Nagrobek księżniczki raciborskiej Eufemii


Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest nagrobek księżniczki Eufemii, przeoryszy dominikanek w Raciborzu, zmarłej 17 stycznia 1359 r. Autor analizuje przekazy źródłowe, na podstawie których dochodzi do wniosku, że grób Ofki znajdował się na środku krypty pod kaplicą św. Dominika, przylegającą od północnej strony do kościoła dominikanek w Raciborzu. Grób był nakryty kamienną płytą z wyrytym wizerunkiem Eufemii. W 1623 r. na
wzór tego przedstawienia został namalowany portret Ofki, który umieszczono w kaplicy św. Dominika. W tej kaplicy w XVII w. (raczej po 1637 lub po 1658 r., a przed 1672/1674 r.) wystawiono Eufemii drewniany grobowiec w formie tumby, nakrytej trumną, w której znajdowała się figura przedstawiająca Ofkę. Został on odnowiony w 1738 r., a w 1821 r. przeniesiony do kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w Raciborzu, gdzie znajdował się aż do 1930 r.


Słowa kluczowe

Eufemia raciborska; dominikanki; Helena Otieslav; Racibórz

Barciak Antoni. 2011. Podstawy ekonomiczne obu klasztorów dominikańskich w Raciborzu w średniowieczu. W Inter oeconomiam coelestem et terrenam. Mendykanci a zagadnienia ekonomiczne (Studia i źródła Dominikańskiego Instytutu Historycznego w Krakowie, 9). Red. Wiesław Długołęcki, Tomasz Gałuszka, Rafał Kubicki, Anna Zajchowska, 377–394. Kraków: Wydawnictwo Esprit SC.
Bazan Pius M. 1936. Eufemia von Ratibor. Blume aus dem Garten des h. Dominikus im Rufe der Heiligkeit gestorben am 17. Januar 1359. Ein Lebens- und Zeitbild. Vechta: Albertus-Magnus-Verlag der Dominikaner.
Blasel Carl. 1912. Geschichte von Kirche und Kloster St. Adalbert zu Breslau (Darstellungen und Quellen zur schlesischen Geschichte, 16). Breslau: Ferdinand Hirt, Königliche Universität- und Verlagsbuchhandlung.
Chocholatý František. 1978. „Genealogie opavských Přemyslovců 1255–1525”. Listy Genealogické a Heraldické Společnosti 6: 129–135.
Czechowicz Bogusław. 1992. „Późnogotycki nagrobek pary książęcej w dawnym kościele dominikanek w Raciborzu”. Opolski Rocznik Muzealny 10: 31–54.
Czechowicz Bogusław. 1999. Fundacje artystyczne książąt raciborskich u schyłku średniowiecza. W Sztuka Górnego Śląska na przecięciu dróg europejskich i regionalnych. Red. Ewa Chojecka, 11–34. Katowice: Muzeum Śląskie.
Czechowicz Bogusław. 2003. Nagrobki późnogotyckie na Śląsku (Acta Universitatis Wratislaviensis, 2583). Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Czechowicz Bogusław. 2004. „Mauzoleum książąt opolskich w średniowieczu (1309–1532)”. Opolski Rocznik Muzealny 15: 9–26.
Czechowicz Bogusław. 2005. Książęcy mecenat artystyczny na Śląsku u schyłku średniowiecza. Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Dworzaczek Włodzimierz. 1959. Genealogia. Tablice. Warszawa: PWN.
d’Elvert Christian. 1869. „Zur m. schl. Adelsgeschichte. XXVIII. Die Grafen Orlik, Freiherren von Lažiska”. Notizen-Blatt der historisch-statistischen Section der kais. königl. mährisch-schlesischen Gesellschaft zur Beförderung des Ackerbaues, der Natur- und Landes-Kunde 15 (60): 41–44.
Fischer Christian F.E., Stuckart Carl F. 1819. Zeitgeschichte der Städte Schlesiens mit Abbildungen. Schweidnitz: bei Carl F. Stuckart.
Gottschalk Joseph. 1936. „Euphemia von Ratibor († 1359). Untersuchung der Quellen zu ihrer Lebensgeschichte”. ASKG 1: 15–40.
Grimm Jacob, Grimm Wilhelm. Oprac. 1991. Deutsches Wörterbuch. T. XIV. München: Deutscher Taschenbuch Verlag.
Grotefend Hermann. 1889. Stammtafeln der schlesischen Fürsten bis zum Jahre 1740. Breslau: Josef Max und Comp.
Guldan Bożena. Oprac. 1982. Śląska rzeźba kamienna XII–XVI w. Wrocław: Muzeum Narodowe.
Horwat Jerzy. 2007. „Piastowie górnośląscy”. RMGBH 8: 3–186.
Hueck Walter. 1999. Adelslexikon. T. X (Genealogisches Handbuch des Adels, 119). Limburg: C.A. Starke.
Jasiński Kazimierz. 2002. Dominikańskie pochówki Piastów. W Dominikanie w środkowej Europie w XIII–XIV wieku. Aktywność duszpasterska i kultura intelektualna (Studia nad Historią Dominikanów w Polsce, 3). Red. Jerzy Kłoczowski, Jan A. Spież, 219–237. Poznań: W drodze.
Jasiński Kazimierz. 1998. Rodowód Piastów mazowieckich. Wyd. Marek Górny. Poznań – Wrocław: Wydawnictwo Historyczne.
Jasiński Kazimierz. 20072. Rodowód Piastów śląskich. Kraków: Wydawnictwo Avalon.
Jurek Tomasz. 1999. Jadwiga. W Piastowie. Leksykon biograficzny. Red. Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, 420. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Kadich Heinrich, Blažek Carl. 1899. Der mährische Adel. Nürnberg: Bauer und Raspe.
Kaganiec Małgorzata. 1995. Anna (zm. 1378). W Książęta i księżne Górnego Śląska. Red. Antoni Barciak, 14. Katowice: Societas Scientiis Favendis Silesiae Superioris – Instytut Górnośląski.
Kiełbasa Antoni. 19993. Święta Jadwiga Śląska jako wychowawczyni własnych dzieci i swoich wnuków. Trzebnica: „Lew” – Leopold Wróblewski.
Kincel Ryszard. 2002. Lachmann Bernard (Bernhrad). W Raciborzanie tysiąclecia. Słownik biograficzny. Red. Katarzyna Gruchot, Grzegorz Wawoczny, 78. Racibórz: Nowiny Raciborskie.
Knapiński Ryszard. 2005. Ikonografia hagiograficzna. Zagadnienie autentyczności wizerunku świętego. W Causa creandi. O pragmatyce źródła historycznego (Acta Universitatis Wratislaviensis, 2783. Historia CLXXI). Red. Stanisław Rosik, Przemysław Wiszewski, 399–408.Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Knötel Paul. 1929. Kirchliche Bilderkunde Schlesiens. Glatz: Gebrüder Jenkner.
Kochaniewicz Bogusław. 2017. „Duchowość świątobliwej Eufemii z Raciborza w nowym świetle”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 37 (2): 157–172.
Kublin Grzegorz. 2010. „Sprawa zagubienia się pieniędzy Eufemii”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 30: 493–499.
Kublin Grzegorz. 2012. „Eufemia raciborska – priorissa”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 32: 287–294.
Kublin Grzegorz. 2012. Księżniczka Eufemia (Ofka) – fundatorka klasztoru dominikanek w Raciborzu. W Kościół na Śląsku. Z dziejów kultury i życia religijnego (Opolska Biblioteka Teologiczna, 127). Red. Franciszek Wolnik, 151–164. Opole: Redakcja Wydawnictwo Wydziału Teologicznego UO.
Kublin Grzegorz. 2013. „700. rocznica wstąpienia księżniczki Ofki do zakonu św. Dominika”. WUDO 68 (4–5): 190–197.
Kublin Grzegorz. 2013. „Reginald Braun OP (1676–1742) – czeski hagiograf”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 33: 103–109.
Kublin Grzegorz. 2013. „Średniowieczne i nowożytne «testimonia sanctitatis» Eufemii raciborskiej (zm. 1359)”. Folia Historica Cracoviensia 19: 73–90.
Kublin Grzegorz. 20132. Świątobliwa Eufemia raciborska († 17 I 1359). Opole: Wydawnictwo i Drukarnia Świętego Krzyża.
Kublin Grzegorz. 2013. „Wzmianka o Ofce raciborskiej w «Annales» Jana Długosza”. WUDO 68 (6): 236–250.
Kublin Grzegorz. 2014. Eufemia raciborska w historiografii. Opole 2014 (praca doktorska napisana na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Opolskiego pod kierunkiem bpa prof. zw. dra hab. Jana Kopca; Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego, sygn. Dr-1011).
Kublin Grzegorz. 2017. „Raciborskie dominikanki w nekrologach klasztorów czeskich i morawskich”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 37 (2): 173–189.
Linge Carl. 1828. Geschichte des ehemaligen Jungfrauenklosters zum Heiligen Geist in Ratibor. W tenże. Schulschriften. Breslau: in Commission bei Graß, Warth und Comp. und bei Juhr in Ratibor, 109–122.
Luchs Hermann. 1870. „Zur Kunsttopographie Schlesiens”. Schlesiens Vorzeit in Bild und Schrift 2 (1–2): 10–56.
Lutsch Hans. 1894. Verzeichnis oder Kunstdenkmäler der Provinz Schlesien. Der Reg.-Bezirks Oppeln. T. IV. Breslau: Verlag von Wilhelm G. Korn.
Mašek Petr. 2010. Šlechtické rody v Čechách, na Moravě a ve Slezsku od Bílé hory do současnosti. T. II. Praha: Argo.
Mika Norbert. 1997. Imię Przemysł w wielkopolskiej linii Piastów. Niektóre aspekty stosunków książąt wielkopolskich z Czechami do połowy XIII w. W Przemysł II. Odnowienie Królestwa Polskiego. Red. Jadwiga Krzyżaniakowa, 247–255. Poznań: Instytut Historii UAM.
Mika Norbert. 2003. Wielki pożar Raciborza 23 kwietnia 1574 roku. W Z dziejów ziemi raciborskiej. Miejsca – Ludzie – Problemy. Red. Jan Neuberg, Grzegorz Staniszewski, 139–142. Racibórz: Starostwo Powiatowe.
Misztal Henryk. 20032. Prawo kanonizacyjne. Instytucje prawa materialnego. Zarys historii, procedura. Lublin: Wydawnictwo Diecezjalne Sandomierz.
Mrozowski Przemysław. 1994. Polskie nagrobki gotyckie, Warszawa: Zamek Królewski.
Mycielski Józef. 1898. „Grobowe Piastów pomniki na Śląsku Pruskim”. RTPNP 25: 49–106.
Newerla Paweł. 2008. Dzieje Raciborza i jego dzielnic. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna WAW Grzegorz Wawoczny.
Niedziela Lucjan. 1972. „Przyczynek do dziejów walki o polskość Wrocławia w pierwszym dziesięcioleciu XVII wieku”. SKHS 27 (3): 451–467.
Niedziela Lucjan. 2005. Pisma króla Zygmunta III Wazy i innych dostojników w sprawie ponownego przejęcia klasztorów śląskich przez dominikanów polskich w XVII wieku. W Klasztor w państwie średniowiecznym i nowożytnym. Red. Marek Derwich, Anna Pobóg-Lenartowicz, 477–486. Wrocław – Opole: Wydawnictwo DiG Sp.j.
Nowack Karl G. 1836. Schlesisches Schriftsteller Lexikon. T. I. Breslau: Verlag von Wilhelm G. Korn.
Oettinger Edouard M. 1867. Moniteur des Dates contenant un million de renseignements biographiques, généalogiques et historiques publié sous le patronage de Sa Majesté le Roi de Prusse. T. III. Dresden: Edouard M. Oettinger; toż. 1871. T. VII. Dresden.
Ożóg Krzysztof. 1999. Eufemia. W Piastowie. Leksykon biograficzny. Red. Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, 153. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Parma Tomáš. 2006. „Přehled olomouckých kanovníků v době episkopátu kardinála Dietrichštejna a jeho pramenná Kladna”. Studia Theologica 8 (2): 62–79.
Pater Józef. 1979. „Życie i twórczość Abrahama Bzowskiego O.P. (1567–1637)”. NP 51: 55–87.
Pilnáček Josef. 1930. Staromoravšti rodové. Vídeň: Josef Pilnáček.
Prus Konstanty. 1910. Świętobliwa księżniczka Ofka i klasztor pp. dominikanek w Raciborzu. Kartka z dawnych dziejów Śląska. Bytom: Wydawnictwo „Katolik”.
Prus Konstanty. 1948. Świątobliwa Ofka Piastówna i klasztor ss. dominikanek w Raciborzu (Świetlane Polski Postacie, 2). Opole: Wydawnictwo Św. Krzyża.
Randt Erich, Swientek Horst O. Wyd. 1938. Die älteren Personenstandsregister Schlesiens. Görlitz: Verlag für Sippenforschung und Wappenkunde C.A. Starke.
Saczyńska Monika. 2011. Sznury modlitewne – z dziejów praktyk dewocyjnych na ziemiach polskich w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności (z kilkoma przykładami z Europy Środkowej). W Realia życia codziennego
w Europie Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska. Red. Antoni Barciak, 49–68. Katowice–Zabrze: Studio Noa, Ireneusz Olsza.
Schaffer Hermann. 1883. Geschichte einer schlesischen Liebfrauengilde seit dem Jahre 1343. Ein Beitrag zu der Geschichte der Gilden und religiösen Bruderschaften. Nach Urkunden und handschriftlichen Quellen verfaßt. Ratibor: Verlag der Literarischen Bruderschaft.
Sękowski Roman. 2008. Herbarz szlachty śląskiej. T. VI. Katowice: Videograf II, Fundacja Zamek Chudów.
Sroka Stanisław A. 1999. Bolesław III. W Piastowie. Leksykon biograficzny. Red. Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, 752. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Stefaniak Piotr. 2005. „Błogosławiona Ofka Piastówna OP (1299–1359) w świetle trzech najstarszych żywotów i osiągnięć historycznych”. Studia Teologiczno- Historyczne Śląska Opolskiego 25: 173–198.
Stefaniak Piotr. 2007. „Dzieje relikwii bł. Jolenty Arpadówny (1244–1304), księżnej polskiej na tle pochówków innych polskich świętych pań feudalnych”. NP 107: 277–291.
Stefaniak Piotr. 2009. „Błogosławiona Eufemia Piastówna OP (1299–1359) w świetle trzech najstarszych żywotów oraz źródeł a także literatury”. NP 111: 159–191.
Stefaniak Piotr. 2011. „Z dziejów relikwii świątobliwej Ofki Piastówny, dominikanki raciborskiej”. SSHT 44 (1): 45–58.
Stefaniak Piotr. 2015. Ikonografia świątobliwej Ofki Piastówny. Wrocław: Wydawnictwo TUM Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej.
Stefaniak Piotr. 2017. „Testament świątobliwej Ofki Piastówny OP, przeoryszy raciborskich dominikanek z 1358 roku”. ABMK 107: 259–288.
Stefaniak Piotr. 2018. Eufemia Domicylla Piastówna zwana błogosławioną (1299–1359). W Racibórz – Perła Polskiej Korony. Szkice dla Niepodległej. Red. Grzegorz Wawoczny, 33–36. Racibórz: Wydawnictwo i Agencja Informacyjna
WAW.
Stibor Jiří. 1993. „Černá ovce rodu Orlíků z Laziska (Ze života těšínské šlechty v 17. století)”. Těšínsko 36 (4): 7–10.
Stibor Jiří. 2003. Orlík z Laziska. W Biografický slovník Slezska a severní Moravy. Nová řada. Red. Lumír Dokoupil, 79–91. Ostrava: Ostravská univerzita.
Suchoń Benigna. „Ofka, Eufemia, Domitilla”. HP. T. II: 160–171.
Szeląg Adam. 2015. Ikonografia świątobliwej Eufemii (Ofki) na Śląsku w XVII i XVIII wieku. W Historia, kultura i sztuka dominikanów na Śląsku 1226–2013. W trzechsetlecie beatyfikacji bł. Czesława. Red. Dariusz Galewski, Wojciech Kucharski, Marek L. Wójcik, 205–218. Wrocław: Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe.
Szeląg Adam. 2015. Raciborskie wizerunki świątobliwej Eufemii (Ofki) na przestrzeni wieków. W Księstwa opolskie i raciborskie. Terytoria – struktury – elity – dziedzictwo. Red. Bogusław Czechowicz, 125–137. Opole: Wydawnictwo
Uniwersytetu Opolskiego.
Szymański Andrzej. 2005. „Świątobliwa Eufemia (Ofka) raciborska – księżna i dominikanka”. Studia Śląskie 64: 217–230.
Walczak Marek. 2013. Obraz „Wizja św. Jacka” w Odrowążu jako „vera effigies” pierwszego polskiego dominikanina. W Sztuka w kręgu krakowskich dominikanów (Studia i Źródła Dominikańskiego Instytutu Historycznego w Krakowie, 13). Red. Anna Markiewicz, Marcin Szyma, Marek Walczak, 595–621. Kraków: Wydawnictwo Esprit SC.
Weltzel Augustin. 1878. „Żywot błogosławionej Eufemii, księżnej Raciborskiej, ze zakonu św. Dominika”. Towarzystwo Bożego Grobu 11 (22): 477–492.
Weltzel Augustin. 1881. Geschichte der Stadt und Herrschaft Ratibor. Ratibor: Verlag von Max Muschik.
Witkowska Aleksandra, Nastalska Joanna. 2007. Staropolskie piśmiennictwo hagiograficzne. T. I. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Włodarski Bronisław. 2007. Chronologia polska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wolnik Franciszek. 2009. Świątobliwa Eufemia (Ofka) – życie i rozwój jej kultu. W tenże. Red. Świętość na ziemi raciborskiej (Sympozja, 76), 23–43. Opole: Redakcja Wydawnictwo Wydziału Teologicznego UO.
Woroniecki Jacek. „Eufemia raciborska”. PSB. T. VI, 318–319.
Pobierz

Opublikowane : 2019-07-24


Kublin, G. (2019). Nagrobek księżniczki raciborskiej Eufemii. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego, 39(1), 151-188. https://doi.org/10.25167/sth.421

Grzegorz Kublin  gkublin@wp.pl
Luboszyce  Polska
https://orcid.org/0000-0003-2692-7763


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Licencja oraz prawa autorskie autorzy przekazują wydawcy, którym jest Redakcji Wydawnictw WT UO.