Zło, cierpienie i zbawienie

Egzystencjalne przesłanie naturalizmu i teizmu


Abstrakt

Naturalizm jest obecnie największym wyzwaniem dla teizmu. Jako teza metafizyczna głosi on, iż wszystko, co wydarza się w świecie, da się wyjaśnić za pomocą przyczyn naturalnych (praw przyrody); nie istnieją duchy, Bóg, bogowie lub inne nadprzyrodzone moce bądź siły. W konsekwencji naturalizm utożsamia się z materializmem i ateizmem. W artykule postawiono pytanie o egzystencjalne konsekwencje światopoglądu naturalistycznego i teistycznego. Od strony metodologicznej postanowiono wykorzystać słabości naturalizmu na korzyść teizmu. Punktem sporu uczyniono problem zła i cierpienia. Analiza obydwu stanowisk prowadzi do wniosku, iż naturalizm jest złą nowiną dla ludzkości. Jeśli Boga nie ma, nie ma ostatecznej sprawiedliwości, pojednania, odkupienia ani zbawienia. Śmierć jest kresem wszystkiego. Pokonani przez życie, ofiary zła i przemocy, na zawsze pozostaną pokonanymi. Nie ma dla nich żadnej nadziei ani ratunku. W takiej perspektywie teizm jawi się jako dobra nowina dla ludzkości. Głosi on, że chociaż istnieje zło i cierpienie, to jednak nie są one czymś ostatecznym. Wszystkie wielkie systemy religijne utrzymują
„kosmiczny optymizm” (J. Hick). Chrześcijaństwo dostrzega w Jezusie Chrystusie, w Jego śmierci i zmartwychwstaniu, znak ostatecznego zwycięstwa Boga nad śmiercią i cierpieniem. Przedstawiona w artykule argumentacja na rzecz teizmu w kontekście zła i cierpienia z pewnością nie stanowi dowodu jego prawdziwości, podobnie zresztą jak naturalizm nie dowodzi nieistnienia Boga. To, w jaki sposób niewierzący postrzegają zło, jest już określone
przez ich niewiarę. I odwrotnie: wierzący postrzegają zło w świetle wiary. Dla chrześcijan ostatnim słowem Boga w obliczu zła i cierpienia jest Jezus Chrystus.


Słowa kluczowe

naturalizm; teizm; Bóg; zło; cierpienie; zbawienie; teodycea; Jezus Chrystus

Böttigheimer Ch., Glaubensnöte. Theologische Überlegungen zu bedrängenden Glaubensfragen und

Kirchenerfahrungen, Freiburg im Br. 2011.

Büchner G., Dantons Tod. Ein Drama, hg. v. J. Diekhans, erarb. u. mit Anm. u. Materialien versehen v. N. Schläbitz, Paderborn 2007.

Camus A., Der Ungläubige und die Christen, in: ders, Fragen der Zeit, Reinbek 1960.

Camus A., Die Pest, Hamburg 1950.

Craig, W.L., theo:logisch. Warum der christliche Glaube vernünftig ist, München 2017.

Dalferth I.U., Die Kontingenz des Bösen, in: I.U. Dalferth, K. Lehmann, N. Kermani (Hg.), Das Böse. Drei Annäherungen, Freiburg im Br. 2011, S. 9–52.

Dennett D., Darwins gefährliches Erbe, Hamburg 1997.

Griffin D.R., Evil Revisited: Responses and Reconsiderations, Albany 1991.

Grundmann Th., Analytische Einführung in die Erkenntnistheorie, Berlin – New York 2008.

Hick J., Piąty wymiar. Odkrywanie duchowego królestwa, Poznań 2005.

Hick J., Religion. Die menschlichen Antworten auf die Frage nach Leben und Tod, München 1996.

Hoff G.M., Religionskritik heute, Regensburg 20102.

Johannes Paul II ., Apostolisches Schreiben „Salvifici Doloris“, Rom 1984.

Kasper W., Der Gott Jesu Christi, Mainz 1982.

Kehl M., Schöpfung. Warum es uns gibt, Freiburg im Br. 2005.

Kessler H., Gott und das Leid seiner Schöpfung. Nachdenkliches zur Theodizeefrage, Würzburg 2000.

Kołakowski L., Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków 2009.

Krąpiec M.A., Zło, in: Powszechna Encyklopedia Filozofii, Bd. IX, Lublin 2008, S. 941–944.

Kreiner A., Gott im Leid. Zur Stichhaltigkeit der Theodizee-Argumente, Erweiterte Neuausgabe, Freiburg im Br. 2005.

Kreiner A., Gottes Güte und das Leid in der Welt, in: G. Gasser, L. Jaskolla, Th. S chärtl (Hg.), Handbuch für analytische Theologie, Münster 2017, S. 429–452.

Kreiner A., Kann ein Naturalist an Gott glauben?, in: „Podium: Informationen, Themen und Meinungen“ 11 (2015), S. 5–8.

Kreiner A., Kein Theologischer Luxus. Was steht beim Theodizee-Problem auf dem Spiel?, in: „Herder Korrespondenz Spezial“ 2 (2011), S. 19–22.

Leibniz G.W., Die Theodizee von der Güte Gottes, die Freiheit des Menschen und dem Ursprung des Übels, Darmstadt 1985.

Menke K.-H., Das unterscheidend Christliche. Beiträge zur Bestimmung seiner Einzigkeit, Regensburg 2015.

Moltmann J., Trinität und Reich Gottes, München 1980.

Rahner K., in: P. Imhoff, U.H. Biallowons (Hg.), Im Gespräch, Bd. I (1964–1977), München 1982.

Rahner K., Naturwissenschaft und vernünftiger Glaube. Theologische Perspektiven zum Dialog mit den Naturwissenschaften, in: ders., „Schriften zur Theologie“, Bd. XV, Einsiedeln 1983, S. 24–62.

Rahner K., Warum lässt uns Gott leiden?, in: ders., „Schriften zur Theologie“, Bd. XIV, Zürich 1980, S. 450–469.

Ratzinger J., Einführung in das Christentum, Neuausgabe, München 2000.

Ruse M., Darwinizm a problem zła, in: „Filozoficzne Aspekty Genezy” 8 (2011), S. 23–38.

Sattler D., Schneider Th., Schöpfungslehre, in: Th. Schneider (Hg.), Handbuch der Dogmatik, Bd. I, Düsseldorf 2000, S. 120–238.

Schelling F.W.J., Philosophische Untersuchungen über das Wesen der menschlichen Freiheit und die damit zusammenhängenden Gegenstände (= Freiheitsschrift), Sämtliche Werke, hrsg. von K. F. A. Schelling, Stuttgart 1860, Bd. VII, S. 331–416.

Schmidt-Leukel P., Grundkurs Fundamentaltheologie. Eine Einführung in die Grundfragen des christlichen Glaubens, München 1999.

Schönberger R., Die Existenz des Nichtigen. Zur Geschichte der Privationstheorie, in: F. Hermanni, P. Koslowski (Hg.), Die Wirklichkeit des Bösen. Systematisch-theologische und philosophische Annäherungen, München 1998,

S. 15–47.

Stosch K. von, Theodizee, Paderborn 2013.

Strasser P., Theorie der Erlösung. Eine Einführung in die Religionsphilosophie, München 2006.

Swinburne R., Providence and the problem of evil, Oxford 1998.

Tetens H., Gott denken. Ein Versuch über rationale Theologie, Stuttgart 2015.

Trillhaas W., Dogmatik, Berlin 1972.

Vollmer G., Geht es überall in der Welt mit rechten Dingen zu? Thesen und Bekenntnisse zum Naturalismus, in: R. Isak (Hg.), Kosmische Bescheidenheit. Was Naturalismus und Theologen voneinander lernen könnten, Freiburg

, S. 11–39.

Weinberg S., Die ersten drei Minuten. Der Ursprung des Universums, München – Zürich 1977.

Wendel S., „Drum besser wär’s, dass nichts entstünde“? Streitfall „Theodizee“, in: K. Thörner, M. Thurner (Hgg.), Religion, Konfessionslosigkeit und Atheismus, Freiburg im Br. 2016, S. 61–76.

Wendel S., Wurzel des Protest-Atheismus. Zum Problem der Theodizee, in: „Herder Korrespondenz Spezial“ 1 (2014), S. 10–13.


Opublikowane : 2019-03-08


Kałuża, K. (2019). Zło, cierpienie i zbawienie. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego, 38(2), 79-100. https://doi.org/10.25167/RTSO/38(2018)2/79-100

Krystian Kałuża 
Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego  Polska


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Licencja oraz prawa autorskie autorzy przekazują wydawcy, którym jest Redakcji Wydawnictw WT UO.