Osobowościowe uwarunkowania poczucia własnej godności osób w okresie późnej dorosłości

Analiza badań własnych


Abstrakt

Cel badań. W artykule zaprezentowano wyniki zrealizowanych przez Autora badań, którymi objęto 315 osób w okresie późnej dorosłości (60–75 lat). Ich głównych celem była identyfikacja osobowościowych predyktorów poczucia własnej godności. Metody. W omawianym projekcie badawczym zastosowano dwie metody psychologiczne takie jak: (1) Kwestionariusz Poczucia Własnej Godności (KPWG-3); (2) Inwentarz Osobowości NEO-FFI. Wyniki. Przeprowadzone analizy ujawniły, że spośród wyróżnionych zmiennych psychologicznych rolę predyktora poczucia godności w okresie późnej dorosłości pełnią Ugodowość, Sumienność oraz Ekstrawertyczność. Wnioski. Otrzymane wyniki mogą stanowić wartościową pomoc dla psychologów czy pracowników socjalnych w zakresie określenia kierunków oddziaływań pomocowych względem osób starszych, których poczucie godności może być zagrożone wskutek ujawniających się wraz z wiekiem negatywnych zmian rozwojowych.


Słowa kluczowe

godność cechy osobowości; gerotranscendencja; późna dorosłość

Ardelt, M. 2003. Empirical Assessment of a Three Dimensional Wisdom Scale. Research on Aging, 25, 275–324.

Ardelt, M. 2011. Wisdom, age, and well-being, w: K.W. Schaie, S.L. Willis (red.), Handbook of the psychology of aging (s. 279–291). Amsterdam: Elsevier.

Baltes, P.B., Baltes, M.M. 1990. Psychological perspectives on successful aging: The model of selective optimization with compensation. Successful aging: Perspectives from the behavioral sciences, 1, 1–34.

Baltes, P.B., Mayer, K.U. (red.). 2001. The Berlin aging study: Aging from 70 to 100. New York: Cambridge University Press.

Bedyńska, S., Cypryańska, M. 2013. Statystyczny drogowskaz. Praktyczne wprowadzenie do wnioskowania statystycznego. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Sedno.

Bedyńska, S., Książek, M. 2012. Statystyczny drogowskaz: praktyczny przewodnik wykorzystania modeli regresji oraz równań strukturalnych. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Sedno.

Braun-Gałkowska, M. 2006. Nowe role społeczne ludzi starszych, w: S. Steu­den, M. Marczuk (red.), Starzenie się a satysfakcja z życia (s. 183–195). Lublin: Wydawnictwo KUL.

Brudek, P. 2015. Podmiotowe korelaty satysfakcji z małżeństwa osób w okresie późnej dorosłości. Niepublikowana rozprawa doktorska. Lublin: Biblioteka Główna KUL.

Brudek, P. 2016. Larsa Tornstama teoria gerotranscendencji jako teoria pozytywnego starzenia się. Psychologia Rozwojowa, 21 (4), 9–25.

Brudek, P. 2017. Protestancka Szwecja jako kolebka teorii gerotranscendencji Larsa Tornstama. Pochodzenie, ogólny zarys i krytyczna analiza koncepcji. Studia Oecumenica, 17, 419–438.

Brudek, P., Steuden, S. 2017. Questionnaire of Sense of Self-Dignity (QSSD-3): Construction and Analysis of Psychometric Properties. The Review of Psychology, 3 (60), 457–477.

Brzezińska, M. 2011. Proaktywna starość. Strategie radzenia sobie ze stresem w okresie późnej dorosłości. Warszawa: Difin.

Chudy, W. 2005. Godność człowieka wartością ontyczno-wychowawczą, w: M. Kalinowski (red.), Wzrastanie człowieka w godności, miłości i miłosierdziu, s. 83–91. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Kępiński, A. 2002. Lęk. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Kofta, M. 2006. Dlaczego potrzebujemy podmiotowości? Diametros, 7, 166–170.

Kozielecki, J. 1977. O godności człowieka. Warszawa: Wydawnictwo „Czytelnik”.

Kozielecki, J. 1998. Człowiek wielowymiarowy. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Lazarus, R.S., Lazarus, B.N. 2006. Coping with Aging. Oxford: University Press.

Lin, Y.P., Watson, R., Tsai, Y.F. 2013. Dignity in care in the clinical setting: A narrative review. Nursing Ethics, 20, 168–177.

Mazurek, F.J. 2001. Godność osoby ludzkiej podstawą praw człowieka. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.

McCrae, R.R., Costa, P.T. 2005. Osobowość dorosłego człowieka. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Oleś, P. 2007. Poczucie godności – teoria i badania, w: A. Królikowska, Z. Marek (red.), Refleksje nad godnością człowieka, s. 119–127. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Oleś, P. 2012. Psychologia człowieka dorosłego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pervin, A.L., John, O.P. 2002. Osobowość – teoria i badania. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Rakowska, J. 2016. Analysis of the Degree of Population Ageing in Poland on LAU2 Level. Economic and Regional Studies, 9, 13–23.

Roberts, B.W., DelVecchio, W.F. 2000. The rank-order consistency of personality traits from childhood to old age: a quantitative review of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 126, 3–25.

Roberts, B.W., Walton, K.E., Viechtbauer, W. 2006. Patterns of mean-level change in personality traits across the life course: a meta-analysis of longitudinal studies. Psychological Bulletin, 132, 1–25.

Samir, K.C., Wolfgang L. 2017. The human core of the shared socioeconomic pathways: Population scenarios by age, sex and level of education for all countries to 2100. Global Environmental Change, 42, 181–192.

Sęk, H., Brzezińska, A. 2008. Żyć godnie… XXXIII Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, Poznań 24–27 września 2008. Poznań: Ośrodek Wydawnictw Naukowych.

Siuta, J. 2006. Inwentarz osobowości NEO-PI-R Paula T. Costy Jr i Roberta McCrea. Adaptacja Polska. Podręcznik. Warszawa: Pracownia Testów PTP.

Specht, J., Egloff, B., Schmukle, S.C. 2011. Stability and change of personality across the life course: the impact of age and major life events on mean-level and rank-order stability of the Big Five. Journal of Personality and Social Psychology, 101, 862–882.

Staudinger, U.M., Dörner, J., Mickler, C. 2005. Wisdom and personality, w: R.J. Sternberg, J. Jordan (red.), A Handbook of Wisdom: Psychological Perspectives, s. 191–219. New York: Cambridge University Press.

Steuden, S. 2006. Rozważania o godności z perspektywy człowieka w okresie starzenia się, w: S. Steuden, M. Marczuk (red.), Starzenie się a satysfakcja z życia, s. 17–27. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Steuden, S. 2011. Psychologia starzenia się i starości. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Steuden, S. 2016a. Psychologia kliniczna seniorów. W: L.Cierpiałkowska, H. Sęk (red.), Psychologia kliniczna, s. 555–573. Warszawa: PWN.

Steuden, S. 2016b. Starzenie się z godnością, w: M. Kielar-Turska (red.), Starość jak ją widzi psychologia, s. 467–487. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Steuden, S. 2016c. Mądrość jako efekt integracji doświadczeń życiowych, w: M.D. Adamczyk (red.), Starość. Między tradycją a współczesnością, s. 24–38. Kraków. Impuls.

Steuden, S., Stanowska, M., Janowski, K. (red.). 2011. Starzenie się z godnością. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Straś-Romanowska, M. 2011. Późna dorosłość, w: T. Janusz (red.), Psychologia rozwoju człowieka, 326–350. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Straś-Romanowska, M. 2013. Rozważania na temat charakteru w kontekście problematyki godności, w: Z. Uchnast (red.), Charakter. Jakość osobowego działania w podejściu teoretycznym i empirycznym, s. 53–67. Lublin: TN KUL.

Straś-Romanowska, M. 2016. Podmiot osobowy w świecie współczesnym. Psychologia Rozwojowa, 21, 15–25.

Stuart-Hamilton, I. 2000. Psychologia starzenia się. Warszawa: PWN.

Tornstam, L. 2005. Gerotranscendence: A Developmental Theory of Positive Aging. New York: Springer Publishing Company.

Tornstam, L. 2011. Maturing into Gerotranscendence. The Journal of TransPersonal Psychology, 43 (2), 166–180.

Wadensten, B. 2007. The theory of gerotranscendence as applied to gerontological nursing – Part I. International Journal of Older People Nursing, 2, 289–294.

Zaidi, A., Gasior, K., Zolyomi, E., Schmidt, A., Rodrigues, R., Marin, B. 2017. Measuring active and healthy ageing in Europe. Journal of European Social Policy, 27, 138–157.

Zawadzki, B., Strelau, J., Szczepaniak, P., Śliwińska, M. 2007. Inwentarz Osobowości NEO-FFI Paula Costy i R. McCrae. Adaptacja polska. Warszawa: PTP.

Pobierz

Opublikowane : 2019-01-09


Brudek, P., & Steuden, S. (2019). Osobowościowe uwarunkowania poczucia własnej godności osób w okresie późnej dorosłości. Family Forum, 8, 25-40. https://doi.org/10.25167/FF/2018/25-40

Paweł Brudek 
Instytut Psychologii, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II  Polska
https://orcid.org/0000-0003-0251-9415

Doktor nauk społecznych w zakresie psychologii. Ks. diec. opolskiej. W 2015 obronił rozprawę doktorską zatytułowaną: Podmiotowe korelaty satysfakcji z małżeństwa osób w okresie późnej dorosłości (promotor: prof. dr hab. Stanisława Steuden). Adiunkt w Katedrze Psychologii Klinicznej Instytutu Psychologii KUL. Zainteresowania naukowe: zagadnienia związane z satysfakcją z małżeństwa, starością, religijnością, uzależnieniami oraz psychoterapią.


Stanisława Steuden 
Instytut Psychologii, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II  Polska
https://orcid.org/0000-0003-0078-5613

Prof. dr hab. psychologii, kierownik Katedry Psychologii Klinicznej w Instytucie Psychologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Łączy pracę naukowo-dydaktyczną i organizacyjną z praktyką kliniczną; zainteresowania naukowe koncentrują się na problematyce klinicznej, dotyczącej głównie osób w średniej i późnej dorosłości (np. choroby psychiczne i somatyczne, radzenie sobie ze stresem choroby). Opracowała (a także przystosowała do warunków polskich) metody badania wielu zagadnień związanych z psychologią osób starszych. Autorka i współautorka licznych publikacji poświęconych tej tematyce. Przewodnicząca Rady Naukowej Uniwersytetu Trzeciego Wieku; członek rad programowych i naukowych czasopism i towarzystw naukowych; redaktor tematyczny (psychologia) „Family Forum”.




CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0