90-letni Zygmunt Bauman: Schopferkraft i jego dwoistości


Abstrakt

W listopadzie 2015 roku Zygmunt Bauman obchodził 90. urodziny, będąc przy tym jak zwykle żywotnym, produktywnym i inteligentnym. Po ponad 70 opublikowanych książkach, z których każda analizuje jeden temat i otwiera drzwi na wszystkie strony, jego praca pozostaje istotnym punktem odniesienia w socjologii. Bauman nadal jest jednym z najbardziej elektryzujących socjologów, jednym z najbłyskotliwszych i najbardziej elastycznych myślicieli w swym pokoleniu. Wyjaśnia to, dlaczego niektórzy komentatorzy uznali go za jednego z najważniejszych żyjących socjologów. Gwoli ścisłości, jego prace poddane zostały również zdecydowanej krytyce. Po zarysowaniu rozumowania umniejszających jego dokonania w niniejszym artykule rozwija się myśl, że więcej ona mówi o stanie obecnej kultury w socjologii niż jakości pracy Baumana. Sposób praktykowania swego rzemiosła przez Baumana można uznać za osobliwy, nie jest on jednak w socjologii niczym nowym. Inni ważni socjologowie – Marks, Simmel, Weber – byli również nonkonformistami, lecz we współczesnym świecie Bauman jest wyjątkiem. Bauman, jak i inni ważni nonkonformiści, jest wytworem własnej niezwykłej biografii. Podobnie jak niektórzy z nich potrafił on wykorzystać podwójną wizję emigranta, która wyostrzyła jego osobistąświadomość wieloznaczności nowoczesności. W tekście ukazuje się, że socjologia w rękach Baumana tworzy odmienną mapę kognitywną tego, co zwykli ludzi uznają za rzeczywistość, zaś my wszyscy bierzemy za oczywistość. Punktem wyjścia jego pracy jest hermeneutyczne zrozumienie przygodności i wieloznaczności strumienia życia. Baumanowskie metafory opisujące tę nowoczesność są mesjanistyczne i ekologiczne: ratują pewną odmianę socjologii, która jest zagrożonym gatunkiem. Ostatnia część artykułu rzuca wyzwanie tendencji krytyków Baumana, wedle których ostateczną ochroną socjologii jako dyscypliny akademickiej leży poza władzą społeczną, znajdując się we władzy tego, co obiektywne. Bauman zajmuje odmienne stanowisko, jego socjologia bowiem rozpościera się między dwiema „rzeczywistościami” – hermeneutyczną socjologią i socjologiczną hermeneutyką. Wskutek nieustannego procesu wymiany między nimi, potrafi on „odkryć to, co istnieje”. Oto poczucie wolności, które promieniuje z dialektyki, która cechuje jego dzieło.


Słowa kluczowe

wieloznaczność; efekt Baumana; polityka kulturalna; hermeneutyczna socjologia; i socjologiczna hemeneutyka; wyobraźnia; wiedza; płynna nowoczesność; metafora; Schöpfung

Althusser L. (1971). Lenin and Philosophy and other Essays. London: Monthly Review Press.

Bauman Z. (1989). Hermeneutics and Modern Social Theory. [w:] Held D., Thompson J.B. (red.). Social Theory and Modern Societies: Anthony Giddens and His Critics. Cambridge: Cambridge University Press.

Bauman Z. (1992). Nowoczesność i Zagłada. Warszawa: Fundacja Masada.

Bauman Z. (1995). Wieloznaczność nowoczesna, nowoczesność wieloznaczna, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bauman Z. (1996). Socjologia. Poznań: Zysk i S-ka.

Bauman Z. (1998). Śmierć i nieśmiertelność. O wielości strategii życia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bauman Z. (2000). Ponowoczesność jako źródło cierpień. Warszawa: Sic!

Bauman Z. (2006). Płynna nowoczesność. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bauman Z. (2007). Tożsamość. Rozmowy z Benedetto Vecchim. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Bauman Z. (2014). Rozmowy o socjologii. Zygmunt Bauman w rozmowie z Michaelem-Hviidem Jacobsenem i Keithem Testerem. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bech H. (1997). When Men Meet: Homosexuality and Modernity. Cambridge: Polity Press.

Beilharz P. (2001). Reading Zygmunt Bauman. [w:] Beilharz P. (red.). The Bauman Reader. Oxford: Blackwell.

Berger J. (2001) .Selected Essays: Edited by Geoff Dyer. London: Bloomsbury.

Best S. (2013). Zygmunt Bauman: Why Good People Do Bad Things. Aldershot: Ashgate.

Blackshaw T. (2002). Interview with Zygmunt Bauman. „Network: Newsletter of the British Sociological Association”.

Blackshaw T. (2005) Zygmunt Bauman. London: Routledge.

Blackshaw T. (2008). Zygmunt Bauman. [w:] R. Stones R. (red.) Key Sociological Thinkers. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Blackshaw T. (2010). Leisure. London: Routledge.

Davis M. (2008). Freedom and Consumerism: A Critique of Zygmunt Bauman’s Sociology. Aldershot: Ashgate.

Deleuze G., Guattari F. (1987). A Thousand Plateaus. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.

Elliott A. (red.) (2007). The Contemporary Bauman. London: Routledge.

Foucault M. (2007). Słowa i rzeczy – archeologia nauk humanistycznych. Gdańsk: „Słowo/Obraz/Terytoria".

Keats J. (1899). The Complete Poetical Works and Letters of John Keats. Cambridge Edition: Houghton, Mifflin and Company.

Kundera M. (1985). Nieznośna lekkość bytu. Warszawa: W.A.B.

McCarthy T. (2015). The Death of Writing. „Guardian Review”, 7 marca. Nisbet R. A. (1966). The Sociological Tradition. London: Heinemann.

Rattansi A. (2014). Zygmunt Bauman: An Adorno for ‘Liquid Modern’ Times? „The Sociological Review” 62, 908–917.

Nisbet R. A. (1966). The Sociological Tradition. London: Heinemann.

Ray L. (2007). From Postmodernity to Liquid Modernity: What’s in a Metaphor. [w:] Elliott A. (red.). The Contemporary Bauman. London: Routledge.

Rorty R. (2007). Philosophy as Cultural Politics: Philosophical Papers Volume 4. Cambridge: Cambridge University Press.

Stevens W. (1997). The Shaper. [w:] Kermode F., Robinson J. (red.). Wallace Stevens: Collected Poetry and Prose. New York: Literary Classics of the United States, Inc.

Tester K. (2004). The Social Thought of Zygmunt Bauman. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Varcoe I. (2002). Zygmunt Bauman. [w:] Elliott A., Ray L. (red.). Key Contemporary Social Theorists. Oxford: Blackwell.

Pobierz

Opublikowane : 2019-10-29


Blackshaw, T. (2019). 90-letni Zygmunt Bauman: Schopferkraft i jego dwoistości. Studia Krytyczne/Critical Studies, (2), 21-41. https://doi.org/10.25167/sk.1388

Tony Blackshaw 


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0