Could marital separation as regulated under Italian law serve as a point of reference for the Polish legislature?

Agnieszka Wojcieszak - John

doi:10.25167/osap.5179

Opublikowane: 2026-10-12

Could marital separation as regulated under Italian law serve as a point of reference for the Polish legislature?

Agnieszka Wojcieszak - John

Opolskie Studia Administracyjno-Prawne

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.25167/osap.5179

Abstrakt

Artykuł analizuje, czy włoski model separacji małżeńskiej może stanowić punkt odniesienia dla polskiego ustawodawcy przy opracowywaniu opartych na porozumieniu i pozasądowych form separacji. Głównym pytaniem badawczym jest to, czy włoskie rozwiązania, w szczególności separacja za porozumieniem stron, procedura negoziazione assistita oraz separacja na mocy porozumienia zawartego przed urzędnikiem stanu cywilnego mogłyby zostać zaadaptowane do polskiego systemu prawnego przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiedniej ochrony małżonków i dzieci. W pracy zastosowano metody dogmatycznoprawną i prawnoporównawczą oraz poddano analizie właściwe przepisy polskiego i włoskiego prawa rodzinnego i procesowego, w tym zmiany wynikające z tzw. Cartabia Reform. Analiza wykazuje, że prawo włoskie łączy separację orzekaną przez sąd z mechanizmami pozasądowymi i opartymi na porozumieniu, co pozwala na dostosowanie formy postępowania do okoliczności rozpadu małżeństwa przy jednoczesnym zachowaniu sądowych gwarancji ochrony tam, gdzie są one wymagane. Wyniki badań wskazują, że wybrane elementy modelu włoskiego, zwłaszcza separacja przed urzędnikiem stanu cywilnego w sprawach bezspornych, mogą stanowić punkt odniesienia dla polskiego ustawodawcy. W konkluzji artykułu wskazano, że wprowadzenie w Polsce precyzyjnie uregulowanej pozasądowej formy separacji mogłoby uprościć postępowanie i zwiększyć jego efektywność, pod warunkiem zachowania odpowiednich gwarancji prawnych.

Słowa kluczowe:

separacja, separacja za porozumieniem stron, separacja sądowa, włoskie prawo rodzinne

Inne teksty tego samego autora

Agnieszka Wojcieszak - John, Uwagi de lege lata i de lege ferenda na tle projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (nr z wykazu prac legislacyjny UD 444) , Opolskie Studia Administracyjno-Prawne: Tom 21 Nr 2 (2023): Opolskie Studia Administracyjno-Prawne

Pobierz pliki

pdf (English)

Zasady cytowania

Wojcieszak - John, A. (2026). Could marital separation as regulated under Italian law serve as a point of reference for the Polish legislature?. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne, 22(1). https://doi.org/10.25167/osap.5179

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

The Italian Civil Code – Codice Civile. Regio Decreto 16 marzo 1942, n. 262. Gazzetta Ufficiale, no. 79, 4 aprile 1942 (ultimo aggiornamento all’atto pubblicato il 12 giugno 2026).
Google Scholar

The Italian Code of Civil Procedure – Codice di procedura civile. Regio Decreto 28 ottobre 1940, n. 1443. Gazzetta Ufficiale, no. 253, 28 ottobre 1940 (ultimo aggiornamento all’atto pubblicato il 12 giugno 2026).
Google Scholar

DECRETO-LEGGE No. 132 of 12 September 2014 – Decreto-Legge 12 settembre 2014, n. 132. Gazzetta Ufficiale, no. 212, 12 settembre 2014.
Google Scholar

DECRETO-LEGGE No. 162 of 10 November 2014 – Decreto-Legge 10 novembre 2014, n. 162. Gazzetta Ufficiale, no. 261, 10 novembre 2014, Supplemento Ordinario no. 84.
Google Scholar

DECRETO LEGISLATIVO No. 149 of 10 October 2022 – Decreto Legislativo 10 ottobre 2022, n. 149. Gazzetta Ufficiale, no. 243, 17 ottobre 2022, Supplemento Ordinario no. 38.
Google Scholar

Codice Civile. Regio Decreto 16 marzo 1942, n. 262. Gazzetta Ufficiale, no. 79, 4 aprile 1942 (ultimo aggiornamento all’atto pubblicato il 12 giugno 2026).
Google Scholar

Codice di procedura civile. Regio Decreto 28 ottobre 1940, n. 1443. Gazzetta Ufficiale, no. 253, 28 ottobre 1940 (ultimo aggiornamento all’atto pubblicato il 12 giugno 2026).
Google Scholar

Decreto-Legge 12 settembre 2014, n. 132. Gazzetta Ufficiale, no. 212, 12 settembre 2014.
Google Scholar

Decreto-Legge 10 novembre 2014, n. 162. Gazzetta Ufficiale, no. 261, 10 novembre 2014,
Google Scholar

Supplemento Ordinario no. 84.
Google Scholar

Decreto Legislativo 10 ottobre 2022, n. 149. Gazzetta Ufficiale, no. 243, 17 ottobre 2022,
Google Scholar

Supplemento Ordinario no. 38.
Google Scholar

The Italian Court of Cassation. Judgment No. 28727, 16 October 2023, https://www.eius.it/giurisprudenza/2023/589.
Google Scholar

Auletta, Tommaso. 2000. Il diritto di famiglia. Torino: G. Giappichelli Editore.
Google Scholar

Bianca, Cesare M. 2001. Diritto civile. La famiglia, le successioni. Milano: Giuffrè.
Google Scholar

Bobbio, Luigi and Ettore Gliozzi, Lenti, Leonardo. 1990. Corso di diritto. Diritto civile. Per gli Istituti tecnici commerciali. Milano: Scuola & Azienda.
Google Scholar

Bonilini, Giovanni. 2018. Manuale di diritto di famiglia. Milano: Utet Giuridica.
Google Scholar

D’Alessandro, Elena. 2025. Separazione, divorzio, modifiche (e scioglimento delle unioni civili) avanti all’ufficiale di stato civile. In: Il nuovo processo di famiglia, (ed.) Michele A. Lupoi, 637–641. Santarcangelo di Romagna: Maggioli.
Google Scholar

Danovi, Filippo. 2014. I nuovi modelli di separazione e divorzio: una intricata pluralità di protagonisti. Famiglia e diritto 12, 1141–1149.
Google Scholar

Danovi, Filippo. 2015. Il processo di separazione e divorzio. Milano: Giuffrè.
Google Scholar

Danovi, Filippo. 2024. Le nuove regole processuali avvicinano separazione e divorzio. Giurisprudenza Italiana 10, 2259.
Google Scholar

Di Pirro, Massimiliano. 2022. Separazione e Divorzio. Manuale teorico-pratico con ampia
Google Scholar

casistica giurisprudenziale e formulario. Napoli: Edizioni Giuridiche Simone.
Google Scholar

Dogliotti, Massimo. 1998. Separazione e divorzio. Torino: UTET.
Google Scholar

Dullak Kazimierz and Łukasz Pniewski. 2024. Instytucja separacji małżeńskiej na gruncie
Google Scholar

prawa kanonicznego i polskiego prawa cywilnego. Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie 31,
Google Scholar

253–276. DOI: 10.18276/skk.2024.31-13.
Google Scholar

Ferrando, Gilda. 2015. Diritto di famiglia. Bologna: Zanichelli.
Google Scholar

Ferro, Irene and Silvana Salvini. 2007. Separazione e divorzio in Italia. Popolazione e Storia
Google Scholar

1, 125–155.
Google Scholar

Fonzone, Emanuela. 2000. Compendio di diritto di famiglia. Napoli: Edizioni Giuridiche Simone.
Google Scholar

Gajda, Janusz. 1999. Instytucja separacji w świetle noweli KRO. Monitor Prawniczy 9, 9–13.
Google Scholar

Gajda, Janusz. 2021. Separacja. In: Kodeks rodzinny i opiekuń czy. Komentarz, (ed.) Krzysztof
Google Scholar

Pietrzykowski, 558–582.Warszawa: C.H. Beck.
Google Scholar

Galuzzo, Sabina A. 2000. Codice del diritto di famiglia e dei minori. Milano: Dike Giuridica.
Google Scholar

Grzelińska, Joanna. 2010. Rozwód i separacja pomiędzy małżonkami. Aspekty prawne i majątkowe. Warszawa: Difin.
Google Scholar

Grzęźlikowski, Janusz. 2011. Instytucja separacji w prawie europejskim. Studia Wrocławskie 13, 81–95.
Google Scholar

Haak, Henryk. 2000. Separacja. Monitor Prawniczy 4, 214–219.
Google Scholar

Habdas, Magdalena. 2025. Separacja. In: Kodeks rodzinny i opiekuń czy. Komentarz, (eds.)
Google Scholar

Magdalena Habdas and Mariusz Fras, 560–587. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Halberda, Jan. 2001. Separacja – wybrane zagadnienia materialnoprawne (przesłanki, skutki). Rejent 11, 85–114.
Google Scholar

Holewińska-Łapińska, Elżbieta. 2009. Separacja: nadzieja i rzeczywistość. Prawo kanoniczne: kwartalnik prawno-historyczny 52(3–4), 263–283.
Google Scholar

Izzo, Carlo G. 2017. Le separazioni personale dei coniugi. Profili sostanziali. In: Separazione e divorzio nell’esperienza giudiziaria, (eds.) Carlo G. Izzo, Francesca Pantanella, Adriano Izzo, 11–39. Napoli: Key Editore.
Google Scholar

Jędrejek, Grzegorz. 2017. Separacja. In: Kodeks rodzinny i opiekuń czy. Komentarz, (ed.) Grzegorz Jędrejek, 542–556. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Jesion, Mirosława M. 2024. Separacja w prawie cywilnym procesowym. Warszawa: C.H. Beck.
Google Scholar

Kasprzyk, Piotr. 1999. Instytucja separacji małżeń skiej w świetle ustawy z dnia 21 maja 1999 roku. Lublin–Sandomierz: Wydawnictwo Diecezjalne.
Google Scholar

Kasprzyk, Piotr. 2000. Separacja prawna w świetle znowelizowanego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Roczniki Nauk Prawnych X(1), 209–230.
Google Scholar

Kasprzyk, Piotr. 2003a. Separacja małżonków: instytucja funkcjonująca w polskim prawie rodzinnym i prawie kanonicznym. Ius Matrimoniale 8(14), 87–118.
Google Scholar

Kasprzyk, Piotr. 2003b. Separacja prawna małżonków. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Google Scholar

Kosek, Mirosław. 2021. Ochrona małżeństwa i rodziny we włoskim prawie rozwodowym. Prawo w Działaniu 46, 169–184.
Google Scholar

Lupoi, Michele A. 2023. Il ‘nuovo’ procedimento di separazione e divorzio, tra barriere preclusive e ruolo attivo del giudice. RIVISTA TRIMESTRALE DI DIRITTO E PROCEDURA CIVILE 77(2), 447–465.
Google Scholar

Malagoli Togliatti, Marisa and Anna Lubrano Lavadera. 2009. I figli che affrontano la separazione dei genitori. Psicologia clinica dello sviluppo 1, 3–40.
Google Scholar

Paladini, Mauro. 2022. Il cumulo delle domande di separazione e divorzio. In: La riforma del processo e del giudice per le persone, i minori e le famiglie, (ed.) Claudio Cecchella, 75–84. Torino: Giappichelli.
Google Scholar

Paladini, Mauro. 2023. Il simultaneus processus di separazione e divorzio. In: La riforma del processo e del giudice per le persone, i minori e le famiglie, (ed.) Claudio Cecchella, 41–56. Torino: Giappichelli.
Google Scholar

Panowicz-Lipska, Janina. 1991. Skutki prawne separacji faktycznej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Google Scholar

Panowicz-Lipska, Janina. 1999. Instytucja separacji w polskim prawie rodzinnym. Państwo i Prawo 10, 11–28.
Google Scholar

Panowicz-Lipska, Janina. 2007. Separacja. Studia Prawa Prywatnego 1, 44–97.
Google Scholar

Pawliczak, Jakub. 2017. Separacja. In: Kodeks rodzinny i opiekuń czy. Komentarz, (ed.) Konrad Osajda, 838–898. Warszawa: C.H. Beck.
Google Scholar

Querzola, Lea. 2024. Ultime riforme in vista dell’efficienza del processo civile in Italia. RIVISTA TRIMESTRALE DI DIRITTO E PROCEDURA CIVILE 78(1), 237–245.
Google Scholar

Rzewuska, Magdalena. 2023. Skutki separacji. In: Kodeks rodzinny i opiekuń czy. Komentarz, (ed.) Mariusz Załucki, 330–335. Warszawa: C.H. Beck.
Google Scholar

Salluzzo, Mario Andrea. 2004. Psicopatologia nella Separazione, Divorzio e Affidamento. Attualità in Psicologia 19(3–4), 221–235.
Google Scholar

Santosuosso, Fernando. 1987. Il matrimonio. Torino: UTET.
Google Scholar

Scardulla, Francesco. 2008. La separazione personale dei coniugi ed il divorzio. Milano: Giuffrè.
Google Scholar

Scuderi, Simona. 2024. La nuova stagione dell’autonomia privata nelle relazioni familiari.
Google Scholar

DIRITTO DI FAMIGLIA E DELLE PERSONE 4, 1748–1774.
Google Scholar

Sesta, Michele. 2019. Manuale di diritto di famiglia. Milano: CEDAM.
Google Scholar

Smyczyński, Tadeusz. 2000. Separacja małżonków. Studia Prawnicze 1–2, 151–161.
Google Scholar

Sylwestrzak, Anna. 2003. Separacja w prawie włoskim. Kwartalnik Prawa Prywatnego 4, 769–786.
Google Scholar

Sylwestrzak, Anna. 2007. Skutki prawne separacji małżonków. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Viarengo, Ilaria. 2011. Il Regolamento UE sulla legge applicabile alla separazione e al divorzio e il ruolo della volontà delle parti. RIVISTA DI DIRITTO INTERNAZIONALE PRIVATO E PROCESSUALE 47(3), 601–624.
Google Scholar

Zatti, Paolo. 1982. La separazione personale dei coniugi. Torino: UTET.
Google Scholar