Relacje między pojęciami normy kompetencyjnej, sankcjonowanej i sankcjonującej na tle prawa karnego

Michał Dębowski

doi:10.25167/osap.6149

Opublikowane: 2026-06-30

Tom 24 Nr 1 (2026)

Relacje między pojęciami normy kompetencyjnej, sankcjonowanej i sankcjonującej na tle prawa karnego

Michał Dębowski

Opolskie Studia Administracyjno-Prawne

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.25167/osap.6149

Abstrakt

Badania zaprezentowane w artykule negatywnie weryfikują tezę, zgodnie z którą relacje między normami sankcjonowanymi, normami sankcjonującymi i normami kompetencyjnymi w prawie karnym cechują się swoistością na tle innych gałęzi prawa i że relacje te można opisać jako triadę norm prawnych. W związku z tym w artykule autor zmierza do udzielenia odpowiedzi na pytania badawcze o to, jakie relacje zachodzą między pojęciem normy kompetencyjnej a pojęciami normy sankcjonowanej i normy sankcjonującej oraz czy te relacje cechują się swoistą specyfiką w prawie karnym. W badaniach została wykorzystana metoda analizy normatywnej. Badania opierają się na analizie dorobku polskiej teorii prawa. Wyniki badań ukazują, że na gruncie tradycyjnego rozumienia pojęć normy sankcjonowanej, normy sankcjonującej i normy kompetencyjnej pojęcie norm kompetencyjnych pozostaje w stosunku do pojęć norm sankcjonowanych i norm sankcjonujących w relacjach krzyżowania się. Na gruncie alternatywnego rozumienia tych pojęć należałoby zastrzec, że pojęcie normy kompetencyjnej pozostaje w stosunku do pojęcia normy sankcjonującej w relacji nadrzędności. Z badań wypływa wniosek, że relacje pojęć normy kompetencyjnej do pojęć norm sankcjonowanych i norm sankcjonujących w prawie karnym nie odbiegają od innych gałęzi prawa. Nie da się sformułować kryterium podziału, które umożliwiałoby przeprowadzenie podziału logicznego, którego członami byłyby normy sankcjonowane, normy sankcjonujące i normy kompetencyjne. Przepisy typizujące wysławiają trzy normy prawne: normę sankcjonowaną, normę sankcjonującą i normę kompetencyjną w tradycyjnym rozumieniu. W tym sensie można mówić o triadzie norm prawnych w prawie karnym.

Pobierz pliki

pdf

Zasady cytowania

Dębowski, M. (2026). Relacje między pojęciami normy kompetencyjnej, sankcjonowanej i sankcjonującej na tle prawa karnego. Opolskie Studia Administracyjno-Prawne, 24(1), 27–42. https://doi.org/10.25167/osap.6149

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Dz.U. z 2025, poz. 383 ze zm.
Google Scholar

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Dz.U. z 2025, poz. 277 ze zm.
Google Scholar

Bator, Andrzej. 2004a. Kompetencja w prawie i prawoznawstwie. Wrocław: Wydawnictwo
Google Scholar

Uniwersytetu Wrocławskiego.
Google Scholar

Bator, Andrzej. 2004b. Integracja prawoznawstwa a rozumienie kompetencji w szczegółowych naukach prawnych. W: Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Kompetencja ze stanowiska teorii i filozofii prawa, (red.) Wioletta Jedlecka, 19–40. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu
Google Scholar

Wrocławskiego.
Google Scholar

Bojarski, Marek (red.). 2023. Prawo karne materialne. Część ogólna i szczególna. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Buchała, Kazimierz. 1989. Prawo karne materialne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Czepita, Stanisław. 1996. Reguły konstytutywne a zagadnienia prawoznawstwa. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Google Scholar

Czepita, Stanisław. 2006. Formalizacja a konwencjonalizacja działań w prawie. W: Konwencjonalne i formalne aspekty prawa, (red.) Stanisław Czepita, 9–28. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Google Scholar

Czepita, Stanisław, Sławomira Wronkowska, i Maciej Zieliński. 2013. Założenia szkoły poznańsko- szczecińskiej w teorii prawa. Państwo i Prawo 84(2), 3–16.
Google Scholar

Dąbrowska-Kardas, Małgorzata. 2007. Status dyrektywalny przepisów części ogólnej kodeksu
Google Scholar

karnego. Kraków. Niepublikowana rozprawa doktorska.
Google Scholar

Dąbrowska-Kardas, Małgorzata. 2012. Analiza dyrektywalna przepisów części ogólnej kodeksu
Google Scholar

karnego. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Gmerek, Karolina. 2021. Identyfikowanie czynności konwencjonalnych w prawie jako proces rozpoznawania ich sensu – wstęp do problematyki. Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej 12(3), 54–68.
Google Scholar

Gofroń, Czesław. 1990. Problematyka ogólna normy prawnokarnej. W: Problemy ewolucji prawa karnego, (red.) Tadeusz Bojarski, 9-20. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Google Scholar

Hermann, Mikołaj. 2023a. Conventional Acts and Their Normative Consequences. Ruch
Google Scholar

Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 85(2), 73–88.
Google Scholar

Hermann, Mikołaj. 2023b. O normach sprzężonych raz jeszcze. Państwo i Prawo 78(11), 3–19.
Google Scholar

Hermann, Mikołaj. 2025. Ustalenie rodzaju normy prawnej w rekonstrukcyjnej fazie wykładni
Google Scholar

prawa. Państwo i Prawo 80(9), 32–57.
Google Scholar

Hart, Herbert Lionel Adolphus. 1961. The Concept of Law. Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

Hart, Herbert Lionel Adolphus. 1994. The Concept of Law. Oxford: Oxford University Press.
Google Scholar

Kardas, Piotr. 2011. Zbieg przepisów ustawy w prawie karnym. Analiza teoretyczna. Warszawa:
Google Scholar

Wolters Kluwer Polska.
Google Scholar

Lande, Jerzy. 1956. Nauka o normie prawnej. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska 3(1), 1–62.
Google Scholar

Majewski, Jarosław. 2011. Rozdział VI. Budowa przepisów prawa karnego i norm w nich zawartych. W: System Prawa Karnego. Tom. 2. Źródła prawa karnego, (red.) Tadeusz
Google Scholar

Bojarski, 422–465. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Google Scholar

Majewski, Jarosław. 2017. Czy idea tak zwanej wtórnej legalności się broni? Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego 43: 401–420. https://doi.org/10.19195/2084-5065.43.22.
Google Scholar

Mikołajewicz, Jarosław. 2015. Zmiana prawa. W: Problematyka intertemporalna w prawie. Zagadnienia podstawowe. Rozstrzygnięcia intertemporalne. Geneza, funkcje, aksjologia, (red.) Jarosław Mikołajewicz, 111–150. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Google Scholar

Patryas, Wojciech. 2001. Elementy logiki i legislacji. Poznań: Wydawnictwo Forum Naukowe.
Google Scholar

Pohl, Łukasz. 2007. Struktura normy sankcjonowanej w prawie karnym. Zagadnienia ogólne.
Google Scholar

Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Pohl, Łukasz. 2025. Prawo karne. Wykład części ogólnej. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Ross, Alf. 1958. On Law and Justice. London: Stevens & Sons Limited.
Google Scholar

Szczucki, Krzysztof. 2015. Wykładnia prokonstytucyjna prawa karnego. Warszawa: Wydawnictwo
Google Scholar

Sejmowe.
Google Scholar

Świrydowicz, Kazimierz, Sławomira Wronkowska, Maciej Zieliński, i Zygmunt Ziembiński.
Google Scholar

O nieporozumieniach dotyczących tzw. norm zezwalających. Państwo i Prawo
Google Scholar

(7), 57–64.
Google Scholar

Tarapata, Szymon. 2016. Dobro prawne w strukturze przestępstwa. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Tarnawski, Maciej. 1977. Zagadnienia jedności i wielości przestępstw. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

von Wright, Georg Henrik. 1963. Norm and Action. A Logical Enquiry. London: Routledge & Kegan Paul.
Google Scholar

Wronkowska, Sławomira i Zygmunt Ziembiński. 1997. Zarys teorii prawa. Poznań: Wydawnictwo „Ars Boni et Aequi”.
Google Scholar

Wronkowska, Sławomira, Piotr F. Zwierzykowski, i Michał Krotoszyński. 2025. Wprowadzenie do prawoznawstwa. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Wróbel, Włodzimierz. 1993. Struktura normatywna przepisu prawa karnego. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 55(3), 93–103.
Google Scholar

Wróbel, Włodzimierz. 2003. Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie karnym.
Google Scholar

Kraków: Kantor Wydawniczy „Zakamycze”.
Google Scholar

Wróbel, Włodzimierz i Andrzej Zoll. 2013. Polskie prawo karne. Część ogólna. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
Google Scholar

Zabdyr-Jamróz, Michał. 2015. Zwyczaje i obyczaje w filozofii prawa Herberta L.A. Harta. Diametros 45, 144–164. doi: 10.13153/diam.45.2015.801
Google Scholar

Zając, Dominik. 2017. Odpowiedzialność karna za czyny popełnione za granicą. Kraków:
Google Scholar

Krakowski Instytut Prawa Karnego Fundacja; Wolters Kluwer.
Google Scholar

Zieliński, Maciej. 1972. Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego. Poznań:
Google Scholar

Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Zieliński, Maciej. 1998. Wyznaczniki reguł wykładni prawa. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny
Google Scholar

i Socjologiczny 60(3–4), 1–20.
Google Scholar

Zieliński, Maciej. 2002. Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis.
Google Scholar

Zieliński, Maciej. 2017. Wykładnia prawa. Zasady – reguły – wskazówki. Warszawa: Wolters Kluwer.
Google Scholar

Zieliński, Maciej i Zygmunt Ziembiński. 1988. Uzasadnianie twierdzeń, ocen i norm w prawoznawstwie.
Google Scholar

Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Zieliński, Maciej i Zygmunt Ziembiński. 1992. Dyrektywy i sposób ich wypowiadania. Warszawa: Zakład Semiotyki Logicznej Uniwersytetu Warszawskiego „Znak, Język, Rzeczywistość”:
Google Scholar

Polskie Towarzystwo Semiotyczne.
Google Scholar

Ziembiński, Zygmunt. 1969a. Kompetencja i norma kompetencyjna. Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 31(4), 23–41.
Google Scholar

Ziembiński, Zygmunt. 1969b. Teoria państwa i prawa. Część druga. Zagadnienia teorii prawa. Skrypt dla studentów IV i V roku studiów prawniczych. Poznań: Wydawnictwa Naukowe
Google Scholar

Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Google Scholar

Ziembiński, Zygmunt. 1974. Metodologiczne zagadnienia prawoznawstwa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Ziembiński, Zygmunt. 1978. Teoria prawa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Ziembiński, Zygmunt. 1980. Problemy podstawowe prawoznawstwa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar

Ziembiński, Zygmunt. 2012. Logika praktyczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
Google Scholar