Zagadnienia ekumeniczne w filozofii religii Józefa Herbuta


Abstrakt

Filozofia religii była jednym z głównych nurtów badań prof. Józefa Herbuta. Stworzył on oryginalną odmianę analitycznej filozofię religii. Przy pomocy środków logicznych analizował w niej różne wymiary religii, przede wszystkim język religijny. W ostatnim okresie twórczości do swych badań filozoficznych Herbut włączył zagadnienia ekumeniczne. Jego badania tych zagadnień miały dwa etapy. W pierwszym etapie Herbut próbował stworzyć specyficzną logikę ekumenizmu. Postawił on hipotezę, że przyczyną kryzysu dialogu ekumenicznego jest brak wyraźnie określonego celu. Wykorzystując logiczną teorię zbiorów, Herbut skonstruował możliwe modele jedności doktrynalnej różnych wyznań. Modele te zostały skonstruowane a priori, bez odwołania do faktycznie prowadzonych dialogów. W drugim etapie realizacji swego projektu Herbut skupił się na treści doktryn katolickiej i ewangelickiej przedstawionych w katechizmach. Tu także postawił hipotezę badawczą, że języki teologii katolickiej i ewangelickiej są odmienne, ponieważ mają różne założenia filozoficzne. Założenia te sięgają średniowiecznego sporu o uniwersalia. Język teologii katolickiej jest pod dużym wpływem realizmu umiarkowanego, a język teologii ewangelickiej – pod wpływem nominalizmu umiarkowanego (są to dwa z czterech stanowisk w sporze o uniwersalia). Projekt badawczy Herbuta jest oryginalny i nowatorski w polskiej literaturze filozoficznej i teologicznej. Natomiast w literaturze obcojęzycznej można spotkać projekty analogiczne do projektu Herbuta (József Fuisz, Charles Morerod).


Słowa kluczowe

ekumenizm; dialog doktrynalny; filozofia religii; język religijny; logika

Bocheński Józef. 1987. “O filozofii analitycznej”. Roczniki Filozoficzne 35 (1): 137–146.

Bouteneff Peter C. 2009. “Ecumenical ecclesiology and the language of unity”. Journal of Ecumenical Studies 44 (3): 352–359.

Cichoń Jan. 2014. Metodologia poznania teologicznego w pismach Księdza Profesora Józefa Herbuta. In W trosce o kulturę logiczną. Prace dedykowane księdzu profesorowi Józefowi Herbutowi z okazji osiemdziesiątej rocznicy urodzin (Opolska Biblioteka Teologiczna, 140). Ed. Kazimierz M. Wolsza, 75–97. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Czeżowski Tadeusz. 1958. O dyskusji i dyskutowaniu. In Odczyty filozoficzne (Prace Wydziału Filologiczno-Filozoficznego, 7/1), 280–288. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu.

Dahlke Benjamin. 2010. Przywara Erich. In Personenlexikon Ökumene. Im Auftrag des Johann-Adam-Möhler Instituts für Ökumenik. Ed. Jörg Ernesti, Wolfgang Thönissen, 183–184. Freiburg – Basel – Wien: Verlag Herder.

Dolak Marcin. 2012. Józefa Herbuta semiotyczna charakterystyka języka religijnego. Lublin: Wydział Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II (BA thesis).

Evangelischer Erwachsenenkatechismus. Kursbuch des Glaubens. Ed. Katechismuskomission der Vereinigten Evangelisch-Lutherischen Kirche Deutschlands. Gütersloh: Verlagshaus Gerd Mohn.

Fuisz József. 2000. Konsens, Kompromiss, Konvergenz in der ökumenischen Diskussion. Eine strukturanalytische Untersuchung der Logik ökumenischer Entscheidungsfindungsprozesse (Studien zur systematischen Theologie und Ethik, 29). Münster – Hamburg – Berlin – London: Lit Verlag.

Gara Jarosław. 2009. Wolność i odpowiedzialność. Egzystencjalne przesłanki dialogicznej filozofii człowieka i filozofii wychowania. In Personalistyczny wymiar filozofii wychowania (Biblioteka Katedry Filozofii Wychowania, 1). Ed. Anna Szudra, Katarzyna Uzar, 131–143. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Górka Leonard. 2002. Kontrowersyjna teologia. In Encyklopedia katolicka. Vol. 9, 764–765. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Grabner-Haider Anton. 1978. Vernunft und Religion. Ansätze einer analytischen Religionsphilosophie. Graz – Wien – Köln: Verlag Styria.

Haar Miriam. 2009. The struggle for an organic, conciliar and diverse Church: Models of Church unity in earlier stager of the ecumenical dialogue. In Ecumenical ecclesiology: Unity, diversity and otherness in a fragmented world. Ed. Gesa Elsbeth Thiessen, 49–61. London – New York: T&T Clark.

Hanc Wojciech. 2018. Rzymskokatolickie rozumienie dialogu doktrynalnego. In Ekumenizm doktrynalny: schyłek czy nowy początek? (Biblioteka Ekumenii i Dialogu, 40). Ed. Tadeusz Kałużny, Zdzisław J. Kijas, 11–46. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II.

Herbut Józef. 1968. “Studia filozoficzne w wyższych seminariach duchownych w świetle soborowego Dekretu o formacji kapłańskiej”. Rocznik Teologiczny Śląska Opolskiego 1: 75–86.

Herbut Józef. 1970. “Kultura logiczna jako niezbędny składnik formacji intelektualnej Wyższych Seminariów Duchownych”. Rocznik Teologiczny Śląska Opolskiego 2: 259–267.

Herbut Józef. 1970. “Pojęcie hipotezy religijnej i jej rola w uracjonalnianiu wiary religijnej”. Studia Philosophiae Christianae 6 (2): 265–273.

Herbut Józef. 1973. “Pojęcie autorytetu z logicznego punktu widzenia”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 3: 229–239.

Herbut Józef. 1974. “Autorytet rozkazodawcy”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 4: 69–77.

Herbut Józef. 1974. “Pojęcie tajemnicy w teologii”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 4: 5–15.

Herbut Józef. 1976. “Logika religii a teologia”. Collectanea Theologica 46 (2): 71–79.

Herbut Józef. 1977. Współczesna teologia a filozofia. In Chrystocentryzm w teologii. Ed. Edward Kopeć, 147–156. Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski.

Józef Herbut. 1978. Hipoteza w filozofii bytu. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Herbut Józef. 1981. “O konfliktach między księżmi starszego i młodszego pokolenia”. Wiadomości Urzędowe Diecezji Opolskiej 36 (4–5): 74–103.

Herbut Józef. 1987. Metoda transcendentalna w metafizyce (Rozprawy i Opracowania, 2). Opole: Wydawnictwo Świętego Krzyża.

Herbut Józef. 1987. “Problemy teologii pojętej jako rewelacjonizacja naturalnej wiedzy o życiu chrześcijańskim”. Roczniki Filozoficzne 35 (1): 293–307.

Herbut Józef. 1992. Logiczna charakterystyka języka religijnego. Przyczynek do dyskusji między chrześcijanami a marksistami. In Oblicza dialogu. Z dziejów i teorii dialogu: chrześcijanie – marksiści w Polsce. Ed. Antoni B. Stępień, Tadeusz Szubka, 33–62. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Herbut Józef. 1995. “O dwóch pojęciach tajemnicy stosowanych w teologii”. Zeszyty Naukowe KUL 38 (3–4): 109–120.

Herbut Józef. 1999. “Logiczne relacje między moralnymi kwalifikacjami czynów ludzkich ze względu na przykazania i rady”. Roczniki Filozoficzne 47 (2): 137–143.

Herbut Józef. 2002. Ruch ekumeniczny i jego możliwe cele. In Ad plenam unitatem. Księga pamiątkowa dedykowana Księdzu Arcybiskupowi Alfonsowi Nossolowie, Wielkiemu Kanclerzowi Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, z okazji 25-lecia święceń biskupich oraz 70. rocznicy urodzin (Opolska Biblioteka Teologiczna, 55). Ed. Piotr Jaskóła, Rajmund Porada, 139–144. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Herbut Józef. 2003. “O semantycznych i pragmatycznych regułach tworzenia wypowiedzi modlitewnych”. Zeszyty Naukowe KUL 46 (1–2): 63–72.

Herbut Józef. 2004. Elementy metodologii filozofii. Lublin: Wydawnictwo KUL; ed. 2, 2007.

Herbut Józef. 2006. “O możliwych postaciach ekumenizmu”. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria 15 (1): 43–46.

Herbut Józef. 2008. Artykuły i szkice. Z metodologii i teorii metafizyki, filozoficznej analizy języka religii oraz etyki i metaetyki (Opolska Biblioteka Teologiczna, 106). Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Herbut Józef. 2008. “O uzasadnianiu przekonań religijnych”. Roczniki Filozoficzne 56 (2008): 72–82.

Herbut Józef. 2010. Jaką nauką jest teologia katolicka? In Tożsamość teologii (Wkład Chrześcijaństwa w Kulturę Polską). Ed. Andrzej Anderwald, Tadeusz Dola, Marian Rusecki, 11–19. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Herbut Józef. 2010. Teologia rewelacjonizacją naturalnej wiedzy o życiu chrześcijańskim? In Metodologia. Tradycja i perspektywy. Ed. Monika Walczak, 35–44. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Herbut Józef. 2011. “Filozofia religii: jej problematyka i jej odmiany”. Filo-Sofija 15 (4): 911–917.

Herbut Józef. 2018. “Odmienne języki teologiczne w dialogu katolicko-ewangelickim”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 38 (1): 301–332.

Hryniewicz Wacław. 2012. Ku ekumenicznej kulturze dialogu. In Człowiek dialogu. Księga pamiątkowa dedykowana księdzu arcybiskupowi Alfonsowi Nossolowi z okazji 80. rocznicy urodzin, 55. rocznicy święceń kapłańskich oraz 35. rocznicy święceń biskupich (Opolska Biblioteka Teologiczna, 125). Ed. Zygfryd Glaeser, 371–388. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Ingarden Roman. 1962. Spór o istnienie świata. Vol. 1. Warszawa: PWN.

Jaskóła Piotr. 2001. Zagadnienia ekumeniczne (Podręczniki i Skrypty, 7). Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Jaskóła Piotr. 2008. Wyznania chrześcijańskie bez jedności z Rzymem (Podręczniki i Skrypty, 11). Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Kasper Walter. 2012. 50 Jahre Päpstlicher Rat zur Förderung der Einheit der Christen. In Człowiek dialogu. Księga pamiątkowa dedykowana księdzu arcybiskupowi Alfonsowi Nossolowi z okazji 80. rocznicy urodzin, 55. rocznicy święceń kapłańskich oraz 35. rocznicy święceń biskupich (Opolska Biblioteka Teologiczna, 125). Ed. Zygfryd Glaeser, 311–321. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Kasper Walter. 2005. “Ekumenizm przyszłości”. Transl. Teresa Sotowska. Więź 48 (5): 46–51.

Katholischer Erwachsenen-Katechismus. Das Glaubensbekenntnis der Kirche. 1985–1995. Ed. Deutsche Bischofskonferenz. Vol. 1–2. Freiburg – Basel – Wien: Verlag Herder

Marciszewski Witold. 1969. Sztuka dyskutowania. Warszawa: Iskry.

Morerod Charles. 2006. Ecumenism & Philosophy. Philosophical questions for a renewal of dialogue. Transl. Therese C. Scarpelli. Ann Arbor: Sapientia Press of Ave Maria University.

Morerod Charles. 2010. “Thomism and Ecumenism”. Nova et Vetera (English Edition) 8 (4): 839–851.

Napiórkowski Andrzej A. 2011. Teologia jedności chrześcijan. Podręcznik ekumenizmu. Kraków: Wydawnictwo Salwator.

Napiórkowski Stanisław Celestyn. 1996. Modele jedności. In Ku chrześcijaństwu jutra. Wprowadzenie do ekumenizmu (Instytut Ekumeniczny KUL: Źródła i Monografie, 151). Ed. Wacław Hryniewicz, Jan Sergiusz Gajek, Stanisław Józef Koza, 497–502. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Napiórkowski Stanisław Celestyn. 1995. U podstaw teorii ekumenizmu. In Kościoły czy Kościół. Wybrane zagadnienia z ekumenizmu. Ed. Leonard Górka, Stanisław Celestyn Napiórkowski, 149–200. Warszawa: Verbinum.

Nossol Alfons. 2003. Teologia kontrowersyjna czy ekumeniczna? (10.02.2020). https://info.wiara.pl/doc/146752.Teologia-kontrowersyjna-czy-ekumeniczna.

Pawłowski Sławomir. 2005. “Hierarchia prawd w dekrecie «Unitatis redintegratio»”. Studia Theologica Varsaviensia 43 (1): 173–182.

Pfnür Vinzenz. 2008. Teologia kontrowersyjna. Struktura, technika i wpływ modelu “disputatio”. In Historia teologii. Vol 4: Epoka nowożytna. Ed. Giuseppe Angelini, Giuseppe Colombo, Marco Vergottini. Transl. Wiesław Szymona, 121–195. Kraków: Wydawnictwo “M”.

Piecuch Joachim. 2019. „Myślenia dialogiczne. W polu gry o prawdę etyczną”. Studia Oecumenica 19: 389–412.

Porada Rajmund. 2014. Typologia uzgodnień ekumenicznych. In W trosce o kulturę logiczną. Prace dedykowane księdzu profesorowi Józefowi Herbutowi z okazji osiemdziesiątej rocznicy urodzin (Opolska Biblioteka Teologiczna, 140). Ed. Kazimierz M. Wolsza, 426–442. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Rasiowa Helena. 1984. Wstęp do matematyki współczesnej (Biblioteka Matematyczna, 30). Warszawa: PWN.

Root Michael. 2008. “Ecumenism and Philosophy”. Modern Theology 24 (3): 505–508.

Słupecki Jerzy, Borkowski Ludwik. 1984. Elementy logiki matematycznej i teorii mnogości. Warszawa: PWN.

Szulakiewicz Marek. 2015. “Filozofia dialogu a dialog ekumeniczny”. Litteraria Copernicana 1: 11–26.

Tatarkiewicz Władysław. 1971. O pisaniu historii filozofii. In Droga do filozofii i inne rozprawy filozoficzne. Vol. 1, 63–86. Warszawa: PWN.

Thiessen Gesa Elsbeth. 2009. Seeking unity: Reflecting on methods in contemporary ecumenical dialogue. In Ecumenical ecclesiology: Unity, diversity and otherness in a fragmented world. Ed. Gesa Elsbeth Thiessen, 35–48. London – New York: T&T Clark.

Walczak Monika. 2018. “Ks. prof. Józef Herbut (1933–2018)”. Przegląd Uniwersytecki 30 (2–3): 61–62.

Wierzchosławski Rafał Paweł, Szubka Tadeusz. 2004. “Księdzu profesorowi Józefowi Herbutowi na siedemdziesięciolecie w darze”. Roczniki Filozoficzne 52 (2): 5–11.

Witwicki Władysław. 1949. Co to jest dyskusja i jak ją trzeba prowadzić (Informacje i Wskazówki, 2). Łódź: Czytelnik.

Wolsza Kazimierz M. 2014. Filozoficzna twórczość Księdza Profesora Józefa Herbuta. In W trosce o kulturę logiczną. Prace dedykowane księdzu profesorowi Józefowi Herbutowi z okazji osiemdziesiątej rocznicy urodzin (Opolska Biblioteka Teologiczna, 140). Ed. Kazimierz M. Wolsza, 13–51. Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego.

Wolsza Kazimierz M. 2018. “We własnych żeglował łodziach. Wspomnienie o ks. prof. Józefie Herbucie (1933–2018)”. Studia z Filozofii Polskiej 13: 111–128.

Zdybicka Zofia J. 1993. Człowiek i religia. Zarys filozofii religii. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Ziembiński Zygmunt. 1956. Logika praktyczna. Warszawa: PWN; ed. 26, 2019.


Opublikowane : 2020-12-23


Wolsza, K. (2020). Zagadnienia ekumeniczne w filozofii religii Józefa Herbuta. Studia Oecumenica, 20, 67–88. https://doi.org/10.25167/so.2005

Kazimierz Wolsza  kwolsza@uni.opole.pl
Uniwersytet Opolski, Wydział Teologiczny  Polska
https://orcid.org/0000-0001-5352-9678


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Redakcja „Studia Oecumenica” przyjmuje do oceny i publikacji artykuły naukowe oraz recenzje i sprawozdania z konferencji związane z problematyką ekumeniczną, międzyreligijną i z zakresu badań nad procesami integracyjnymi. Opracowanie nie może naruszać praw autorskich osób trzecich (w rozumieniu Ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych; tekst pierwotny: Dz.U. 1994 r. nr 24 poz. 83, tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. nr 90 poz. 631). Teksty nadesłane do redakcji nie mogą być wcześniej publikowane ani zgłoszone do publikacji w innych pismach lub wydawnictwach. Zgłaszając tekst, autor wyraża zgodę na: wszelkie zmiany stylistyczne, wynikające z normy językowej oraz normy „Zasady składania tekstu w języku polskim” i dokonywania niezbędnych zmian w układzie treści (w celu zwiększenia czytelności tekstu), a także na wykorzystania go do druku oraz w publikacjach elektronicznych. Autor także przenosi prawa autorskie na Redakcję „Studia Oecumenica”. Jednocześnie wyraża także zgodę na opublikowanie informacji o artykule w bazach naukowych, w tym w bazie CEJSH (The Central European Journal of Social Sciences and Humanities) oraz CEEOL (Central and Eastern European Online Library). Materiały zamieszczone w czasopiśmie „Studia Oecumenica” są chronione prawem autorskim. Przedruk tekstu może nastąpić jedynie za zgodą redakcji.