Charakter prawny obowiązków i celów zawartych w krajowych aktach planowania z zakresu ochrony środowiska i polityki klimatycznej: Między soft law a normami wiążącymi

Filip Kucharczyk

doi:10.25167/osap.5908

Opublikowane: 2026-01-10

Tom 23 Nr 2 (2025)

Charakter prawny obowiązków i celów zawartych w krajowych aktach planowania z zakresu ochrony środowiska i polityki klimatycznej: Między soft law a normami wiążącymi

Filip Kucharczyk

Opolskie Studia Administracyjno-Prawne

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.25167/osap.5908

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza charakteru prawnego obowiązków i celów zawartych w krajowych strategiach środowiskowych oraz dokumentach polityki klimatycznej. Główna teza pracy zakłada, że akty planowania – mimo braku statusu źródeł prawa powszechnie obowiązującego – mogą wywoływać określone skutki prawne i oddziaływać na praktykę stosowania prawa oraz kształtowanie polityk publicznych. Kluczowe pytanie badawcze dotyczy granicy między soft law a normami o charakterze wiążącym w przypadku tego typu dokumentów. Głównym tematem badań są krajowe akty planowania w obszarze ochrony
środowiska i polityki klimatycznej, analizowane jako narzędzia strategicznego zarządzania administracyjnego oraz nośniki normatywności funkcjonalnej. Znaczenie prowadzonych badań dla nauk prawnych polega na ukazaniu ewolucji i złożoności roli aktów planowania,
które – choć formalnie nienormatywne – pełnią funkcję koordynującą i kierunkową, a niekiedy również faktycznie normatywną. Zagadnienie to ma istotne konsekwencje dla teorii źródeł prawa i systematyki form działania administracji. Zastosowano metodę dogmatyczno-prawną, historyczno-prawną oraz komparatystyczną. Analizie poddano 17 aktów planowania, zarówno obowiązujących, jak i projektowanych, uwzględniając ich podstawy prawne, moc obowiązującą oraz typologię zawartych norm. W wyniku badań ustalono, że akty planowania kształtują praktykę działania administracji publicznej oraz polityki państwowej, mimo braku jednoznacznego umocowania normatywnego. Ich wpływ jest tym większy, im bardziej są spójne z przepisami unijnymi i międzynarodowymi oraz im lepiej są osadzone w strukturze zarządzania strategicznego. Brak aktualizacji i niespójność systemu planowania mogą prowadzić do obniżenia efektywności wdrażanych polityk oraz osłabienia pewności prawa.

Słowa kluczowe:

polityki publiczne, akty planowania, prawo administracyjne, prawo ochrony środowiska, charakter prawny aktów planowania, prawo klimatyczne

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Kucharczyk, F. (2026). Charakter prawny obowiązków i celów zawartych w krajowych aktach planowania z zakresu ochrony środowiska i polityki klimatycznej: Między soft law a normami wiążącymi. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne, 23(2). https://doi.org/10.25167/osap.5908

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Porozumienie Paryskie do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 9 maja 1992 r., przyjęte w Paryżu dnia 12 grudnia 2015 r.
Google Scholar

Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzona w Aarhus dnia 25 czerwca 1998 r.
Google Scholar

Konwencja o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza
Google Scholar

jako środowisko życiowe ptactwa wodnego, podpisana 2 lutego 1971 r. w Ramsarze.
Google Scholar

Dyrektywa 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Dz.U. UE. L. z 1994 r. Nr 365, s. 10 z późn. zm.
Google Scholar

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy. Dz.U. UE. L. z 2008 r. Nr 152, s. 1 z późn. zm.
Google Scholar

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2284 z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie redukcji krajowych emisji niektórych rodzajów zanieczyszczeń atmosferycznych, zmiany dyrektywy 2003/35/WE oraz uchylenia dyrektywy 2001/81/WE. Dz.U.
Google Scholar

UE. L. z 2016 r. Nr 344, s. 1 z późn. zm.
Google Scholar

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1275 z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Wersja przekształcona.
Google Scholar

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 663/2009 i (WE)
Google Scholar

nr 715/2009, dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 94/22/WE, 98/70/WE, 2009/31/ WE, 2009/73/WE, 2010/31/UE, 2012/27/UE i 2013/30/UE, dyrektyw Rady 2009/119/ WE i (EU) 2015/652 oraz uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
Google Scholar

(UE) nr 525/2013. Dz.U. UE. L. z 2018 r. Nr 328, s. 1 z późn. zm.
Google Scholar

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/841 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie włączenia emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych w wyniku działalności związanej z użytkowaniem gruntów, zmianą użytkowania gruntów i leśnictwem do ram
Google Scholar

polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 i zmieniające rozporządzenie (UE) nr 525/2013 oraz decyzję nr 529/2013/UE. Dz.U. UE. L. z 2018 r. Nr 156, s. 1 z późn. zm.
Google Scholar

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2021/119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999. Europejskie prawo o klimacie.
Google Scholar

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/955 z dnia 10 maja 2023 r. w sprawie ustanowienia Społecznego Funduszu Klimatycznego i zmieniające rozporządzenie (UE) 2021/1060, Dz.U. UE. L. z 2023 r. Nr 130, s. 1 z późn. zm.
Google Scholar

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.
Google Scholar

Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, Dz.U. z 2024 r. poz. 266 z późn. zm.
Google Scholar

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, Dz.U. z 2025 r. poz. 647.
Google Scholar

Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, Dz.U. z 2025 r. poz. 198.
Google Scholar

Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, Dz.U. z 2022 r. poz. 673 z późn. zm.
Google Scholar

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, Dz.U. z 2022 r. poz. 699, z późn. zm.
Google Scholar

Augustowski, Wojciech, Aleksander Śniegocki, Zofia Wetmańska i Michał Wojtyło. 2024.
Google Scholar

KRK 2050 i co dalej? Od koncepcji rozwoju do zintegrowanego planowania strategicznego. Warszawa: Instytut Reform.
Google Scholar

Bar, Magdalena. 2023. Access to justice regarding plans and programmes related to the environment – Polish law in the light of Article 9.3 of the Aarhus Convention. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne 21(1): 33–50. DOI: https://doi.org/10.25167/osap.5005
Google Scholar

Bettini, Giovanni, Anna Casaglia. 2024. From denial to domestication: Unpacking Italy’s right-wing approach to climate migration and security. Geoforum 155: 104079. DOI: https://doi.org/10.1016/j.geoforum.2024.104079
Google Scholar

Bonczkowski, Michał. 2017. O normie parametrycznej. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 79(4): 149–162. DOI: https://doi.org/10.14746/rpeis.2017.79.4.12
Google Scholar

Brzeziński, Wacław. 1974. Normy planowe i wytyczne. W: Teoria państwa i prawa. Wybór tekstów, (red.) Stanisław Ehrlich, 251–255. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Dąbek, Dorota. 2013. Sądowa kontrola aktów prawa miejscowego – aspekt materialnoprawny. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 3(11): 76–103.
Google Scholar

Duniewska, Zofia. 1998. Ignorantia iuris w prawie administracyjnym. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Google Scholar

Ferdous, Jahid. 2016. Organization Theories: From Classical Perspective. International Journal of Busines. Economics and Law 9(2): 1–6.
Google Scholar

Fischer, Frank. 2019. Knowledge politics and post-truth in climate denial: on the social construction of alternative facts. Critical Policy Studies 13(2): 133–152. DOI: https://doi.org/10.1080/19460171.2019.1602067
Google Scholar

Goździewicz-Biechońska, Justyna. 2018. Wykładnia norm planowych w prawie ochrony środowiska – zagadnienia wstępne. Studia Prawnicze KUL 2(74): 27–45. DOI: https://doi.org/10.31743/sp.4542
Google Scholar

Górski, Marek. 2017. Strategie, plany i programy. W: Prawo administracyjne materialne. Tom 7, (red.) Roman Hauser, Zygmunt Konrad Niewiadomski, Andrzej Wróbel, 185–231. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Google Scholar

Herma, Cezary. 2008. Likwidacja „struktury filarowej” Unii – podmiotowość prawnomiędzynarodowa UE oraz reforma systemu aktów prawa pierwotnego i wtórnego. W: Traktat z Lizbony Główne reformy ustrojowe Unii Europejskiej, (red.) Jan Barcz, 111–155. Warszawa: Urząd Komitetu Integracji Europejskiej.
Google Scholar

Jakimowicz, Wojciech. 2006. Wykładnia w prawie administracyjnym. Kraków: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Jaśkiewicz, Jacek. 2014. Komentarz do art. 4. W: Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Komentarz. Wydanie elektroniczne LEX. Dostęp: 15.06.2025.
Google Scholar

Jendrośka, Jerzy, Moritz Reese i Lorenzo Squintani. 2021. Towards a new legal framework for sustainability under the European Green Deal. Opolskie Studia Administracyjno--Prawne, 19(2): 87–116.
Google Scholar

Jeżewski, Jan. 2004. Polityka administracyjna zagadnienia podstawowe. W: Administracja publiczna, (red.) Jan Boć, 298–324. Poznań: Kolonia Limited.
Google Scholar

Knosala, Ernest. 1998. Prawne układy sterowania w administracji publicznej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Kokocińska, Katarzyna. 2014. Prawny mechanizm prowadzenia polityki rozwoju w zdecentralizowanych strukturach władzy publicznej. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny
Google Scholar

(3): 369–372.
Google Scholar

Maurer, Hartmut. 2003. Ogólne prawo administracyjne, (przeł.) Konrad Nowacki. Wrocław: Kolonia Limited.
Google Scholar

Ochendowski, Eugeniusz. 2006. Prawo administracyjne. Toruń: Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa Dom Organizatora.
Google Scholar

Ostrowska, Anna. 2024. Komentarz do art. 50. W: Finanse publiczne. Komentarz, (red.) Joanna Małgorzata Salachna, Marcin Tyniewicki. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Rosicki, Remigiusz. 2015. The Energy Policy of Poland up to 2050 – a Critical Analysis. Środkowoeuropejskie Studia Polityczne 1: 51–62.
Google Scholar

Skoglund, Annika and Johannes Stripple. 2018. From climate skeptic to climate cynic. Critical Policy Studies 13(3): 345–365. DOI: https://doi.org/10.1080/19460171.2018.1429938
Google Scholar

Stasikowski, Rafał. 2009. O istocie funkcji planistycznej administracji publicznej. Przegląd Prawa Publicznego 5: 23–29.
Google Scholar

Tokarski, Stanisław. 2024. Priorytety transformacji energetyki na początku 2024 r. Nowa energia 1(92): 58–65.
Google Scholar

Wiejski, Paweł i Michał Wojtyło. 2023. Strategia czy stagnacja? Polska wobec wyzwań transformacji. Warszawa: Instytut Reform.
Google Scholar

Wierzbowski, Marek. 2020. Prawo administracyjne. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Wlaźlak, Katarzyna. 2009. Charakter prawny aktów planowania i ich rola w realizacji zadań administracji publicznej. Przegląd Prawa Publicznego 6: 22–24.
Google Scholar

Zimmermann, Jan. 2013. Aksjomaty prawa administracyjnego. Warszawa: Wolters Kluwer. Materiały źródłowe
Google Scholar

KRK 2050 Koncepcja Rozwoju Kraju, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, Warszawa 2024.
Google Scholar

PEP 2040, Polityka Energetyczna Polski do 2040 r., Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2021.
Google Scholar

KPRB, Krajowy Plan Renowacji Budynków (wcześniej: Długoterminowa Strategia Renowacji Budynków), Ministerstwo Rozwoju i Technologii, Warszawa 2022.
Google Scholar

KPRdL, Krajowy Plan Rozliczeń dla Leśnictwa, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2021.
Google Scholar

KPEiK, Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu na lata 2021–2030 (wraz z aktualizacjami), Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2019 / aktualizacja: 2023.
Google Scholar

KPGO 2028, Krajowy plan gospodarki odpadami 2028, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2022.
Google Scholar

KPOZP, Krajowy program ograniczania zanieczyszczenia powietrza, Ministerstwo Klimatu, Warszawa 2019.
Google Scholar

KPOP, Krajowy Program Ochrony Powietrza do roku 2020 z perspektywą do 2030, Ministerstwo Klimatu, Warszawa 2020.
Google Scholar

PSK, Plan społeczno-klimatyczny, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2023.
Google Scholar

PEP 2030, Polityka Ekologiczna Państwa 2030, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2019.
Google Scholar

PSP 2025, Polityka Surowcowa Państwa 2025, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2023.
Google Scholar

PSW 2030, Polska Strategia Wodorowa do roku 2030 z perspektywą do 2040 r., Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2021.
Google Scholar

SDC, Strategia dla ciepłownictwa do 2030 r. z perspektywą do 2040 r., Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Warszawa 2022.
Google Scholar

Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030), Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju, Warszawa 2017.
Google Scholar

SRT, Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 r., Ministerstwo Infrastruktury, Warszawa 2019.
Google Scholar

SZRWRIR, Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa 2030, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa 2020.
Google Scholar

SPA 2020, Strategiczny Plan Adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do 2030, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2013.
Google Scholar

Unia upomina Polskę – brak zaktualizowanego planu KPEiK może skończyć się karą. Dostęp: 10.06.2025 r.
Google Scholar