Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego

Od redakcji

Konrad Józef Glombik — 2025-12-30

Editorial

Konrad Józef Glombik — 2025-12-30

Recenzja: Andrzej Szczepaniak. 2022. Gość Niedzielny wobec systemów totalitarnych w latach 1923–1939. Katowice: Fundacja Centrum nad Historią Kościoła im. prof. W. Myszora; Instytut Gość Media – Księgarnia św. Jacka, 230 s. ISBN 978-83-96505-99-6 (WueM); ISBN 978-83-68348-16-3 (IGM/KSJ)

Piotr Górecki — 2025-12-30

The Human Person and their AI

Paul Draganoff — 2025-12-30

Sprawozdanie z działalności Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego w roku akademickim 2024/2025

Janusz Podzielny — 2025-12-30

Recepcja Soboru Watykańskiego II w Indiach w kontekście dialogu

Rajesh Kavalackal — 2025-12-30

Niniejszy artykuł analizuje recepcję Soboru Watykańskiego II w Indiach szczególnie przez pryzmat dialogu jako fundamentalnej misji eklezjalnej. Uznanie przez Sobór Watykański II pluralizmu religijnego oraz wezwanie do budowania wspólnoty wśród całej ludzkości stanowią fundament dla dialogicznego zaangażowania w Indiach. Podczas gdy Sobór promował otwartość na kultury, religie i realia społeczno-polityczne, jego realizacja w Indiach konfrontowana jest z takimi wyzwaniami, jak obawy o tożsamość chrześcijańską, podejrzenia o synkretyzm oraz nieufność wobec innych religii. Artykuł podkreśla teologiczne orientacje zakorzenione w powszechnym zbawczym planie Boga oraz aktywnej obecności Ducha Świętego poza widzialnymi granicami Kościoła. W tekście jest również mowa o dialogu ekumenicznym, potrójnym dialogu Konferencji Azji – z kulturami, religiami i ubogimi – oraz pilnej potrzebie Kościoła partycypacyjnego i proroczego w obliczu dyskryminacji kastowej i powszechnej biedy. Ostatecznie artykuł potwierdza, że autentyczny dialog wzmacnia chrześcijańskie świadectwo oraz sprzyja ludzkiej wolności, jedności i pokojowi w Indiach.

Wkład encykliki Evangelium vitae w rozwój katolickiego nauczania moralnego w obszarze etyki życia

Konrad Józef Glombik — 2025-12-30

Encyklika Evangelium vitae Jana Pawła II, opublikowana w 1995 r., jest ważnym dokumentem w całości poświęconym problematyce wartości i poszanowania życia ludzkiego w kontekście ówczesnych stanowisk i postaw oraz postępu w medycynie. W uzasadnieniu swoich stanowisk dokument skierowany do wszystkich ludzi dobrej woli posługuje się nie tylko argumentacją biblijną i wywodzącą się z tradycji Kościoła, ale sięga do racji rozumowych i przekonań, które dostępne są i możliwe do rozpoznania każdemu człowiekowi w sumieniu. Encyklika zawiera ważne treści w obszarze współczesnej bioetyki i jako taka stanowi istotny wkład w rozwój katolickiego nauczania moralnego, głównie w kwestii problematyki poszanowania życia ludzkiego. Przedmiotem niniejszego tekstu jest prezentacja i uzasadnienie tezy o wkładzie Evangelium vitae w rozwój nauczania moralnego. Autor dokonał tego posługując się
konkretnymi, wybranymi przykładami stanowisk zawartych w papieskim dokumencie. Najbardziej ewidentnie tezę niniejszego artykułu wyjaśnia stanowisko encykliki wobec kary śmierci. W dalszej kolejności jest mowa o wkładzie papieskiego dokumentu do nauczania moralnego przez wyjaśnienie rozróżnień w kwestii eutanazji. Ponadto stanowisko wobec praktyki przeszczepów jest kolejnym szczegółowym aspektem na drodze rozwoju katolickiego
przesłania moralnego w kwestii ludzkiego życia. Na koniec został przedstawiony problem etyki polityki, będący konsekwencją stanowisk zawartych w Evangelium vitae, do rozwoju którego również przyczyniła się encyklika. Refleksje na temat wybranych aspektów dokumentu, który przyczynił się do rozwoju nauczania Kościoła w kwestiach moralności, nie wyczerpują ani nie zamykają badań na ten temat.

W kierunku międzykulturowej opieki duszpasterskiej wobec katolickich par migrantów i par międzykulturowych w Europie

Ward Biemans — 2025-12-30

Artykuł przedstawia cztery badania dotyczące duszpasterskiego towarzyszenia oraz procesów integracyjnych katolickich par migranckich i międzykulturowych mieszkających w Holandii. Pierwsze z nich to studium literatury, które pokazuje trwałe, korzystne efekty edukacji małżeńskiej i relacyjnej (Marriage and Relationship Education – MRE) dla jakości relacji. Drugie badanie, ilościowe, analizuje zależności między MRE a jakością związku. Po trzecie, przeprowadzono częściowo ustrukturyzowane, pogłębione wywiady z parami migranckimi i międzykulturowymi. Wreszcie, za pomocą analizy SWOT opracowano wywiady i pisemne wypowiedzi duszpasterzy oraz pracowników kurii diecezjalnych. Artykuł kończy się wskazaniem możliwości poprawy międzykulturowej opieki duszpasterskiej oraz analizą porównawczą reakcji Polski/Słowacji na uchodźców z Ukrainy.

„Najpierw idź i pojednaj się z bratem swoim” (Mt 5,24)

Piotr Herok — 2025-12-30

Artykuł przedstawia egzegetyczną i teologiczną analizę Mt 5,23-24, ukazując, że Mateusz umieszcza pojednanie w centrum chrześcijańskiego uczniostwa. Poprzez wnikliwe odczytanie Kazania na górze oraz pokrewnych perykop Mateuszowych autor pokazuje, że pojednanie stanowi fundament autentycznego kultu, kształtuje życie wspólnotowe i odzwierciedla miłosierny charakter Ojca objawiony w Emmanuelu. Łącząc analizę literacką z interpretacją teologiczną, artykuł dowodzi, że pojednanie jest podstawą dialogu interpersonalnego, społecznego i międzyreligijnego oraz warunkiem wiarygodnej ewangelizacji we współczesnym świecie.

Wieża Babel jako archetyp przekraczania granic ludzkiej kondycji

Krzysztof Kupiński — 2025-12-30

Autor analizuje biblijną narrację o wieży Babel jako archetypie przekraczania granic ludzkiej kondycji. Integruje egzegezę historyczno-krytyczną z perspektywami teologicznymi (Augustyn, Niebuhr), filozoficznymi (Oakeshott) oraz historycznymi przykładami utopijnych projektów. Hipoteza zakłada, że ignorowanie ontologicznych granic natury ludzkiej prowadzi do chaosu społecznego, co weryfikują analizy teologiczne (pycha jako grzech główny), filozoficzne (krytyka racjonalizmu) i historyczne (rewolucja francuska, komunizm, elementy Unii Europejskiej). Metodologia obejmuje interdyscyplinarne podejście: egzegezę biblijną, interpretację teologiczną, filozoficzną oraz porównawczą analizę historyczną. Wyniki podkreślają konsekwencje pychy, manifestującej się w uniformizacji i lekceważeniu tradycji, co powoduje alienację i kryzysy. Wnioski promują pluralizm, dialog i pokorę jako przeciwdziałanie utopijnym tendencjom, szanując boski i ludzki porządek.

„Rządzić jedną duszą to rządzić światem”

Diego Elias Arfuch — 2025-12-30

Niniejszy artykuł analizuje koncepcję kierownictwa duchowego Pierre’a de Bérulle’a poprzez analizę dzieła Memorial (1625), kluczowego tekstu skierowanego do przełożonych Francuskiego Oratorium. Chociaż wskazówki duchowe pojawiają się w całym piśmiennictwie Bérulle’a, Memorial oferuje najbardziej systematyczne wyrażenie jego dojrzałego rozumienia tej posługi. Umiejscawiając tekst w kontekście reformy kościelnej XVII w., tekst podkreśla zdecydowany wpływ Pseudo-Dionizego Areopagity na teologię Bérulle’a dotyczącą pośrednictwa, hierar�chii i świętości. Kierownictwo duchowe przedstawione jest jako ars artium, powierzone przede wszystkim posłudze kapłańskiej i ustrukturyzowane według dionizjańskiej triady oczyszczenia, oświecenia i doskonałości. Zamiast zwykłej funkcji prawnej, pośrednictwo obejmuje przekazywanie łaski i formowanie Chrystusa w duszach, zakorzenione w tajemnicy Wcielenia. Memorial formułuje spójną syntezę kierownictwa duchowego, integrującą chrystologię, teologię trynitarną i eklezjologię, która odegrała kluczową rolę w rozwoju Francuskiej Szkoły Duchowości.

Źródła finansowania działalności charytatywnej prepozytury szpitalnej opactwa kanoników regularnych z Żagania do początku XVI w.

Zbigniew Krzysztof Witczak — 2025-12-30

Ważnym aspektem działalności klasztorów kanoników regularnych na średniowiecznym Śląsku była działalność charytatywna, wsparcie ubogich i potrzebujących. Realizacja tej misji prowadzona była m.in. przez prepozytury szpitalne. Żagański konwent kanoników reguły św. Augustyna, sprowadzony do miasta w 1284 r., od początku XIV w. prowadził w Żaganiu hospicjum, zarządzając nim zarówno w sprawach materialnych, jak i duchowych. Środki na finansowanie swojego istnienia pozyskiwał na różne sposoby, m.in. poprzez darowizny, otrzymywane wsparcie od opata czy samodzielne zakupy. Analiza źródeł dowodzi, że były to działania przemyślane, mające znamiona planowania i celowej dywersyfikacji źródeł i rodzajów otrzymywanych czynszów.

Matka Boska Piekarska w Opolu

Piotr Górecki — 2025-12-30

Opolski konwent jezuitów obchodził w 2025 r. 100. rocznicę ponownego przybycia do Opola. W różnych rozmowach odżyła wówczas historia kultu obrazu Matki Boskiej Opolskiej, który w 1702 r. zakonnicy sprowadzili do tego piastowskiego grodu jako obraz Matki Boskiej Piekarskiej. Z mandatu cesarza Leopolda Habsburga w Piekarach pozostawili wykonaną w 1680 r. kopię. W czasie organizowanej konferencji jubileuszowej jej uczestnicy prosili, aby raz jeszcze przypomnieć dzieje cudownego obrazu i jego przenosin do Opola w 1702 r. W stworzonym po konferencji artykule opisano także starania o koronację obrazu i dzieje opolskiego konwentu do czasu jego kasaty, a także przenosiny obrazu do kościoła pw. Krzyża Świętego i jego najnowsze dzieje, których głównym momentem była uroczysta koronacja, dokonana 21 czerwca 1983 r. przez św. Jana Pawła II na Górze Świętej Anny.

Organizacja terytorialna diecezji kujawsko-kaliskiej w latach 1818–1850

Henryk Witczak — 2025-12-30

Niniejszy artykuł przedstawia organizację terytorialną diecezji kujawsko-kaliskiej, która powstała w 1818 r. Składała się z parafii byłej archidiecezji gnieźnieńskiej i diecezji kujawsko-pomorskiej. Archidiakonaty i oficjalaty (konsystorze) stanowiły początkowy podział administracji wyższej diecezji. W 1820 r. były to: archidiakonat kujawski i terytorium konsystorza foralnego wieluńskiego, w latach 1821–1823 archidiakonat kujawski, terytorium oficjalatu foralnego piotrkowskiego i terytorium konsystorza foralnego wieluńskiego. W 1824 r. istniał jeden oficjalat foralny w Piotrkowie, a pozostałe parafie podlegały konsystorzowi włocławskiemu (konsystorz kaliski traktowany był jako główny, tj. pierwszego rzędu). W 1825 r. diecezję podzielono na teren podległy: oficjalatowi generalnemu we Włocławku, oficjalatowi generalnemu w Kaliszu i oficjalatowi foralnemu w Piotrkowie. W diecezji były 24 dekanaty, które skupiały w sobie 363 parafie w 1822 r. i 339 samodzielnych placówek w 1850 r. Mniejszymi jednostkami administracyjnymi były kościoły filialne: 33 w 1820 r. i 44 w 1850 r., kaplice: 69 w 1829 r. i 73 w 1850 r. oraz prebendy: 1 w 1820 r. i 9 w 1850 r.

„Kiedy stworzyło się tu źródło apostolskie…”

Michał Adam Widera — 2025-12-30

Funkcjonowani e diecezji, a od 1992 r. – archidiecezji częstochowskiej przypadło na ważne okresy historyczne, obejmujące dwudziestolecie międzywojenne, II wojnę światową, Polską Rzeczpospolitą Ludową i tworzenie demokratycznego społeczeństwa integrującego się z krajami Europy Zachodniej. Przemianom politycznym i społecznym towarzyszył silny wzrost zaangażowania religijnego wiernych, którzy włączali się w rozwój struktur parafialnych oraz instytucji i wspólnot diecezjalnych. Pogłębianiu religijności sprzyjało bliskie położenie Jasnej Góry, która skupiała katolików z całej Polski podczas pielgrzymek i uroczystych obchodów, a zwłaszcza z okazji wizyt papieży. Ostatnie ćwierćwiecze było jednak związane z malejącym zaangażowaniem religijnym wiernych, a Kościół katolicki w życiu wielu z nich zaczął odgrywać coraz mniejszą rolę.

Pierwsze lata posługi biskupa Teodora Kubiny w Częstochowie z perspektywy sióstr honoratek W 100. rocznicę erygowania diecezji częstochowskiej (1)

Kamil Łukasz Kęsik — 2025-12-30

Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 r. otworzyło drogę do przeprowadzenia wielu koniecznych zmian na gruncie administracji państwowej i kościelnej. Obszerna terytorialnie diecezja kujawsko-kaliska, która w swojej południowej części obejmowała Częstochowę, wymagała reformy granic, o którą zabiegał bp Stanisław Zdzitowiecki. Na mocy bulli papieża Piusa XI Vixdum Poloniae unitas z 28 października 1925 r. utworzono w Polsce m.in. diecezję częstochowską, natomiast bullą Commissam Humilitati Nostrae z 14 grudnia 1925 r. mianowano jej pierwszego biskupa – ks. dr. Teodora Kubinę z Katowic. Biskup-nominat był propolskim działaczem na Śląsku, dążącym w okresie powstań śląskich i plebiscytu do przyłączenia Górnego Śląska do Polski. Taką postawę jego działań nie tolerował wrocławski kardynał Adolf Bertram. Nominacja ks. Kubiny na pierwszego biskupa częstochowskiego była sprytnym zabiegiem politycznym, który po częściowo wygranym plebiscycie przypieczętował scalenie Górnego Śląska z Macierzą, której sercem od czasu zaborów było Sanktuarium Jasnogórskie.