Teologia czasu w protestantyzmie reformowanym (kalwinizmie)


Abstrakt

Protestancka teologia reformowana uprawia jednoznaczną teologię czasu. Dotyczy to jednak dopiero współczesnej, bo dwudziestowiecznej teologii reformowanej, jako że w pismach klasyków protestantyzmu reformowanego (Jan Kalwin, Huldrych Zwingli) takiej refleksji znaleźć nie można. Teologiczna myśl protestancka podchodzi do ludzkiej mądrości, a tym samym do filozofii, z rezerwą i sceptycyzmem, podejrzewając ją o skażenie skutkami grzechu pierworodnego. Protestanci reformowani zdają się więc na Boże Objawienie w Jezusie Chrystusie i na Boże Słowo, by tam znaleźć dane na temat pojęcia czasu. Trzeba przyznać, że największą sympatię dla koncepcji filozoficznych przejawia niemiecki teolog reformowany, Jürgen Moltmann. W jego refleksji na temat czasu można odnaleźć sporo odniesień do filozofii. Nie jest to bynajmniej bezkrytyczne przejmowanie tych wątków, lecz stała świadomość obecności filozofii w kulturze, także współczesnej. Reformowana koncepcja czasu jest na wskroś teologią czasu jako że przywołani w artykule autorzy (zwłaszcza Karl Barth, Emil Brunner i Jürgen Moltmann) wkładają wiele trudu w udowodnienie tego, że czas istnieje z woli i zamysłu Boga, jest Jego dziełem i ma związek z Nim jako Panem i Stwórcą. Czas ma znaczenie historiozbawcze, jest rodzajem historii Boga z człowiekiem. Teologia reformowana nie zna pojęcia czasu świeckiego. Czas jest dziełem Bożym, wieczność i bycie Boga mają nierozerwalny związek z czasem, a władztwo Boga jest absolutne i przejawia się również w eschatologicznym dopełnieniu czasu. Wydaje się więc, że tak streszczona koncepcja czasu, zaproponowana przez protestancką teologię reformowaną, trudna do wydobycia i systematyzacji, może stanowić cenny kontrapunkt względem wszystkich koncepcji czasu, dzielących go na sferę świecką i sakralną.


Słowa kluczowe

czas, teologia czasu, protestancka teologia reformowana, Karl Barth, Emil Brunner, Jürgen Moltmann

ACHTNER W., KUNZ S., WALTER TH., Dimensionen der Zeit. Die Zeitstrukturen Gottes, der Welt und des Menschen, Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft Darmstadt 1998.
AMBERG E.-H., Christologie und Dogmatik. Untersuchungen ihres Verhältnisses in der evangelischen Theologie der Gegenwart, Göttingen: Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 1966.
ALTHAUS P., Die letzten Dinge. Entwurf einer Eschatologie, Gütersloh: Verlag C. Bertelsmann 1926.
BALTHASAR H.U. VON, Karl Barth. Darstellung und Deutung seiner Theologie, Köln: Verlag Jakob Hegner 1951.
BARTH K., How my mind has changed (I: 1928–1938), w: TENŻE, „Der Götze wackelt“. Zeitkritische Aufsätze, Reden und Briefe von 1930 bis 1960, red. K. KUPISCH, Berlin: Vogt Verlag 19612.
BARTH K., Kurze Erklärung des Römerbriefes, Hamburg: Siebenstern Verlag 1972.
Barth K., Der Römerbrief (Erste Fassung 1919), w: Karl Barth Gesamtausgabe II, Akademische Werke, red. H. SCHMIDT, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1985.
BARTH K., Die kirchliche Dogmatik, t. IV/1, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1986.
BARTH K., Dogmatik im Grundriß, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1987.
BARTH K., Konfirmandenunterricht 1909-1921, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1987.
BARTH K., Die kirchliche Dogmatik, t. I/2, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1989.
BARTH K., Die kirchliche Dogmatik, t. II/1, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1989.
BARTH K., Die kirchliche Dogmatik, t. III/2, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1989.
BARTH K., Die kirchliche Dogmatik, t. III/3, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1989.
BARTH K., Die kirchliche Dogmatik, t. IV/3, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 1989.
Barth K., Römerbrief, Zürich: Theologischer Verlag Zürich 198915.
BRUNNER E., Das Ewige als Zukunft und Gegenwart, Zürich: Zwingli Verlag Zürich 1953
CLAUSERT D., Theologischer Begriff und politisches Zeitbewußtsein in Karl Barths Dogmatik am Beispiel der Prolegomena, München: Kaiser Verlag 1982.
CULLMANN O., Christus und die Zeit. Die urchristliche Zeit- und Geschichtsauffassung, Zürich: Evangelischer Verlag Zürich 19623.
CULLMANN O., Heil als Geschichte. Heilsgeschichtliche Existenz im Neuen Testament, Tübingen: J.C.B. Mohr (Paul Siebeck) Verlag 1965.
EMMENDÖRFER-BRÖßLER C.A, Feste der Welt – Welt der Feste. Ein interkulturelles Lesebuch, Bad Homburg von der Höhe – Frankfurt am Main: VAS-Verlag 19992.
GIES M., Zum mythen-logischen Zeitbegriff. Der Zusammenhang zwischen Ritual und Kosmogonie als archaische Philosophie der Zeit, w: G. HEINEMANN (red.), Zeitbegriffe. Ergebnisse des interdisziplinären Symposiums „Zeitbegriff der Naturwissenschaften, Zeiterfahrung und Zeitbewußtsein“ (Kassel 1983), Freiburg – München: Verlag Karl Alber 1986, s. 301-323.
HEIM K., Zeit und Ewigkeit als Hauptfrage der heutigen Eschatologie, w: TENŻE, Glaube und Leben, Berlin: Verlag Moers 19282, s. 539-570.
HERMESMANN H.-G., Zeit und Heil. Oscar Cullmanns Theologie der Heilsgeschichte, Paderborn: Verlag Bonifatius-Druckerei Paderborn 1979.
HOFFMANN H., Kirche im Kontext. Zur Zeitbezogenheit der Ekklesiologie Karl Barths, Waltrop: Verlag Hartmut Spenner 2007.
HYUN-CHUL CHO, Der theologische Zeitbegriff bei Karl Barth. Studien zur Bedeutung der Lehre von der Zeit für die Eschatologie, Erlangen: Theologische Fakultät an der Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg 2000.
JARMULAK B., Wieczność jako pełnia czasu. Teologia czasu według Jürgena Moltmanna, „Theologica Wratislaviensia” (2007) 2, s. 89-101.
LESSING E., Das Problem der Gesellschaft in der Theologie Karl Barths und Friedrich Gogartens, Gütersloh: Verlagshaus Gerd Mohn 1972.
MOLTMANN J., Bóg w stworzeniu, tłum. Z. Danielewicz, Kraków: Wydawnictwo Znak 1995.
MOLTMANN J., Das Kommen Gottes. Christliche Eschatologie, Gütersloh: Gütersloher Verlagshaus 2016.
NOORDVELD D., Der Mensch in seiner Zeit. Karl Barth und die Menschlichkeit als Zeitlichkeit, Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlagsgesellschaft 2014.
PICHT G., Die Epiphanie der ewigen Gegenwart, w: H. HÖFLING (red.), Beiträge zu Philosophie und Wissenschaft, München: Francke Verlag 1960.
PICHT G., Hier und Jetzt. Philosophieren nach Auschwitz und Hiroshima, Stuttgart: Klett Cotta Verlag 2002.
SEVEN F., Die Ewigkeit Gottes und die Zeitlichkeit des Menschen. Eine Untersuchung der hermeneutischen Funktion der Zeit in Karl Barths Theologie der Krisis und im Seinsdenken Martin Heideggers, Göttingen: Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 1979.
TROWITZSCH M., „Nachkritische Schriftauslegung“. Wiederaufnahme und Fortführung einer Fragestellung, w: TENŻE (red.), Karl Barths Schriftauslegung, Tübingen: Mohr Verlag 1996, s. 73-109.
TROWITZSCH M., Karl Barth heute, Göttingen: Verlag Vandenhoeck & Ruprecht 20122.
Pobierz

Opublikowane : 2019-02-11


Bokwa, I. (2019). Teologia czasu w protestantyzmie reformowanym (kalwinizmie). Studia Oecumenica, 18, 203-223. https://doi.org/10.25167/SOe/18/2018/203-223

Ignacy Bokwa 
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wydział Teologiczny  Polska
https://orcid.org/0000-0003-3731-740X


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Redakcja „Studia Oecumenica” przyjmuje do oceny i publikacji artykuły naukowe oraz recenzje i sprawozdania z konferencji związane z problematyką ekumeniczną, międzyreligijną i z zakresu badań nad procesami integracyjnymi. Opracowanie nie może naruszać praw autorskich osób trzecich (w rozumieniu Ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych; tekst pierwotny: Dz.U. 1994 r. nr 24 poz. 83, tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. nr 90 poz. 631). Teksty nadesłane do redakcji nie mogą być wcześniej publikowane ani zgłoszone do publikacji w innych pismach lub wydawnictwach. Zgłaszając tekst, autor wyraża zgodę na: wszelkie zmiany stylistyczne, wynikające z normy językowej oraz normy „Zasady składania tekstu w języku polskim” i dokonywania niezbędnych zmian w układzie treści (w celu zwiększenia czytelności tekstu), a także na wykorzystania go do druku oraz w publikacjach elektronicznych. Autor także przenosi prawa autorskie na Redakcję „Studia Oecumenica”. Jednocześnie wyraża także zgodę na opublikowanie informacji o artykule w bazach naukowych, w tym w bazie CEJSH (The Central European Journal of Social Sciences and Humanities) oraz CEEOL (Central and Eastern European Online Library). Materiały zamieszczone w czasopiśmie „Studia Oecumenica” są chronione prawem autorskim. Przedruk tekstu może nastąpić jedynie za zgodą redakcji.