Sprachbiographien im deutsch-polnischen Grenzraum: Piła (Schneidemühl) und Umgebung

Anna ZIELIŃSKA; Irena RAWDZIC-JANKOWSKA

doi:10.25167/pg.6393

Opublikowane: 22026-10-29 — zaktualizowane 2026-10-30

Nr 15 (2026)

Sprachbiographien im deutsch-polnischen Grenzraum: Piła (Schneidemühl) und Umgebung

Anna ZIELIŃSKA

, Irena RAWDZIC-JANKOWSKA

Prace Germanistyczne

Dział: Językoznawstwo

https://doi.org/10.25167/pg.6393

Abstrakt

Biografie językowe na pograniczu polsko-niemieckim: Piła (Schneidemühl) i okolice

W naszym artykule przedstawiamy wyniki badań przeprowadzonych w historycznym regionie pogranicza polsko-niemieckiego. W centrum zainteresowania znajdują się rodziny dwujęzyczne, które od pokoleń mieszkały i nadal mieszkają w Pile (do 1945 roku Schneidemühl) oraz jej okolicach. Obszar ten należy obecnie do województwa wielkopolskiego. Na podstawie wywiadów ze świadkami historii przedstawiamy trudną sytuację ludności niemieckojęzycznej w latach po II wojnie światowej. Koncentrujemy się przy tym na procesach zmiany języka z niemieckiego na polski w rodzinach naszych respondentów. Artykuł ukazuje sytuację socjolingwistyczną w historycznie dwujęzycznym regionie zachodniej Polski.

Słowa kluczowe:

biografie językowe, pogranicze polsko-niemieckie, zmiana języka, mniejszość niemiecka

Pobierz pliki

PDF (Deutsch)

Zasady cytowania

ZIELIŃSKA, A., & RAWDZIC-JANKOWSKA, I. (2026). Sprachbiographien im deutsch-polnischen Grenzraum: Piła (Schneidemühl) und Umgebung. Prace Germanistyczne, (15), 143–162. https://doi.org/10.25167/pg.6393

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Belchnerowska, Aleksandra (1998): Zmiany nazwisk mieszkańców Pomorza Zachodniego w ostatnim pięćdziesięcioleciu
Google Scholar

XX wieku. In: Jakus-Borkowa, Ewa/ Nowik, Krystyna (Hg.): Najnowsze przemiany nazewnicze. Warszawa, 89–92.
Google Scholar

Bojanowska, Grażyna (2003): Nazwiska mieszkańców Nysy w województwie opolskim (1945–2000), Doktorarbeit Uniwersytet Opolski. Opole.
Google Scholar

Bubak, Józef (1982): Socjologiczny i prawny aspekt zmiany nazwiska w Polsce. In: Onomastica 17, 91–108.
Google Scholar

Busch, Brigitta (2013): Mehrsprachigkeit. Wien.
Google Scholar

Choroś, Monika (2019): Zmiany imion i nazwisk w latach 1945-1950 na ziemi nyskiej w świetle materiałów archiwalnych. In: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka 74(2), 61–80. DOI: 10.19195/SKHS.2019.2.61.80.
Google Scholar

Danszczyk, Arkadiusz (2013): Sprachvariationsraum Oberschlesien: Das gegenwärtige Schlesische im Kontakt mit dem Deutschen und Polnischen. Racibórz.
Google Scholar

Franceschini, Rita/ Miecznikowski, Johanna (2004): Wie bin ich zu meinen verschiedenen Sprachen gekommen? Ein Vorwort. In: Franceschini, Rita/ Johanna, Miecznikowski (Hg.): Leben mit mehreren Sprachen. Sprachbiographien / Vivre avec plusieurs langues. Biographies langagières. Bern–Berlin, VII–XXI.
Google Scholar

Jańczak, Barbara Alicja/Nekula, Marek/ Zielińska, Anna (2022): Sprachbiographische Annotation im deutsch-polnischen Korpus. In: Hansen, Björn/ Zielińska, Anna (Hg.): Soziolinguistik trifft Korpuslinguistik. Deutsch-polnische und deutsch-tschechische Zweisprachigkeit. Heidelberg, 32–51. DOI: 10.33675/2019-82538591.
Google Scholar

Janicka, Stanisława (2010): Zmiany imion i nazwisk u osiedleńców na Ziemiach Odzyskanych w latach 1945-1950 w świetle akt Starostwa Powiatowego Gorzowskiego. In: Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny 17, 313–317.
Google Scholar

Jankowska-Nagórka, Anna (2017): „Deteutonizacja” Dolnego Śląska w latach 1945-1949 jako przykład polityki władz Polski Ludowej wymierzonej przeciwko niemczyźnie. Doktorarbeit. Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
Google Scholar

Jarczak, Łucja/ Choroś, Monika (1993): Zmiany w nazewnictwie miejscowym i osobowym na Śląsku przed i po drugiej wojnie światowej. In: Śląsk Opolski 8/1, 12–21.
Google Scholar

Jorroch, Anna (2015): Die deutsche Sprache der dreisprachigen Altgläubigen in Masuren (Dissertationen des Instituts für Germanistik der Universität Warschau 6). Warszawa.
Google Scholar

Jorroch Anna/ Prawdzic-Jankowska, Irena (2024): Corpus Linguistics meets Contact Linguistics and Sociolinguistics: multimodal German–Polish digital linguistic corpus. In: Corpora 19/3. DOI: 10.3366/cor.2024.0319.
Google Scholar

Księżyk, Felicja (2008): Die deutsche Sprachinsel Kostenthal: Geschichte und Gegenwart. Berlin.
Google Scholar

Lasatowicz Maria Katarzyna/ Pelka, Daniela (2011): Sprachbiographien in Oberschlesien. Berlin.
Google Scholar

Lasatowicz, Maria Katarzyna/ Weger, Tobias (2008): Polen. In: Eichinger, Ludwig M./ Plewnia, Albrecht/ Riehl, Maria Claudia (Hg.), Handbuch der deutschen Sprachminderheiten in Mittel- und Osteuropa. Tübingen, 145–170.
Google Scholar

Łęcki, Włodzimierz (1988): Województwo pilskie. Szkic monograficzny. Warszawa, Poznań.
Google Scholar

Lica, Zenon (2007): Sposoby polonizacji nazwisk pomorskich genetycznie niemieckich. In: Onomastica Slavogermanica 26, 131–146.
Google Scholar

Lica, Zenon (2009): Sposoby adaptacji nazwisk pomorskich genetycznie niemieckich w polszczyźnie. Gdańsk.
Google Scholar

Linek, Bernard (1997a): Odniemczanie” województwa śląskiego w latach 1945–1950 (w świetle materiałów wojewódzkich). Opole.
Google Scholar

Linek, Bernard (1997b): Polonizacja imion i nazwisk w województwie śląskim (1945–1949) w świetle okólników i rozporządzeń władz wojewódzkich. In: Wrocławskie Studia z Historii Najnowszej 4, 143–168.
Google Scholar

Linek, Bernard (2000): Polityka antyniemiecka na Górnym Śląsku w latach 1945–1950. Opole.
Google Scholar

Łobodzińska, Romana (1991): Zmiany imion i nazwisk we Wrocławiu w latach 1945-1950 (zarys problematyki). In: Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego 17, 173–178.
Google Scholar

Łobodzińska, Romana (1993): Zmiany imion i nazwisk obcych we Wrocławiu w latach 1945-1956. In: Onomastica Slavogermanica 18, 157–161.
Google Scholar

Najgrakowski, Michał (2008): Miasta Wielkopolski. Od rozbiorów do początku XXI wieku. Podstawowe informacje historyczno-administracyjne, Warszawa.
Google Scholar

Piller, Ingrid (2016): Linguistic diversity and social justice: An introduction to applied sociolinguistics. Oxford.
Google Scholar

Prawdzic, Irena (2021): Dwujęzyczność polsko-niemiecka w powiecie pilskim, czarnkowsko-trzcianeckim i złotowskim: zarządzanie językiem w trzech pokoleniach na podstawie reprezentatywnych biografii językowych. In: Acta Baltico-Slavica 45: 1–17, DOI: 10.11649/abs.2550.
Google Scholar

Rutkowska-Krupka, Mirosława (2013): Piła: pięć wieków rozwoju. Piła.
Google Scholar

Słownik (1880–1914): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa (Band 8). URL: http://dirop.icm.edu.pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII.
Google Scholar

Świder, Małgorzata (2009): Odniemczanie na Opolszczyźnie w latach 1945–1950 na przykładzie zmian nazwisk (streszczenie). In: Biuletyn Polskiej Misji Historycznej 2009/ 5, 113–127. DOI: 10.12775/BPMH.2009.006.
Google Scholar

Techmańska, Barbara (2011): Młodzież musi wrosnąć w te ziemie. Pionierskie lata budowy polskiego systemu edukacji na ziemiach zachodnich. In: Kwartalnik Pamięć i Przyszłość 13/3, 8–19.
Google Scholar

Woźniak, Ewa (2016): Socjolingwistyczne aspekty zmiany nazwisk w okresie międzywojennym. In: Onomastica LX, 119–135.
Google Scholar

Zarębski, Rafał (2014): Rola czynników ideologicznych i językowo-kulturowych w procesie zmian nazwisk. In: Rozprawy Komisji Językowej ŁTN LX, 313–326.
Google Scholar

Zielińska, Anna (2019): Grenzlandsprache. Untersuchung der Sprachen und Identitäten in der Region Lebus. Berlin. DOI: 10.3726/b16251.
Google Scholar

Zielińska, Anna (2025): Konzeptualisierung der Zweisprachigkeit in den Sprachbiographien deutsch-polnischer Bilingualer, In: Die Welt der Slaven, 70(2), 224–249. DOI: 10.13173/WS.70.2.224.
Google Scholar

Zielińska, Anna (2026): Der Verlust der deutschen Sprache in Piła (bis 1945 Schneidemühl) und Umgebung in der Woiwodschaft Großpolen. In: Studia Neophilologica. DOI: 10.1080/00393274.2026.2624100.
Google Scholar