecnością w pustce, współczuciem w cierpieniu i pamięcią w milczeniu. Prawda Objawienia nie objawia się w potędze, lecz w współodczuwaniu – w Bogu, który pozostaje z człowiekiem w jego milczeniu.

Pismo św. jako zbiór chrześcijańskich koanów?

Piotr Goniszewski — 2025-12-18

Celem niniejszego artykułu jest próba oceny teologicznej podejścia do lektury Biblii zaproponowanej przez Kakichi Kadowakiego SJ w jego monografii pt. Zen i Biblia. Ta nowa metoda lektury została określona przez japońskiego jezuitę jako nowa hermeneutyka biblijna i jest wzorowana na praktyce koanowej japońskiego buddyzmu zen. W pierwszym punkcie artykułu zaprezentowałem krótkie wprowadzenie do koanów zen, pokazując historię koanów, ich strukturę literacką oraz współczesny sposób praktyki zazen z koanem w szkole Rinzai. To tło jest bardzo istotne ponieważ Kakichi Kadowaki SJ był uczniem Sogena Omori (1904–1994 po Chr.; jap. Ōmori Sōgen, 大森曹玄), wybitnego przedstawiciela szkoły Rinzai we współczesnej Japonii. W drugim punkcie przedstawiłem metodę nowej hermeneutyki biblijnej. Zgodnie ze wskazówkami Kakichi Kadowakiego SJ aby pracować z tekstem biblijnym na wzór koanów zen należy najpierw osiągnąć stan stabilnej koncentracji (samādhi) a następnie wprowadzić do umysłu wybrany fragment biblijny. Nie należy analizować dyskursywnie danego fragmentu, ale utrzymywać go stale w świadomości aż do uzyskania intuicyjnego wglądu w jego egzystencjalne znaczenie dla praktykującego. W punkcie trzecim artykułu dokonałem teologicznej oceny nowej hermeneutyki biblijnej japońskiego jezuity. Wydaje się, że największą trudność w szerokim stosowaniu metody Kakichi Kadowakiego SJ stanowi odmienna natura i przeznaczenie koanów oraz Pisma Św. Koany są ukierunkowane na umożliwienie doświadczenia przebudzenia (satori/kenshō), natomiast Pismo Św. ma prowadzić człowieka do nawrócenia (μετάνοια). Przebudzenie i nawrócenie nie są jednak takimi samymi doświadczeniami i mają zupełnie odmienny charakter i miejsce w życiu praktykującego. Doświadczenie przebudzenia jest bliskie chrześcijańskiemu doświadczeniu unio mystica, a nie nawróceniu.

[Rec.] Kuźmicki_Theodor Dieter, Wolfgang Thönissen (red.), Der Ablassstreit. Dokumente, ökumenische Kommentierungen, Beiträge

Tadeusz Kuźmicki — 2025-12-18

Kuria Rzymska w służbie jedności chrześcijan. Ujęcie historyczno-prawne

Daniel Klimkiewicz — 2025-12-18

W Kościele katolickim problem przywrócenia widzialnej jedności chrześcijan chociaż różnie był akcentowany, to zawsze był aktualny. Miało to chociażby swój wyraz w istnieniu przez stulecia stosownej dykasterii Kurii Rzymskiej, której zasadniczym zadaniem było wspieranie dialogu z Kościołami i Wspólnotami chrześcijańskimi odłączonymi od Stolicy Apostolskiej. Celem zatem niniejszego artykułu jest omówienie w ujęciu historyczno-prawnym odpowiedniego urzędu administracyjnego wspomagającego Biskupa Rzymu w dążeniu do uzyskania jedności wszystkich chrześcijan (aktualnie Dykasteria ds. Popierania Jedności Chrześcijan). I chociaż instytucja ta na przestrzeni lat, wraz z kolejnymi reformami Kurii Rzymskiej przeprowadzanymi przez papieży, zmieniała swoją nazwę, to zawsze starała się i nadal się stara wypełniać swoją misję w Kościele.

Ekumenizm w świetle procesu synodalnego w Polsce (2021-2024)

Sławomir Jan Pawłowski — 2025-12-18

Ekumenizm był jednym z ważnych aspektów procesu synodalnego, który miał miejsce w Kościele katolickim w latach 2021-2024 (1). Celem niniejszego artykułu jest analiza zagadnień ekumenicznych zawartych w materiałach procesu synodalnego w Polsce (2), oraz ich ocena z wnioskami, które mogą posłużyć fazie wdrażania Synodu, przewidzianej na następne lata. Ekumenizm powinien nadal stanowić ważny wymiar tego etapu (3). Zasadniczo polscy katolicy mają świadomość, że ekumenizm stanowi istotne wyzwanie dla Kościoła, ale obawiają się, czy działania ekumeniczne nie doprowadzają do „rozmycia katolicyzmu”. W niektórych syntezach diecezjalnych temat ekumenizmu w ogóle nie był poruszany lub był zaznaczony marginalnie. Wydaje się nawet, że „w naszym doświadczeniu Kościoła ekumenizm zasadniczo nie istnieje”. Nowe wyzwania ekumeniczne przyniosła natomiast wojna w Ukrainie. Ciągle wskazuje się na potrzebę katechezy na temat innych wyznań oraz propozycji spotkań i modlitw ekumenicznych na poziomie parafii. Postuluje się rozwijanie wspólnych przedsięwzięć charytatywnych, kulturowych, naukowych oraz ewangelizacyjnych. W proces synodalny w Polsce tylko w niewielkim stopniu byli zaangażowani chrześcijanie innych wyznań, a także wierni Kościoła katolickiego. Inspirującym sposobem na „nadrobienie” ekumenicznych – i nie tylko – braków procesu synodalnego w Polsce wydaje się być propozycja implementacji odnowionej Karty Ekumenicznej (2025). Warto, aby stała się ona przedmiotem refleksji w procesie „oddolnym”, zaczynając od parafialnych rad duszpasterskich i zespołów synodalnych.

Ekumeniczne zainteresowania warszawskich apologetyków

Przemysław Artemiuk — 2025-12-18

Celem artykułu jest ukazanie ekumenicznych zainteresowań warszawskich apologetyków. W części pierwszej autor przedstawia koncepcję apologetyki porównawczej stworzoną przez J. Myśkowa. Część druga poświęca teologii ekumenicznej uprawianej przez K. Hoffmanna. W części trzeciej prezentuje myśl ekumeniczną T. Gogolewskiego. Przeprowadzone analizy pozwalają na wyciągniecie następujących wniosków. J. Myśków wobec uchwał Vaticanum II zachował owartość, podejmując próbą włączenia soborowego nauczania w apologetykę. W tym celu stworzył jej własną koncepcję, nawiązując do wczesnych badań W. Kwiatkowskiego. K. Hoffmann ukazał istotę katolickiej teologii ekumenicznej, dialog Kościoła katolickiego z innymi Kościołami i wspólnotami chrześcijańskimi oraz zadania, które wypływają z ekumenizmu. Czynił to w oparciu o soborowe nauczanie oraz dokumenty Magisterium Kościoła. T. Gogolewski, przyglądając się z bliska Vaticanum II, tłumaczył i komentował soborowe dokumenty. W praktyce duszpasterskiej i refleksji naukowej pozostał wierny soborowemu nauczaniu. Zajmując myślą ekumeniczną, dokonał autorskiego przekłady soborowego dekretu o ekumenizmie oraz przybliżał myśl teologów-ekumenistów, zwracając szczególną uwagę na sens i potrzebę dialogu ekumenicznego.

Ambivalent assessment of the consequences of the Battle of White Mountain (1620)

Stanisław Jan Rabiej — 2025-12-18

“He taught them to sacrifice love”. Priestly spirituality in the light of the Homily XXXII “On the Church and the Priesthood” of Mar Narsai of Nisibis

Mateusz R. Potoczny — 2025-12-18

W życiu Kościoła posługa kapłańska odgrywa niezastąpioną rolę. Zadania kapłana mają bowiem nie tylko wymiar horyzontalny (np. służba wspólnocie), ale także wertykalny (pogłębianie relacji z Bogiem). Taka podwójna perspektywa wymaga czegoś więcej niż znajomości zasad czy nauki; domaga się wewnętrznej przemiany i głębokiego zrozumienia własnego powołania, które kształtuje jego duchową tożsamość. Jedno z najbardziej przenikliwych i dojrzałych ujęć duchowości kapłańskiej odnaleźć można w Homilii (Mēmrā) XXXII autorstwa Mar Narsaja z Nisibis. Ów syro-orientalny teolog w sposób niezwykle sugestywny opisuje misję kapłanów, nadając im symboliczne określenia oddające sens ich posługi. Jego refleksja przekracza ramy epoki i wyznania, stanowiąc ponadczasową inspirację dla duchownych wszystkich tradycji. Celem niniejszego opracowania jest ukazanie pewnych intuicji zawartych w jednym tylko dziele Narsaja, które pomagają lepiej zrozumieć istotę duchowości kapłańskiej. Choć wybrany za źródło opracowania tekst ma znaczenie historyczne, jego przesłanie pozostaje żywe i zachęca, by na nowo odkrywać i urzeczywistniać powołanie kapłańskie w realiach współczesnego świata: w sposób szczególny idzie tu o praktykowanie miłości i miłosierdzia.

Dusza w stanie pośrednim według Jakuba Böhmego

Bogdan Ferdek — 2025-12-18

Praca Jacoba Böhmego Vierzig Fragen von der Seele (Psychologia vera) jest odpowiedzią na pytania Balthasara Walthera (1558-1631). Niniejsza publikacja dotyczy analizy odpowiedzi udzielonych przez Böhmego na pytania Walthera od 18 do 29. Zbudowanie teologicznej psychologii duszy nie jest zadaniem łatwym, ponieważ Biblia rzuca mało światła na stan pośredni duszy w porównaniu z tym, które rzuca na eschatologię uniwersalną obejmującą powtórne przyjście Chrystusa, powszechne zmartwychwstanie umarłych i reintegrację kosmosu. Böhme znajduje jednak biblijne teksty, które interpretuje na rzecz stanu pośredniego. Wśród tych tekstów ważną rolę odgrywa przypowieść o bogaczu i ubogim Łazarzu. Böhme postępuje jak Jezus, który w dyskusji z saduceuszami (Łk 20,27-40) wykorzystał tekst Pięcioksięgu: Bóg jest Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba, aby uzasadnić powszechne zmartwychwstanie umarłych. Z prawdy o Bogu żywych, a nie umarłych, Jezus wywnioskował prawdę o powszechnym zmartwychwstaniu umarłych. Podobnie postępuje Böhme, który z przypowieść o bogaczu i ubogim Łazarzu wywnioskował istnienie stanu pośredniego duszy. Łazarz, a w zasadzie jego dusza, żyje na łonie Abrahama, a bogacz, w zasadzie jego dusza, - w gehennie. Sytuacja ma miejsce jeszcze za życia na ziemi braci bogacza, a więc przed dniem ostatecznym. Swoją argumentację za stanem pośrednim wzmacnia Böhme tekstem Apokalipsy o duszach w białych szatach przed ołtarzem zabitych dla Słowa Bożego (Ap 6, 9-11). Böhme nie zawsze interpretuje teksty biblijne ortodoksyjnie. Przykładem może być jego rozumienie nieśmiertelności duszy. Odwołuje się do biblijnego tekstu o człowieku jako obrazie Boga, który odnosi do duszy. Obraz nie jest jednak Pierwowzorem, o czym zdaje się zapomniał Böhme i potraktował obraz jako substancję Pierwowzoru, czyli Boga, co jest manichejską interpretacją. W przedstawianiu stanu pośredniego duszy Böhme odwołuje się również do pierwotnego Kościoła idealizując jego świętość. Jak Luter chce reformować zdeformowany Kościół papieski. Główną przyczynę tej deformacji postrzega Böhme w chciwości: „korzeniem wszelkiego zła jest chciwość pieniędzy” (1 Tym 6, 10). Nie odrzuca jednak Böhme modlitw pierwotnego Kościoła za dusze zmarłych i możliwości ukazywania się dusz zbawionych żyjącym na ziemi. Böhme przyjmuje stan zbawienia i stan potępienia dusz, ale choć uważa te stany za definitywne, to jednak zarówno zbawienie, jak i potępienie nie są pełne. Do pełni brakuje im zmartwychwstania życia (J 5, 29) lub zmartwychwstania potępienia (J 5, 29). Böhme nie zakłada wizji uszczęśliwiającej duszy w stanie zbawienia. Dzięki temu unika problemów przed którymi stoi eschatologia katolicka: jeżeli widzenie Boga daje szczęście duszy w stanie pośrednim, to czy zmartwychwstanie ciała powiększy to szczęście duszy? Jeżeli nie, to będzie to deprecjonowaniem zmartwychwstania, a jeżeli tak – to wizji uszczęśliwiającej. Böhme zbliża się również do katolickiej koncepcji communio sanctorum, która obejmuje nie tylko święty zbór, ale również „biedne dusze” będące pomiędzy stanami: nieba i piekła. Owe „biedne dusze” mogą być przedmiotem modlitwy mieszkańców ziemi oraz mogą się z nimi kontaktować. Z takiej możliwości wyłączone są zbawione dusze. Ich jakby jedyną możliwością jest oddawanie chwały Bogu i dlatego nie interesują się mieszkańcami ziemi. Koncepcja stanu pośredniego Böhmego jest więc jakby zawieszona pomiędzy luterańską a katolicką koncepcją tego stanu.

Siedem charyzmatów (Rz 12,6-8) w interpretacji Marcina Lutra i współczesnych biblistów

Łukasz Grzegorz Florczyk — 2025-12-18

W niniejszym artykule została przebadana perykopa Rz 12,6-8, w której apostoł Paweł wymienił siedem charyzmatów. Tymi duchowymi darami są: proroctwo, posługa, nauczanie, napominanie, szczodrobliwość, przewodzenie i miłosierdzie. W procesie badawczym została wykorzystana metoda historyczno-krytyczna. W celu lepszego zrozumienia tekstu biblijnego autor sięgnął nie tylko do dzieł wybranych współczesnych biblistów, lecz także do „Komentarza do Listu do Rzymian” autorstwa Marcina Lutra. Ten szesnastowieczny niemiecki teolog podał wiele praktycznych wskazówek, które wynikają z właściwego korzystania z charyzmatów, i mogą być bardzo pomocne w zwalczaniu szerzącej się plagi egoizmu oraz w budowaniu cywilizacji miłości.