Pojęcie niewiedzy w Tipiṭaka i Nowym Testamencie – studium porównawcze buddyzmu i chrześcijaństwa


Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest próba „teologicznej i duchowej lektury” świętych tekstów dwóch wielkich światowych religii, czyli chrześcijaństwa i buddyzmu. W przypadku buddyzmu, nasze analizy skupią się na wybranych fragmentach kanonicznego zbioru tekstów buddyzmu theravāda, czyli Tipiṭaka. Będą to: Lokāyatika Sutta (SN 12.48), Dutiyaavijjāpahānasutta Sutta (SN 35,80) oraz Avijjā Sutta (SN 45.1). Jeżeli chodzi o chrześcijaństwo to skoncentrujemy się na sześciu nowotestamentalnych perykopach, w który pojawia się rzeczownik agnoia (Dz 3,17; 17,30; Ef 4,18; 1P 1,14) lub agnosia (1Kor 15,34; 1P 2,15). Po przeprowadzeniu badań o charakterze egzegetycznym przejdziemy do analizy teologiczno-komparatywnej. Innymi słowy, staramy się spojrzeć na buddyjską ideę niewiedzy (avijjā) z perspektywy teologii chrześcijańskiej. Stawiamy tezę, że pomiędzy pojęciem niewiedzy w buddyzmie theravāda a literaturze nowotestamentalnej nie ma pełnej symetrii co do ich miejsca w ramach całego systemu filozoficzno-teologicznego danej religii. W buddyzmie niewiedza (avijjā) jest elementem fundamentalnych dla charakterystyki kondycji człowieka. Z kolei w NT ten sposób opisywania nieznajomości jedynego Boga i Chrystusa nie pełni centralnej funkcji, ale ma jedynie charakter drugorzędny i uzupełniający. Gdybyśmy chcieli w chrześcijaństwie znaleźć bardziej adekwatną analogię z ideą niewiedzy w buddyzmie theravāda będzie to doktryna o grzechu pierworodnym.


Słowa kluczowe

buddyzm; teologia Nowego Testamentu; dialog międzyreligijny; teologia komparatywna; niewiedza

An Analysis of the Pali Canon. Red. Russel Webb. Kandy: Buddhist Publication Society.

Novum Testamentum Graece. Red. Eberhard Nestle, Kurt Aland i in. Stuttgart: German Bible Society.

Tipiṭaka: Mahāvihāra Pāli Tipitaka. Święte Teksty Buddyzmu Theravāda. Tłum. Andrew Dalek. Toronto.

Abramowiczówna Zofia. 1958–1956. Słownik grecko-polski. Warszawa: PWN.

Amstrong Karen. 2020. Budda. Portret człowieka przebudzonego. Tłum. Jacek Majewski. Warszawa: Czarna Owca.

Barret Charles K. 1994. The Act of the Apostles. T. 1. Edinburgh: T & T Clark.

Bertram Georg, Schmidt Karl K. 1967. ;Eqnoj. W Grande Lessico del Nuovo Testamento III. Red. Gerhard Kittel, 99–120. Brescia: Paideia.

Brown Paul J. 2014. Bodily Resurrection and Ethics in 1 Cor 15. Connecting Faith and Morality in the Context of Greco-Roman Mythology. Tübingen: Mohr Siebeck.

Bultmann Rudolf. 1965. avgnoe,w. W Grande Lessico del Nuovo Testamento I. Red. Gerhard Kittel, 309–328. Brescia: Paideia.

Carrithers Michael. 1999. Budda. Tłum. Tomasz Jurewicz. Warszawa: Pruszyński i S-ka.

Dąbrowski Eugeniusz. 1965. Listy do Koryntian. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz. Poznań: Pallottinum.

Dąbrowski Eugeniusz. 2008. Dzieje Apostolskie. Wstęp. Przekład. Komentarz. Poznań: Pallottinum.

Dalajlama, Cziedryn Tubten. 2017. Buddyzm. Jeden Nauczyciel, wiele tradycji. Tłum. Maciej Góralski. Poznań: Rebis.

Dockery David S. 2010. Nowy człowiek i dawny człowiek. W Słownik teologii świętego Pawła. Red. Gerald F. Hawthorne, Ralph P. Martin, Daniel G. Reid, 536–537. Tłum. Laura Canghelaris, Aleksandra Czwojdrak, Tomasz Fortuna, Anna Garbaczewska, Grzegorz Grygiel, Ewa Małecka, Krzysztof Pawłusiów Warszawa: Vocatio.

Fernando Ajith. 1998. Acts. Grand Rapids: Zondervan Publishing House

Fitzmyer Joseph A. 2008. First Corinthians. New Haven – London: Yale University Press.

Gilbert Jean, Grelot Pierre. 1994. Pokuta – Nawrócenie. W Słownik teologii biblijnej. Red. Xavier Leon-Dufour, 705–713. Tłum. Kazimierz Romaniuk. Poznań: Pallottinum.

Goniszewski Piotr. 2019. Stary i nowy człowiek a problem psychofizyczny. Komentarz św. Tomasza z Akwinu do Ef 4,22-24. W Problem psychofizyczny, czyli pytanie o istnienie i naturę duszy. Red. Janusz Lemański, Piotr Goniszewski, 111–128. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.

Hałas Stanisław. 2007. Pierwszy list świętego Piotra. Częstochowa: Edycja św. Pawła.

Hart William. 2019. Sztuka życia. Medytacja vipassana według nauki S.N. Goenki. Tłum. Anna Martyniak. Warszawa: Anicca.

Hinüber Oscar von. 2000. A Handbook of Pāli Literature. Berlin: Walter de Gruyter.

Horsley Richard A. 1998. 1 Corinthians. Nashville: Abingdon Press.

Jankowski Augustyn. 1962. Listy więzienne świętego Pawła. Do Filipian – Do Kolosan – Do Filemona – Do Efezjan. Wstęp – przekład z oryginału – komentarz. Poznań: Pallottinum.

Kałuża Krystian. 2019. „Czy teologia komparatywna zastąpi teologię religii”. Studia Oecumenica 16: 319–358.

Karłowicz Dariusz. 2007. Arcyparadoks śmierci. Męczeństwo jako kategoria filozoficzna – pytanie o dowodową wartość męczeństwa. Warszawa: Fronda.

Keener Craig S. 2005. 1 & 2 Corinthians. Cambridge: Cambridge University Press.

Larkin William J. 2009. Ephesians. A Handbook on the Greek Text. Waco: Baylor University Press.

Mejor Marek. 2001. Buddyzm. Zarys historii buddyzmu w Indiach. Warszawa: Pruszyński i S-ka.

Nyanatiloka. 1980. Buddhist Dictionary. Manual of Buddhist Terms and Doctrines. Kandy: Buddhist Publication Society.

Oldenberg Herman. 1994. Życie, nauczanie i wspólnota Buddy. Tłum: Ireneusz Kania. Kraków: Oficyna Literacka.

Pierron Joseph, Grelot Pierre. 1994. Narody. W Słownik teologii biblijnej. Red. Xavier Leon-Dufour, 518–526. Tłum. Kazimierz Romaniuk. Poznań: Pallottinum.

Popowski Remigiusz. 2006. Wielki słownik grecko-polski Nowego Testamentu. Warszawa: Vocatio.

Popowski Remigiusz. 2009. Grecko-polski słownik syntagmatyczny Nowego Testamentu. Warszawa: Vocatio.

Rosik Mariusz. 2016. Pierwszy list do Koryntian. Częstochowa: Edycja św. Pawła.

Sandnes Karl O. 1993. „Paul and Socrates: The Aim of Paul’s Areopagus Speech”. Journal for the Study of the New Testament 50: 13–26.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-23


Goniszewski, P. (2020). Pojęcie niewiedzy w Tipiṭaka i Nowym Testamencie – studium porównawcze buddyzmu i chrześcijaństwa. Studia Oecumenica, 20, 329–348. https://doi.org/10.25167/so.2051

Piotr Goniszewski  piotr.goniszewski@usz.edu.pl
Uniwersytet Szczeciński, Instytut Nauk Teologicznych  Polska
http://orcid.org/0000-0002-1090-9846


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Redakcja „Studia Oecumenica” przyjmuje do oceny i publikacji artykuły naukowe oraz recenzje i sprawozdania z konferencji związane z problematyką ekumeniczną, międzyreligijną i z zakresu badań nad procesami integracyjnymi. Opracowanie nie może naruszać praw autorskich osób trzecich (w rozumieniu Ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych; tekst pierwotny: Dz.U. 1994 r. nr 24 poz. 83, tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. nr 90 poz. 631). Teksty nadesłane do redakcji nie mogą być wcześniej publikowane ani zgłoszone do publikacji w innych pismach lub wydawnictwach. Zgłaszając tekst, autor wyraża zgodę na: wszelkie zmiany stylistyczne, wynikające z normy językowej oraz normy „Zasady składania tekstu w języku polskim” i dokonywania niezbędnych zmian w układzie treści (w celu zwiększenia czytelności tekstu), a także na wykorzystania go do druku oraz w publikacjach elektronicznych. Autor także przenosi prawa autorskie na Redakcję „Studia Oecumenica”. Jednocześnie wyraża także zgodę na opublikowanie informacji o artykule w bazach naukowych, w tym w bazie CEJSH (The Central European Journal of Social Sciences and Humanities) oraz CEEOL (Central and Eastern European Online Library). Materiały zamieszczone w czasopiśmie „Studia Oecumenica” są chronione prawem autorskim. Przedruk tekstu może nastąpić jedynie za zgodą redakcji.