Der päpstliche Primat als Grundproblem der Ökumene in der theologischen Reflexion Joseph Ratzingers


Abstrakt

Prymat papieski stanowi bez wątpienia ważny problem ekumeniczny. Według J. Ratzingera jest on jednak nie tylko główną trudnością, ale też podstawowym warunkiem umożliwiającym dążenie do przywrócenia widzialnej jedności Kościoła. Poniższy artykuł przedstawia jego refleksje na temat urzędu Piotrowego w kontekście dialogu ekumenicznego, jak również jego propozycje dotyczące reformy instytucji prymatu w ekumenicznej perspektywie. W pierwszej części przedstawiono dwa typy kościelnego rozłamu, które tworzą odmienne punkty wyjścia dla ekumenicznej dyskusji na temat urzędu papieskiego. Druga część omawia wypowiedzi Ratzingera dotyczące prymatu w kontekście dialogu katolicko-prawosławnego. Szczególną rolę odgrywa tu „Propozycja z Graz”, w której opowiada się on za zjednoczeniem w oparciu o teologię i praktykę rzymskiego prymatu w pierwszym tysiącleciu chrześcijaństwa. W trzeciej części przedstawiono przemyślenia Ratzingera na temat dialogu katolicko-protestanckiego. Ze względu na charakteryzującą protestantyzm różnorodność oraz reprezentowaną przez wywodzące się z reformacji denominacje odmienną wizję Kościoła dialog ten koncentruje się najpierw na wyjaśnieniu podstawowych zagadnień eklezjologicznych (sukcesja apostolska, rozumienie urzędu kościelnego), bez którego niemożliwa jest skuteczna dyskusja na temat urzędu Piotrowego. Ostatnia część prezentuje najważniejsze motywy teologii prymatu w ujęciu Ratzingera oraz wynikające z nich ekumenicznie istotne propozycje dotyczące odnowy papiestwa. Są to np.: postulat utworzenia nowych patriarchatów, idea communio-prymatu oraz refleksje dotyczące jego martyrologicznego charakteru. Ratzinger nie formułuje co prawda gotowego ekumenicznego rozwiązania problemu prymatu, definiuje jednak teologiczne podstawy dla dalszego dialogu na ten temat.


Słowa kluczowe

prymat papieski, urząd Piotrowy, dialog ekumeniczny, sukcesja apostolska, reforma papiestwa, Joseph Ratzinger

BÖTTIGHEIMER CH., Veränderung in der Titulatur des Papsttums – ein ökumenisch bedeutsamer Schritt?, „Catholica“ 61 (2007), S. 42-55.

DIETER T., Die Eucharistische Ekklesiologie Joseph Ratzingers – eine lutherische Perspektive, in: CH. SCHALLER (Hg.), Kirche – Sakrament und Gemeinschaft. Zu Ekklesiologie und Ökumene bei Joseph Ratzinger (Ratzinger-Studien 4), Regensburg: Verlag Friedrich Pustet 2011, S. 276-316.

GÓŹDŹ K., Prymat według Josepha Ratzingera, „Studia Nauk Teologicznych PAN” 10 (2015), S. 67-79.

JASKÓŁA P., Jedność Kościoła i Kościołów według J. Ratzingera – Benedykta XVI, in: K. WOLSZA (Hg.), W kręgu teologii Josepha Ratzingera – Benedykta XVI (Sympozja 73), Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego 2008, S. 39-51.

KALLIS A., Petrus der Fels – der Stein des Anstoßes? Das „Petrusamt“ in der Sicht der Orthodoxie, in: V. VON ARISTI (U.A.), Das Papstamt. Dienst oder Hindernis für die Ökumene?, Regensburg: Verlag Friedrich Pustet 1985, S. 43-64.

KLAUSNITZER W., Das Papstamt in Disput zwischen Lutheranern und Katholiken: Schwerpunkte von der Reformation bis zur Gegenwart, Innsbruck: Tyrolia-Verlag 1987.

KLAUSNITZER W., Der Primat des Bischofs von Rom. Entwicklung – Dogma – ökumenische Zukunft, Freiburg: Verlag Herder 2004.

KLAUSNITZER W., Der Primat des Bischofs von Rom im Denken Joseph Ratzingers, in: CH. SCHALLER (Hg.), Kirche – Sakrament und Gemeinschaft. Zu Ekklesiologie und Ökumene bei Joseph Ratzinger (Ratzinger-Studien 4), Regensburg: Verlag Friedrich Pustet 2011, S. 153-201.

KOCH K., Die Primatstheologie von Joseph Ratzinger/Benedikt XVI. in ökumenischer Perspektive, in: M.C. HASTETTER, CH. OHLY (Hg.), Dienst und Einheit. Reflexionen zum petrinischen Amt in ökumenischer Perspektive, Festschrift Stephan Otto Horn, Sankt Ottilien: EOS-Verlag 2014, S. 15-37.

KOCH K., Joseph Ratzinger – Papst Benedikt XVI. und die Welt der Orthodoxie, in: „Mitteilungen. Institut Papst Benedikt XVI.“ 7 (2014), S. 33-47.

KONGREGATION FÜR DIE GLAUBENSLEHRE, Schreiben an die Bischöfe der katholischen Kirche über einige Aspekte der Kirche als Communio (=VApS 107), Bonn 1992.

MAAßEN T., Das Ökumeneverständnis Joseph Ratzingers (KKR 56), Göttingen: Verlagsgruppe Vandenhoeck & Ruprecht 2011.

PANNENBERG W., Das Papsttum und die Zukunft der Ökumene. Anmerkungen aus lutherischer Sicht, in: V. VON ARISTI U.A. (Hg.), Das Papstamt. Dienst oder Hindernis für die Ökumene?, Regensburg: Verlag Friedrich Pustet 1985, S. 139-149.

PAPANDREOU D., Bleibendes und Veränderliches im Petrusamt. Überlegungen aus orthodoxer Sicht, in: J. RATZINGER (Hg.), Dienst an der Einheit, Düsseldorf: Verlag Patmos 1978, S. 146-164.

RATZINGER J., Bemerkungen zur Frage der Apostolischen Sukzession, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Zweiter Teilband (=JRGS 8/2), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 855-863.

RATZINGER J., Bilanz der Nachkonzilszeit – Misserfolge, Aufgaben, Hoffnungen, in: DERS., Zur Lehre des Zweiten Vatikanischen Konzils. Formulierung – Vermittlung – Deutung. Zweiter Teilband (= JRGS 7/2), Freiburg: Verlag Herder 2012, S. 1064-1078.

RATZINGER J., Das geistliche Amt und die Einheit der Kirche, in: DERS., Künder des Wortes und Diener eurer Freude. Theologie und Spiritualität des Weihesakramentes (= JRGS 12), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 51-69.

RATZINGER J., Der Primat des Papstes und die Einheit des Gottesvolkes, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Erster Teilband (=JRGS 8/1), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 660-675.

RATZINGER J., Die Ekklesiologie des Zweiten Vatikanischen Konzils, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Erster Teilband (=JRGS 8/1), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 258-282.

RATZINGER J., Die pastoralen Implikationen der Lehre von der Kollegialität der Bischöfe, in: DERS., Künder des Wortes und Diener eurer Freude. Theologie und Spiritualität des Weihesakramentes (= JRGS 12), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 233-261.

RATZINGER J., Fragen zur Struktur und Aufgaben der Bischofssynode, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Erster Teilband (=JRGS 8/1), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 556-572.

RATZINGER J., Gott und die Welt. Glauben und Leben in unserer Zeit. Ein Gespräch mit Peter Seewald, München: Deutsche Verlags-Anstalt (DVA) 2000.

RATZINGER J., „In ökumenischer Verantwortung“. Briefwechsel zwischen Landesbischof Johannes Hanselmann und Joseph Cardinal Ratzinger, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Zweiter Teilband (=JRGS 8/2), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 969-977.

RATZINGER J., Primat, Episkopat und Successio apostolica, in: DERS., Künder des Wortes und Diener eurer Freude. Theologie und Spiritualität des Weihesakramentes (= JRGS 12), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 212-232.

RATZINGER J., Primat und Episkopat, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Erster Teilband (=JRGS 8/1), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 629-659.

RATZINGER J., Probleme und Hoffnungen des anglikanisch-katholischen Dialogs, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Zweiter Teilband (=JRGS 8/2), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 984-1018.

RATZINGER JOSEPH, Prognosen für die Zukunft des Ökumenismus, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Zweiter Teilband (=JRGS 8/2), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 717-730.

RATZINGER J., Rom und Kirchen des Ostens nach der Aufhebung der Exkommunikationen von 1054, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Zweiter Teilband (=JRGS 8/2), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 754-773.

RATZINGER J., Vom „Dialog der Liebe“ zum „Theologischen Dialog“. Briefwechsel zwischen Metropolit Damaskinos und Joseph Cardinal Ratzinger, in: DERS., Kirche – Zeichen unter den Völkern. Schriften zur Ekklesiologie und Ökumene. Zweiter Teilband (=JRGS 8/2), Freiburg: Verlag Herder 2010, S. 781-801.

RATZINGER J., Zur Lage des Glaubens. Ein Gespräch mit Vittorio Messori, München: Verlag Neue Stadt 1985.

SATTLER D., Irdische Zeichenhandlungen in eschatologischer Perspektive. Der nüchterne Blick von Benedikt XVI. auf Fragen der Ökumene, in: CH. BÖTTIGHEIMER, H. FILSER (Hg.), Kircheneinheit und Weltverantwortung. Festschrift Peter Neuner, Regensburg: Verlag Friedrich Pustet 2006, S. 659-669.

SURD M.M., Ekklesiologie und Ökumenismus bei Joseph Ratzinger. Einheit im Glauben – Voraussetzung der Einheit der Christenheit (Theologische Reihe 89), Sankt Ottilien: EOS-Verlag 2009.

SZYMIK J., Najgłębsze pragnienie Boskiego Nauczyciela. Ekumenizm według J. Ratzingera / Benedykta XVI, „Studia Oecumenica” 13 (2013), S. 71-90.

THÖNISSEN W., Katholizität als Strukturform des Glaubens. Joseph Ratzingers Vorschläge für die Wiedergewinnung der sichtbaren Einheit der Kirche, in: CH. SCHALLER (Hg.), Kirche – Sakrament und Gemeinschaft. Zu Ekklesiologie und Ökumene bei Joseph Ratzinger (Ratzinger-Studien 4), Regensburg: Verlag Friedrich Pustet 2011, S. 254-275.

VERWEYEN H., Joseph Ratzinger – Benedikt XVI. Die Entwicklung seines Denkens, Darmstadt: Verlag Primus 2007.

VLETSIS A., Theologie des Petrusdienstes. Joseph Ratzingers Angebot zur Einheit mit dem Osten? Beitrag zu einem epochalen Wechsel, in: K. NIKOLAKOPOULOS (Hg.), Benedikt XVI. und die Orthodoxe Kirche. Bestandsaufnahmen, Erwartungen, Perspektiven, St. Ottilien: EOS-Verlag 2008, S. 116-140.

ZÖHRER J., Die roten Schuhe des Papstes oder Martyria als Grundkathegorie der Theologie des Petrusamtes bei Joseph Ratzinger/Papst Benedikt XVI., in: M.C. HASTETTER, CH. OHLY (Hg.), Dienst und Einheit. Reflexionen zum petrinischen Amt in ökumenischer Perspektive, Festschrift Stephan Otto Horn, Sankt Ottilien: EOS-Verlag 2014, S. 65-98.


Opublikowane : 2019-02-11


Biniek, R. (2019). Der päpstliche Primat als Grundproblem der Ökumene in der theologischen Reflexion Joseph Ratzingers. Studia Oecumenica, 18, 69-88. https://doi.org/10.25167/SOe/18/2018/69-88

Rafał Biniek 
Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt, Theologische Fakultät  Niemcy


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Redakcja „Studia Oecumenica” przyjmuje do oceny i publikacji artykuły naukowe oraz recenzje i sprawozdania z konferencji związane z problematyką ekumeniczną, międzyreligijną i z zakresu badań nad procesami integracyjnymi. Opracowanie nie może naruszać praw autorskich osób trzecich (w rozumieniu Ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych; tekst pierwotny: Dz.U. 1994 r. nr 24 poz. 83, tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. nr 90 poz. 631). Teksty nadesłane do redakcji nie mogą być wcześniej publikowane ani zgłoszone do publikacji w innych pismach lub wydawnictwach. Zgłaszając tekst, autor wyraża zgodę na: wszelkie zmiany stylistyczne, wynikające z normy językowej oraz normy „Zasady składania tekstu w języku polskim” i dokonywania niezbędnych zmian w układzie treści (w celu zwiększenia czytelności tekstu), a także na wykorzystania go do druku oraz w publikacjach elektronicznych. Autor także przenosi prawa autorskie na Redakcję „Studia Oecumenica”. Jednocześnie wyraża także zgodę na opublikowanie informacji o artykule w bazach naukowych, w tym w bazie CEJSH (The Central European Journal of Social Sciences and Humanities) oraz CEEOL (Central and Eastern European Online Library). Materiały zamieszczone w czasopiśmie „Studia Oecumenica” są chronione prawem autorskim. Przedruk tekstu może nastąpić jedynie za zgodą redakcji.