From the Throwaway Culture to the Culture of Replacement: Artificial Intelligence and the Transformation of the Human Relational Environment in the Light of the Encyclical Laudato si’

Bartłomiej Kempe

doi:10.25167/sth.6288

Opublikowane: 2026-10-31

Tom 46 Nr 1 (2026)

Od kultury odrzucenia do kultury zastąpienia

Bartłomiej Kempe

Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego

Dział: Artykuły z różnych działów teologii, historii i nauk pokrewnych

https://doi.org/10.25167/sth.6288

Sztuczna inteligencja i przemiana środowiska relacyjnego człowieka w świetle encykliki Laudato si’

Abstrakt

Artykuł odczytuje ekologię integralną encykliki Laudato si’ w kontekście upowszechnienia sztucznej inteligencji. Wychodząc od relacyjnego rdzenia pojęcia ekologii oraz nauczania Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka, autor wykazuje, że przekształcenie środowiska relacyjnego człowieka przez AI jest zagadnieniem ekologicznym w sensie ścisłym. Analiza materialnego śladu AI oraz zjawiska „towarzyszy AI” i samotności cyfrowej prowadzi do zaproponowania kategorii kultury zastąpienia – radykalizacji kultury odrzucenia, w której miejsce osoby zajmuje dopasowana symulacja. Kryterium oceny stanowi wzajemność relacji odniesiona do osoby jako imago Dei, a odpowiedzią pozostaje nawrócenie ekologiczne odniesione do relacji.

Słowa kluczowe:

Laudato si’, Sztuczna Inteligencja, ecologia integralna, ekologia, kultura zastąpienia, towarzysze AI

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Kempe, B. (2026). Od kultury odrzucenia do kultury zastąpienia: Sztuczna inteligencja i przemiana środowiska relacyjnego człowieka w świetle encykliki Laudato si’. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego, 46(1), 23–41. https://doi.org/10.25167/sth.6288

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Babu Jobi, Deepak Joseph, R. Mohan Kumar, Elizabeth Alexander, R. Sasi, Jeena Joseph. 2025.
Google Scholar

“Emotional AI and the Rise of Pseudo-Intimacy: Are We Trading Authenticity for Algorithmic Affection?”. Frontiers in Psychology 16: 1679324. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1679324.
Google Scholar

Benedict XVI. 2009. Encyclical “Caritas in veritate”. Vatican: LEV.
Google Scholar

Benedict XVI. 2011. Visit to the Bundestag. Address of His Holiness Benedict XVI, Berlin, 22 September 2011. https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/speeches/2011/september/documents/hf_ben-xvi_spe_20110922_reichstag-berlin.html (16.07.2026).
Google Scholar

Buber Martin. 1970. I and Thou. Trans. Walter Kaufmann. New York: Charles Scribner’s Sons.
Google Scholar

Burdett Michael S. 2020. “Personhood and Creation in an Age of Robots and AI: Can We Say ‘You’ to Artifacts?”. Zygon 55 (2): 347–360. DOI: https://doi.org/10.1111/zygo.12595.
Google Scholar

De Freitas Julian, et al. 2026. “AI Companions Reduce Loneliness”. Journal of Consumer Research 52 (6): 1126–1148. DOI: https://doi.org/10.1093/jcr/ucaf040.
Google Scholar

Dicastery for the Doctrine of the Faith, Dicastery for Culture and Education. 2025. “Antiqua et nova”.
Google Scholar

Note on the Relationship Between Artificial Intelligence and Human Intelligence. Vatican: LEV.
Google Scholar

Francis. 2015. Encyclical “Laudato si’”. Vatican: LEV.
Google Scholar

Ge Liang, Tingting Hu. 2025. “Gamifying Intimacy: AI-Driven Affective Engagement and Human–Virtual Human Relationships”. Media, Culture & Society 47 (6): 1265–1278. DOI: https://doi.org/10.1177/01634437251337239.
Google Scholar

Gruber Judith. 2017. “Ec(o)clesiology: Ecology as Ecclesiology in Laudato si’”. Theological Studies 78 (4): 807–824. DOI: https://doi.org/10.1177/0040563917731747.
Google Scholar

Hermanto Yanto P. 2025. “Imago Dei and Artificial Intelligence: A Theological Inquiry into Personhood and Human Ontological Boundaries”. HTS Teologiese Studies/Theological Studies 81 (1): a10877. DOI: https://doi.org/10.4102/hts.v81i1.10877.
Google Scholar

Hollanek Tomasz, Katarzyna Nowaczyk-Basińska. 2024. “Griefbots, Deadbots, Postmortem Avatars: On Responsible Applications of Generative AI in the Digital Afterlife Industry”. Philosophy & Technology 37 (2): 63. DOI: https://doi.org/10.1007/s13347-024-00744-w.
Google Scholar

International Energy Agency. 2025. Energy and AI. https://www.iea.org/reports/energy-and-ai (16.07.2026).
Google Scholar

John Paul II. 1979. Encyclical “Redemptor hominis”. Vatican: LEV.
Google Scholar

John Paul II. 1990. “Peace with God the Creator, Peace with All of Creation”. Message for the XXIII World Day of Peace. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/messages/peace/documents/ hf_jp-ii_mes_19891208_xxiii-world-day-for-peace.html (16.07.2026).
Google Scholar

John Paul II. 1991. Encyclical “Centesimus annus”. Vatican: LEV.
Google Scholar

John Paul II. 1995. Encyclical “Evangelium vitae”. Vatican: LEV.
Google Scholar

John Paul II. 2001. “God Made Man the Steward of Creation”. General Audience of 17 January 2001. https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/audiences/2001/documents/hf_jp-ii_aud_20010117.html (16.07.2026).
Google Scholar

Kempe Bartłomiej. 2025. “Nieśmiertelna prawie-osoba. Analiza zjawiska wykorzystania sztucznej inteligencji w tworzeniu awatarów osób zmarłych oraz w przeżywaniu żałoby z perspektywy antropologii katolickiej”. Family Forum 15: 145–163. DOI: https://doi.org/10.25167/FF/6020.
Google Scholar

Leo XIV. 2026. Encyclical “Magnifica humanitas”. Vatican: LEV.
Google Scholar

Li Pengfei, et al. 2025. “Making AI Less ‘Thirsty’: Uncovering and Addressing the Secret Water Footprint of AI Models”. Communications of the ACM (ahead of print). DOI: https://doi.org/10.1145/3724499.
Google Scholar

Mehrabi Fahimeh, Akram Ghezelbash. 2025. “Wired for Companionship: A Meta-Analysis on Social Robots Filling the Void of Loneliness in Later Life”. The Gerontologist 65 (12): gnaf219. DOI: https://doi.org/10.1093/geront/gnaf219.
Google Scholar

Merrill Kelly, et al. 2025. “Artificial Intelligence Chatbots as a Source of Virtual Social Support: Implications for Loneliness and Anxiety Management”. Annals of the New York Academy of Sciences 1549 (1): 148–159. DOI: https://doi.org/10.1111/nyas.15400.
Google Scholar

Messias Teresa. 2024. “From Ecotheology to Ecospirituality in Laudato sí – Ecological Spirituality beyond Christian Religion”. Religions 15 (1): 68. DOI: https://doi.org/10.3390/rel15010068.
Google Scholar

Muldoon James, Jul Jeonghyun Parke. 2025. “Cruel Companionship: How AI Companions Exploit Loneliness and Commodify Intimacy”. New Media & Society (online first). DOI: https://doi.org/10.1177/14614448251395192.
Google Scholar

Odum Eugene P., Gary W. Barrett. 20055. Fundamentals of Ecology. Belmont: Thomson Brooks/Cole.
Google Scholar

Salzman Todd A., Michael G. Lawler. 2024. “Climate Change and Its Effects: Theological Reflections”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 44 (2): 15–40. DOI: https://doi.org/10.25167/sth.5628.
Google Scholar

Second Vatican Council. 1965. Pastoral Constitution on the Church in the Modern World “Gaudium et spes”. Vatican: LEV.
Google Scholar

Sun Xiaoran, et al. 2026. “AI Companions and Adolescent Social Relationships: Benefits, Risks, and Bidirectional Influences”. Child Development Perspectives 20 (2): 91–98. DOI: https://doi.org/10.1093/cdpers/aadaf009.
Google Scholar

Szuman Sara. 2018. Laudato si’, mi’ Signore, czyli duchowość ekologiczna według papieża Franciszka. https://repozytorium.uni.wroc.pl/Content/108788/PDF/004_Szuman_S_Laudato_si_mi_Signore_czyli_duchowosc_ekologiczna.pdf (16.07.2026).
Google Scholar

Tubaro Paola. 2025. The Dual Footprint of Artificial Intelligence: Environmental and Social Impacts across the Globe. arXiv:2512.01456. https://doi.org/10.48550/arXiv.2512.01456. preprint (16.07.2026).
Google Scholar

Wojtyła Karol. 1993. Love and Responsibility. Trans. H.T. Willetts. San Francisco: Ignatius Press.
Google Scholar

Wojtyła Karol. 2021. Person and Act and Related Essays. Trans. Grzegorz Ignatik. Washington, D.C.: The Catholic University of America Press.
Google Scholar

Zhang Yutong, et al. 2026. The Rise of AI Companions: Interaction with AI Companions and Psychological Well-Being. arXiv:2506.12605. https://doi.org/10.48550/arXiv.2506.12605. preprint (16.07.2026).
Google Scholar

Bartłomiej Kempe

bartlomiej.kempe@gmail.com
https://orcid.org/0009-0009-7173-6190

Afiliacja:

Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego Polska

Biogram

Doktorant nauk teologicznych w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Opolskiego, afiliowany przy Wydziale Teologicznym. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół bioetyki i antropologii teologicznej w kontekście nowych technologii (zwłaszcza sztucznej inteligencji i świata cyfrowego), duchowości małżeństwa i rodziny. Na swoim koncie ma m.in. opracowanie „Etyczne i społeczne aspekty poprawy funkcji ludzkiego ciała: transhumanizm w kontekście poprawy jakości życia osób z niepełnosprawnościami”, artykuł „Zagrożenia duchowości małżeńskiej i rodzinnej wynikające z wpływu świata cyfrowego” („Family Forum” 2024, DOI: 10.25167/FF/5586) oraz współautorstwo publikacji „Sport w optyce wychowania, ewangelizacji i życia. Scenariusze zajęć dla młodzieży” (Jedność 2023, ISBN 978-83-8353-091-8). Adres e-mail: bartlomiej.kempe@gmail.com ORCID: 0009-0009-7173-6190.