Problemy społeczno-polityczne w tekstach kultury

2026-04-27

Zapraszamy do nadsyłania artykułów do numeru specjalnego „Studiów Krytycznych” pod redakcją Piotra Obacza, Tomasza Rosowskiego i Marcela Wurszta, poświęconego tematowi przewodniemu: „Problemy społeczno-polityczne w tekstach kultury”. Artykuły powinny skupiać się na identyfikacji, analizie i interpretacji obecności zagadnień społeczno-politycznych w tekstach kultury m.in. z obszarów: filmu, literatury, muzyki, sztuk wizualnych i cyfrowych, performansu i innych.

Kultura to zjawisko dynamiczne, żywe; nie stoi w miejscu i nieustannie pojawiają się w jej ramach – zawsze płynnych i ciągle redefiniowanych dzięki kreatywności osób ją tworzących – nowe tematy, trendy, koncepcje, sposoby wyrazu twórczego. Kultura może stanowić odpowiedź na aktualne problemy i wyzwania społeczne, ekonomiczne, polityczne, międzynarodowe, lokalne i globalne, może stawiać pytania o przyszłość, może być zaangażowana, być odzwierciedleniem wrażliwości społecznej twórców i wyrażać opinie polityczne, krytykę społeczno-polityczną i programy reformatorskie, być wołaniem i szeptem, krzykiem i spokojną wypowiedzią tych, których celem jest zainspirowanie lub/i zmuszenie do refleksji nad rzeczywistością. Jednakże twórcy kultury mogą także pozostawać bierni i podporządkowani, mogą milczeć i nie angażować się w to, czego i tak są społecznymi uczestnikami, mogą też tworzyć sztukę dla sztuki, która choć wartościowa, unika mierzenia się z tym, co problematyczne w społeczeństwie, polityce, państwie, z tym, co dotyczy człowieka.

            Polityka i sprawy społeczne są od wieków i współcześnie ważnymi punktami odniesienia dla kultury i sztuki. Stanowią tematy, które wyznaczają kierunki twórczości filmowej, muzycznej, literackiej, teatralnej, malarskiej, rzeźbiarskiej, fotograficznej, performatywnej, w końcu cyfrowej i innych. Bez wątpienia warto więc badać teksty kultury pod kątem identyfikacji w nich tego, co polityczne, odniesień do polityki, do problemów społecznych, do wyzwań politycznych. Warto poszukiwać różnorakich sposobów rozumowania i form wyrazu, które nawiązują do rzeczywistości społeczno-politycznej. Teksty kultury są swoistymi kronikami życia społeczno-politycznego, różnych procesów, trendów, problemów i wyzwań – domagają się więc analizy i interpretacji również z pozycji nauk politycznych, a zwłaszcza z perspektywy paradygmatu humanistycznych nauk politycznych, które w centrum swojego zainteresowania stawiają człowieka w jego społecznym i politycznym kontekście.

            Chcielibyśmy, aby artykuły odzwierciedlały wielość i heterogeniczność form wyrazu kulturalnego i twórczego i były poświęcone identyfikacji, analizie i interpretacji obecności zagadnień społeczno-politycznych w tekstach kultury z obszarów filmu, literatury, muzyki, sztuk wizualnych i cyfrowych, performansu i innych, aby możliwe było uchwycenie i ukazanie różnorodności przejawów polityczności oraz odniesień do spraw społeczno-politycznych w dorobku kulturowym i artystycznym.

            Autorki i Autorzy mogą korzystać z dorobku dowolnych dyscyplin naukowych, podejść badawczych, teorii i metodologii. Artykuły mogą być także wynikiem badań inter- i transdyscyplinarnych, łączących w różnych wariantach np. badania polityczne, krytyczne studia nad literaturą, kulturoznawstwo, socjologię, psychologię, studia z zakresu historii intelektualnej i myśli politycznej i inne.

            Oprócz tego, co wynika z przewodniego tematu numeru specjalnego „Studiów Krytycznych”, wartościowym byłoby podjęcie w artykułach takich wątków, jak np.:

• polityczność kultury i sztuki;
• twórca kultury a polityka;
• polityzacja kultury i sztuki – blaski i cienie;
• typologie tekstów kultury traktujących o sprawach politycznych i problemach społecznych;
• twórczość zaangażowana i twórczość polityczna – linie demarkacyjne, wyróżniki, granice, cele;
• perspektywy ideowe (ideologiczne) a twórczość kulturalna i artystyczna;
• twórca jako obserwator, komentator, działacz społeczny/polityczny, innowator, poprawiacz świata, moralizator, intelektualista, ideowiec;
• znaczenie i miejsce „politycznych” tekstów kultury w społeczeństwie;
• transformacyjny potencjał i funkcja kultury i sztuki;
• władza, relacje społeczno-polityczne, polaryzacja, wspólnota, wartości, demokracja, stosunki międzynarodowe, politycy, rząd, państwo, przemoc, prawo, postawy społeczno-polityczne w tekstach kultury traktujących o sprawach politycznych i problemach społecznych,

i wiele innych.

Publikacja numeru planowana jest na koniec 2026 roku.

Na teksty czekamy do 15 sierpnia 2026 roku. Mogą one być przygotowane zarówno w języku polskim, jak i angielskim.

Teksty prosimy przesyłać je poprzez formularz na stronie czasopisma: https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/sk/user/register