Rekwizycje i świadczenia wojenne w systemie prawa publicznego

Marcin Jerzy Konarski

doi:10.25167/osap.6162

Opublikowane: 2026-06-30

Tom 24 Nr 1 (2026)

Rekwizycje i świadczenia wojenne w systemie prawa publicznego

Marcin Jerzy Konarski

Opolskie Studia Administracyjno-Prawne

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.25167/osap.6162

Abstrakt

Artykuł poświęcono analizie świadczeń wojennych oraz rekwizycji jako szczególnych instrumentów prawa publicznego służących zabezpieczeniu potrzeb obronnych państwa. Przyjęto tezę, że także w warunkach wojny, mobilizacji lub innego zagrożenia bezpieczeństwa instytucje te pozostają związane zasadami państwa prawa, zwłaszcza legalizmem,
proporcjonalnością oraz wymogiem kontroli sądowej. W związku z tym podjęto próbę odpowiedzi na pytania dotyczące charakteru prawnego świadczeń wojennych, relacji między nimi a rekwizycjami, ich miejsca w strukturze administracji nadzwyczajnej oraz wpływu współczesnych zagrożeń technologicznych na zakres ich stosowania. Badanie oparto na metodzie dogmatycznoprawnej, wykorzystując wykładnię językową, systemową i funkcjonalną przepisów prawa krajowego oraz międzynarodowego, uzupełnioną o elementy analizy porównawczej. Przeprowadzona analiza wykazała, że świadczenia wojenne stanowią szczególną postać ciężaru publicznego nakładanego przez państwo na obywateli i podmioty gospodarcze, natomiast rekwizycje funkcjonują przede wszystkim w reżimie prawa konfliktów zbrojnych
i mają odmienną podstawę legitymizacyjną. Ustalono również, że rozwój technologii oraz cyfryzacja infrastruktury państwa wymagają reinterpretacji tradycyjnych kategorii mienia
i mogą prowadzić do objęcia regulacją także dóbr niematerialnych oraz zasobów cyfrowych. W konsekwencji stwierdzono, że utrzymanie efektywności omawianych instytucji wymaga jednoznacznej podstawy ustawowej, czasowości ingerencji, adekwatnych mechanizmów kompensacyjnych oraz skutecznej kontroli legalności. Tylko takie rozwiązania pozwalają zachować równowagę między imperatywem bezpieczeństwa państwa a ochroną praw jednostki.

Słowa kluczowe:

świadczenia wojenne, rekwizycje, administracja nadzwyczajna, proporcjonalność, państwo prawa

Inne teksty tego samego autora

Marcin Jerzy Konarski, Rekwizycje wojskowe w prawie francuskim , Opolskie Studia Administracyjno-Prawne: Tom 20 Nr 1 (2022)
Marcin Jerzy Konarski, Seizure of real estate for temporary accommodation of the Armed Forces of the Republic of Poland , Opolskie Studia Administracyjno-Prawne: Tom 23 Nr 2 (2025): Opolskie Studia Administracyjno-Prawne

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Konarski, M. J. (2026). Rekwizycje i świadczenia wojenne w systemie prawa publicznego. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne, 24(1), 63–80. https://doi.org/10.25167/osap.6162

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Konwencja dotycząca praw i zwyczajów wojny lądowej (Dz.U. z 1927 r. Nr 21, poz. 161).
Google Scholar

Konwencja o ochronie osób cywilnych podczas wojny z dnia 12 sierpnia 1949 roku (Dz.U.
Google Scholar

z 1956 r. Nr 38, poz. 171 z późn. zm.).
Google Scholar

Protokół dodatkowy do Konwencji genewskich z 12 sierpnia 1949 r., dotyczący ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych (Dz.U. z 1992 r. Nr 41, poz. 175 z późn. zm.).
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483).
Google Scholar

Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 20).
Google Scholar

Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 825 z późn. zm.).
Google Scholar

Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. poz. 1907).
Google Scholar

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń osobistych i rzeczowych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (Dz.U. poz. 1354).
Google Scholar

Bator, Andrzej. 2025. Instrumentalizacja jako działanie prawne. Studium z teorii prawa, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Benvenisti, Eyal. 2012. The International Law of Occupation, 2nd ed. Oxford: University Press.
Google Scholar

Bierzanek, Remigiusz. 1982. Wojna a prawo międzynarodowe. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej.
Google Scholar

Chałubińska-Jentkiewicz, Katarzyna. 2021. Cybersecurity as a Public Task in Administration. W: Cybersecurity in Poland, (red.) Katarzyna Chałubińska-Jentkiewicz, Filip Radoniewicz,
Google Scholar

Tadeusz Zieliński. Cham: Springer. DOI: 10.1007/978-3-030-78551-2_13.
Google Scholar

Cobbett, Pitt. 1937. Cases on International Law, Vol. II: War and Neutrality, 5th ed. London: Sweet & Maxwell.
Google Scholar

Čelkis, Tomas. 2022. The Structure of Postal Routes of the Grand Duchy of Lithuania in 16th-18th Centuries. Lietuvos istorijos studijos 50: 51–73. DOI: 10.15388/LIS.2022.50.3.
Google Scholar

Duniewska, Zofia. 2022. Zasada proporcjonalności a prawo administracyjne. Studia Prawno-Ekonomiczne 123: 9–26. DOI: 10.26485/SPE/2022/123/1.
Google Scholar

Dinstein, Yoram 2019. The International Law of Belligerent Occupation, 2nd ed. Cambridge: University Press.
Google Scholar

Góra, Tomasz. 2025. Zasada proporcjonalności w prawie administracyjnym. Ochrona jednostki a interes publiczny. Pomorskie Studia Naukowe 1: 171–196. DOI: 10.4467/30722683. PSN.25.011.23165.
Google Scholar

Gromski, Włodzimierz. 2018. Akty instrumentalizacji prawa i ich granice. Acta Universitatis
Google Scholar

Wratislaviensis. Przegląd Prawa i Administracji 114(3833): 95–106. DOI: 10.19195/0137- 1134.114.5.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2019. Publiczne posługi transportowe w okresie Księstwa Warszawskiego w świetle postanowień dekretu z dnia 22 maja 1810 roku „względem koni i podwód dostarczonych pod transporty i wojskowych”. Czasopismo Prawno-Historyczne 2(71):
Google Scholar

–135. DOI: 10.14746/CPH.2019.2.5.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2019a. Przyczynek do badań nad publicznymi posługami transportowymi i komunikacyjnymi w dawnym prawie polskim. Studia Prawnicze KUL 3(79): 111–131. DOI: 10.31743/SP.8898.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2019b. Powinności podwodowe w świetle przekazu pierwszych sześciu tomów „Volumina Legum”. Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa
Google Scholar

Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 2(16): 63–86. DOI: 10.32084/SAWP.2019.14.2-5.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2020. Ciężary publiczne w sytuacjach konstytucyjnych stanów nadzwyczajnych. Przegląd Prawa Administracyjnego 3: 83–109. DOI: 10.17951/ppa.2020.3.83-109.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2020a. The Services of the Commune Self-Government in the Kingdom of Poland on the Example of the Provision of Means of Transport for the Army. Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu
Google Scholar

Lubelskiego 2(17): 73–96. DOI: 10.32084/SAWP.2020.15.2-5.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2020b. The Obligation to Hand Over Draught Animals and Carts Upon the Announcement of Mobilisation or the Outbreak of War in the Light of the Act of 21 February 1922 and the Implementing Acts. Teka Komisji Prawniczej PAN Oddział
Google Scholar

w Lublinie 2(13): 335–351. DOI: 10.32084/TEKAPR.2020.13.2-25.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2020c. Public Burdens for the Defence of the Polish State On the Example of the Obligation To Hand Over Means of Transport In the Event Mobilisation is Announced Or During a War. Wojskowy Przegląd Prawniczy 3(295): 43–60.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2021. Rekwizycje na ziemiach polskich w latach 1919–1920 w świetle
Google Scholar

ustawodawstwa i orzecznictwa sądowego. Studia Prawnicze KUL (86): 81–101. DOI:
Google Scholar

31743/SP.10624.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2021a. The Peacetime Duty to Provide Means of Transport for the Army on the Example of Inland Waterway Vessels and Aircraft. The Case of Interwar Poland. Studia Iuridica Toruniensia 29: 91–114. DOI: 10.12775/SIT.2021.024.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2021b. Świadczenia na rzecz wojska w czasie pokoju w okresie II Rzeczypospolitej
Google Scholar

na przykładzie obowiązku dostarczania mechanicznych środków przewozowych. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio G (Ius) 1(68): 17–42. DOI: 10.17951/G.2021.68.1.17-42.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2021c. War Burdens and Requisitions in the Period of the Kościuszko Uprising. Przegląd Prawa Administracyjnego 4: 25–50. DOI: 10.17951/PPA.2021.4.25-50.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2022. Rekwizycje wojskowe w prawie francuskim. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne 1(20): 75–97. DOI: 10.25167/osap.4766.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2022a. The Duty to Provide Public Personal and In-Kind Contributions in the Event of Natural Disasters in the Polish Legal Order. Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1(17):
Google Scholar

–149. DOI: 10.32084/bsawp.4402.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2022b. The Issue of Military Requisitions in the Parlamentary Debate during the November Uprising of 1830-1831. Historia i Polityka 42(49): 131–150. DOI: 10.12775/HIP.2022.035.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2023. Wojenne świadczenia rzeczowe dla państwa na ziemiach polskich w latach 1944–1946. Kortowski Przegląd Prawniczy 3: 47–68. DOI: 10.31648/kpp.8374.
Google Scholar

Konarski Marcin. 2023a. The Evolution of Polish Legislation on Public Burdens in the Event of Martial Law. Przegląd Prawa Administracyjnego 6: 101–120. DOI: 10.17951/ ppa.2023.6.101-120.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2023b. Military and Civilian Requisitions in Light of the Rulings of the Supreme Administration Tribunal from 19123-1931. Miscellanea Historico-Iuridica 1(21): 201–222. DOI: 10.15290/MHI.2023.22.01.09.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2023c. Constitutional Public Burdens as Part of the Defence Economy.
Google Scholar

Przegląd Prawno-Ekonomiczny 2: 79–100. DOI: 10.31743/ppe.12610.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2025. The Obligation of Entrepreneurs to Perform Tasks for the Armed
Google Scholar

Forces of the Republic of Poland. Civitas et Lex 3(47): 55–72. DOI: 10.31648/cetl.11566.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2025a. Seizure of Real Estate for Temporary Accommodation of the Armed Forces of the Republic of Poland. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne 2(23): 65–86. DOI: 10.25167/osap.5917.
Google Scholar

Konarski, Marcin. 2026. Glosa do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 29 maja 2025 r., II SA/Sz 228/25 (dot. granic związania organu administracji wnioskiem wojskowym w sprawach świadczeń rzeczowych na rzecz obrony państwa).
Google Scholar

Wojskowy Przegląd Prawniczy 2(318): 88-99.
Google Scholar

Lewandowski, Grzegorz. 2019. Świadczenia na rzecz obrony w procesie pozamilitarnych przygotowań obronnych państwa. Stan aktualny oraz kierunki rozwoju. Wiedza Obronna 4(269): 77–104. DOI: 10.34752/rg8x-yn20.
Google Scholar

Łopatecki, Karol. 2022. Podatek podwodowy do połowy XVII stulecia w Koronie. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych 82: 175–199. DOI: 10.12775/RDSG.2022.SI.07.
Google Scholar

Nikolic, Nebojsa V. 2023. Logistics outsourcing for armed forces: The mobilisation of civilian transportation Vehicles. Security & Defence Quarterly 3(43): 46–62. DOI: 10.35467/sdq/171014.
Google Scholar

Pietrasz, Piotr. 2022. Ciężary i świadczenia publiczne, o których mowa w art. 84 Konstytucji RP – kilka uwag na temat zakresu przedmiotowego. W: Srebrna księga jubileuszowa upamiętniająca XXV-lecie Wydziału Prawa i Administracji, (red.) Ryszard A. Stefański.
Google Scholar

Warszawa: Uczelnia Łazarskiego. Oficyna Wydawnicza.
Google Scholar

Podolska-Meducka, Aldona. 2022. Ogólnokrajowe rekwizycje koni w czasie wojny z Rosją bolszewicką 1919–1920. Przegląd Historyczno-Wojskowy 1(279): 12–47. DOI: 10.32089/WBH.PHW.2022.1(279).0001.
Google Scholar

Potrzeszcz, Jadwiga. 2020. The natural human right to security and security as a constitutional human Right. Studia Prawnicze KUL 2(82): 219–233. DOI: 10.31743/sp.5606.
Google Scholar

Roberts, Adam. 2006. Transformative Military Occupation: Applying the Laws of War and Human Rights. American Journal of International Law 3(100): 580–622. DOI: 10.1017/S0002930000031067.
Google Scholar

Safjan, Marek, Leszek Bosek (red.). 2016. Konstytucja RP. Komentarz, tom 1. Warszawa 2016.
Google Scholar

Sassòli, Marco. 2019. International Humanitarian Law: Rules, Controversies, and Solutions to Problems Arising in Warfare. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
Google Scholar

Schmitt, Michael N. (red.). 2017. Tallinn Manual 2.0 on the International Law Applicable to Cyber Operations. 2nd ed. Cambridge: University Press. DOI: 10.1017/9781316822524
Google Scholar

Sharma, Devika, Reddy Sandeep, Shahid Hamza. 2023. Cybersecurity Obligations for Critical Infrastructure: Emerging Legal Norms, Enforcement Gaps, and Governance Challenges. Legal Studies in Digital Age 2(3): 49–63.
Google Scholar

Skurdauskienė, Jolanta. 2020. Kaip ir kur keliavo Žemaičių vyskupijos parapijiečiai? Pastotės prievolė 1675–1677 m. vizitacijų duomenimis. Acta Historica Universitatis Klaipedensis 41: 145–163. DOI: 10.15181/ahuk.v41i0.2217.
Google Scholar

Staśkiewicz, Urszula. 2024. Obowiązek obrony Ojczyzny w świetle polskich regulacji prawnych. Prawo i Więź 5(52): 747–767. DOI: 10.36128/PRIW.VI52.1016.
Google Scholar

Tkaczuk, Marek. 2024. Posługi na cele publiczne w II Rzeczypospolitej. Szczecin 2024.
Google Scholar

Wise, Maurice K. 1945. The Juridical Nature of Requisition. The University of Toronto Law Journal 1(6): 58–85. DOI: 10.2307/824281.
Google Scholar

Zatonatskiy, Dmytro, Horiacheva Kira. 2025. Digitalization and Cybersecurity of Critical Infrastructure Enterprises According to EU Standards. Finance of Ukraine 3: 77–91. DOI: 10.33763.finukr2025.03.077.
Google Scholar

Marcin Jerzy Konarski

marcinkonarski@op.pl
https://orcid.org/0000-0001-8791-884X

Biogram

Ph.D. in Law

A member of the Legal Committee of the Polish Academy of Sciences, Lublin Branch (OL PAN); member of the Legal Department of the Scientific Society at the Catholic University of Lublin (TN KUL); member of the Editorial Board of the Warsaw Academy of Management Publishing House; member of the Scientific Council of the Faculty of Legal Sciences, Administration and Security of the Warsaw Academy of Management; reviewer in “Scientific Journal of Students” ("Studenckie Zeszyty Naukowe") - the Faculty of Law and Administration of the Maria Curie Skłodowska University (UMCS); reviewer in "Social Contexts" ("Konteksty Społeczne") - the Faculty of Philosophy and Sociology of the Maria Curie Skłodowska University (UMCS); reviewer in "Bulletin of the Association of Alumni and Friends of the Faculty of Law of the Catholic University of Lublin" ("Biuletyn Stowarzyszenia Absolwentów i Przyjaciół Wydziału Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego"), KUL; reviewer in “Administrative Law Review” ("Przegląd Prawa Administracyjnego") - the Faculty of Law and Administration of the Maria Curie Skłodowska University (UMCS); editor in "Social Studies" ("Studia Społeczne"); member of the Association of Alumni and Friends of the Law Faculty of the Catholic University of Lublin; member of the Polish Association of Law & Economics (PSEAP). Between 2007-2025 Associate Professor at the Faculty of Legal Sciences, Administration and Security of the Warsaw Academy of Management.

Between 2009-2014 he was the secretary of Prof. Mieczysław Sawczuk (1930-2014), MAE.

An author and editor of about 100 publications, including monographs and articles published in Polish and English. His research interests include the history of the state and the law of the 18th and 19th centuries, with particular emphasis on the legal and political thought of revolutionary and national liberation movements, the issue of the modern concept of the right to resistance, and material administrative law with particular emphasis on the issue of the constitutional obligation to bear public burdens and perform public duties.