Sprachbiographien im deutsch-polnischen Grenzraum: Piła (Schneidemühl) und Umgebung

Anna ZIELIŃSKA; Irena RAWDZIC-JANKOWSKA

doi:10.25167/pg.6393

Veröffentlicht am: 22026-10-29 — aktualisiert am 2026-10-30

Nr. 15 (2026)

Sprachbiographien im deutsch-polnischen Grenzraum: Piła (Schneidemühl) und Umgebung

Anna ZIELIŃSKA

, Irena RAWDZIC-JANKOWSKA

Germanistische Werkstatt

Rubrik: Sprachwissenschaft

https://doi.org/10.25167/pg.6393

Abstract

In unserem Beitrag präsentieren wir die Ergebnisse unserer Forschungen in einer historischen deutsch-polnischen Grenzregion. Im Mittelpunkt stehen zweisprachige Familien, die seit Generationen in der Stadt Piła (bis 1945 Schneidemühl) und ihrer Umgebung ansässig waren und dort bis heute leben. Das Gebiet gehört heute zur Woiwodschaft Großpolen (Wielkopolskie). Auf der Grundlage von Interviews mit Zeitzeuginnen und Zeitzeugen stellen wir die schwierige Situation der deutschsprachigen Bevölkerung in den Jahren nach dem Zweiten Weltkrieg dar. Dabei konzentrieren wir uns auf die Prozesse des Sprachwechsels vom Deutschen zum Polnischen in den Familien unserer Gewährspersonen. Der Beitrag vermittelt ein Bild der soziolinguistischen Situation in einer historisch zweisprachigen Region Westpolens.

Schlagworte:

Sprachbiographien, deutsch-polnisches Grenzgebiet, Sprachwechsel, deutsche Minderheit

Dateien herunterladen

PDF

Zitierregeln

ZIELIŃSKA, A., & RAWDZIC-JANKOWSKA, I. (2026). Sprachbiographien im deutsch-polnischen Grenzraum: Piła (Schneidemühl) und Umgebung. Germanistische Werkstatt, (15), 143–162. https://doi.org/10.25167/pg.6393

Zitiert von / Teilen

Lizenz

Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Weitergabe unter gleichen Bedingungen 4.0 International.

Literaturhinweise

Belchnerowska, Aleksandra (1998): Zmiany nazwisk mieszkańców Pomorza Zachodniego w ostatnim pięćdziesięcioleciu
Google Scholar

XX wieku. In: Jakus-Borkowa, Ewa/ Nowik, Krystyna (Hg.): Najnowsze przemiany nazewnicze. Warszawa, 89–92.
Google Scholar

Bojanowska, Grażyna (2003): Nazwiska mieszkańców Nysy w województwie opolskim (1945–2000), Doktorarbeit Uniwersytet Opolski. Opole.
Google Scholar

Bubak, Józef (1982): Socjologiczny i prawny aspekt zmiany nazwiska w Polsce. In: Onomastica 17, 91–108.
Google Scholar

Busch, Brigitta (2013): Mehrsprachigkeit. Wien.
Google Scholar

Choroś, Monika (2019): Zmiany imion i nazwisk w latach 1945-1950 na ziemi nyskiej w świetle materiałów archiwalnych. In: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka 74(2), 61–80. DOI: 10.19195/SKHS.2019.2.61.80.
Google Scholar

Danszczyk, Arkadiusz (2013): Sprachvariationsraum Oberschlesien: Das gegenwärtige Schlesische im Kontakt mit dem Deutschen und Polnischen. Racibórz.
Google Scholar

Franceschini, Rita/ Miecznikowski, Johanna (2004): Wie bin ich zu meinen verschiedenen Sprachen gekommen? Ein Vorwort. In: Franceschini, Rita/ Johanna, Miecznikowski (Hg.): Leben mit mehreren Sprachen. Sprachbiographien / Vivre avec plusieurs langues. Biographies langagières. Bern–Berlin, VII–XXI.
Google Scholar

Jańczak, Barbara Alicja/Nekula, Marek/ Zielińska, Anna (2022): Sprachbiographische Annotation im deutsch-polnischen Korpus. In: Hansen, Björn/ Zielińska, Anna (Hg.): Soziolinguistik trifft Korpuslinguistik. Deutsch-polnische und deutsch-tschechische Zweisprachigkeit. Heidelberg, 32–51. DOI: 10.33675/2019-82538591.
Google Scholar

Janicka, Stanisława (2010): Zmiany imion i nazwisk u osiedleńców na Ziemiach Odzyskanych w latach 1945-1950 w świetle akt Starostwa Powiatowego Gorzowskiego. In: Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny 17, 313–317.
Google Scholar

Jankowska-Nagórka, Anna (2017): „Deteutonizacja” Dolnego Śląska w latach 1945-1949 jako przykład polityki władz Polski Ludowej wymierzonej przeciwko niemczyźnie. Doktorarbeit. Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
Google Scholar

Jarczak, Łucja/ Choroś, Monika (1993): Zmiany w nazewnictwie miejscowym i osobowym na Śląsku przed i po drugiej wojnie światowej. In: Śląsk Opolski 8/1, 12–21.
Google Scholar

Jorroch, Anna (2015): Die deutsche Sprache der dreisprachigen Altgläubigen in Masuren (Dissertationen des Instituts für Germanistik der Universität Warschau 6). Warszawa.
Google Scholar

Jorroch Anna/ Prawdzic-Jankowska, Irena (2024): Corpus Linguistics meets Contact Linguistics and Sociolinguistics: multimodal German–Polish digital linguistic corpus. In: Corpora 19/3. DOI: 10.3366/cor.2024.0319.
Google Scholar

Księżyk, Felicja (2008): Die deutsche Sprachinsel Kostenthal: Geschichte und Gegenwart. Berlin.
Google Scholar

Lasatowicz Maria Katarzyna/ Pelka, Daniela (2011): Sprachbiographien in Oberschlesien. Berlin.
Google Scholar

Lasatowicz, Maria Katarzyna/ Weger, Tobias (2008): Polen. In: Eichinger, Ludwig M./ Plewnia, Albrecht/ Riehl, Maria Claudia (Hg.), Handbuch der deutschen Sprachminderheiten in Mittel- und Osteuropa. Tübingen, 145–170.
Google Scholar

Łęcki, Włodzimierz (1988): Województwo pilskie. Szkic monograficzny. Warszawa, Poznań.
Google Scholar

Lica, Zenon (2007): Sposoby polonizacji nazwisk pomorskich genetycznie niemieckich. In: Onomastica Slavogermanica 26, 131–146.
Google Scholar

Lica, Zenon (2009): Sposoby adaptacji nazwisk pomorskich genetycznie niemieckich w polszczyźnie. Gdańsk.
Google Scholar

Linek, Bernard (1997a): Odniemczanie” województwa śląskiego w latach 1945–1950 (w świetle materiałów wojewódzkich). Opole.
Google Scholar

Linek, Bernard (1997b): Polonizacja imion i nazwisk w województwie śląskim (1945–1949) w świetle okólników i rozporządzeń władz wojewódzkich. In: Wrocławskie Studia z Historii Najnowszej 4, 143–168.
Google Scholar

Linek, Bernard (2000): Polityka antyniemiecka na Górnym Śląsku w latach 1945–1950. Opole.
Google Scholar

Łobodzińska, Romana (1991): Zmiany imion i nazwisk we Wrocławiu w latach 1945-1950 (zarys problematyki). In: Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego 17, 173–178.
Google Scholar

Łobodzińska, Romana (1993): Zmiany imion i nazwisk obcych we Wrocławiu w latach 1945-1956. In: Onomastica Slavogermanica 18, 157–161.
Google Scholar

Najgrakowski, Michał (2008): Miasta Wielkopolski. Od rozbiorów do początku XXI wieku. Podstawowe informacje historyczno-administracyjne, Warszawa.
Google Scholar

Piller, Ingrid (2016): Linguistic diversity and social justice: An introduction to applied sociolinguistics. Oxford.
Google Scholar

Prawdzic, Irena (2021): Dwujęzyczność polsko-niemiecka w powiecie pilskim, czarnkowsko-trzcianeckim i złotowskim: zarządzanie językiem w trzech pokoleniach na podstawie reprezentatywnych biografii językowych. In: Acta Baltico-Slavica 45: 1–17, DOI: 10.11649/abs.2550.
Google Scholar

Rutkowska-Krupka, Mirosława (2013): Piła: pięć wieków rozwoju. Piła.
Google Scholar

Słownik (1880–1914): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa (Band 8). URL: http://dirop.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII.
Google Scholar

Świder, Małgorzata (2009): Odniemczanie na Opolszczyźnie w latach 1945–1950 na przykładzie zmian nazwisk (streszczenie). In: Biuletyn Polskiej Misji Historycznej 2009/ 5, 113–127. DOI: 10.12775/BPMH.2009.006.
Google Scholar

Techmańska, Barbara (2011): Młodzież musi wrosnąć w te ziemie. Pionierskie lata budowy polskiego systemu edukacji na ziemiach zachodnich. In: Kwartalnik Pamięć i Przyszłość 13/3, 8–19.
Google Scholar

Woźniak, Ewa (2016): Socjolingwistyczne aspekty zmiany nazwisk w okresie międzywojennym. In: Onomastica LX, 119–135.
Google Scholar

Zarębski, Rafał (2014): Rola czynników ideologicznych i językowo-kulturowych w procesie zmian nazwisk. In: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN LX, 313–326.
Google Scholar

Zielińska, Anna (2019): Grenzlandsprache. Untersuchung der Sprachen und Identitäten in der Region Lebus. Berlin. DOI: 10.3726/b16251.
Google Scholar

Zielińska, Anna (2025): Konzeptualisierung der Zweisprachigkeit in den Sprachbiographien deutsch-polnischer Bilingualer, In: Die Welt der Slaven, 70(2), 224–249. DOI: 10.13173/WS.70.2.224.
Google Scholar

Zielińska, Anna (2026): Der Verlust der deutschen Sprache in Piła (bis 1945 Schneidemühl) und Umgebung in der Woiwodschaft Großpolen. In: Studia Neophilologica. DOI: 10.1080/00393274.2026.2624100.
Google Scholar