Wieża Babel jako archetyp przekraczania granic ludzkiej kondycji

Krzysztof Kupiński

doi:10.25167/sth.5983

Opublikowane: 2025-12-30

Tom 45 Nr 2 (2025)

Wieża Babel jako archetyp przekraczania granic ludzkiej kondycji

Krzysztof Kupiński

Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego

Dział: Artykuły z różnych działów teologii, historii i nauk pokrewnych

https://doi.org/10.25167/sth.5983

Abstrakt

Autor analizuje biblijną narrację o wieży Babel jako archetypie przekraczania granic ludzkiej kondycji. Integruje egzegezę historyczno-krytyczną z perspektywami teologicznymi (Augustyn, Niebuhr), filozoficznymi (Oakeshott) oraz historycznymi przykładami utopijnych projektów. Hipoteza zakłada, że ignorowanie ontologicznych granic natury ludzkiej prowadzi do chaosu społecznego, co weryfikują analizy teologiczne (pycha jako grzech główny), filozoficzne (krytyka racjonalizmu) i historyczne (rewolucja francuska, komunizm, elementy Unii Europejskiej). Metodologia obejmuje interdyscyplinarne podejście: egzegezę biblijną, interpretację teologiczną, filozoficzną oraz porównawczą analizę historyczną. Wyniki podkreślają konsekwencje pychy, manifestującej się w uniformizacji i lekceważeniu tradycji, co powoduje alienację i kryzysy. Wnioski promują pluralizm, dialog i pokorę jako przeciwdziałanie utopijnym tendencjom, szanując boski i ludzki porządek.

Słowa kluczowe:

wieża Babel, pycha, utopia, pokora, pluralizm

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Kupiński, K. (2025). Wieża Babel jako archetyp przekraczania granic ludzkiej kondycji. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego, 45(2), 77–93. https://doi.org/10.25167/sth.5983

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Basiuk Maciej. 2011. „Jedność między ludźmi w świetle opowiadania o wieży Babel”. Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne 44 (2): 450–461.
Google Scholar

Bates Christopher A. 2024. „Oakeshott’s Critique of Rationalism in Politics”. Kronos 17 (1): 137–150.
Google Scholar

Brueggemann Walter. 1982. Genesis. Atlanta: John Knox Press.
Google Scholar

Court Anthony. 2008. Hannah Arendt’s Response to the Crisis of Her Times. Amsterdam: Rozenberg Publishers.
Google Scholar

Franciszek. 2015. Encyklika Laudato si’. Watykan: LEV.
Google Scholar

Fuller Timothy. 2020. „What Can We Learn from Michael Oakeshott’s Effort to Understand Our World?”. Cosmos + Taxis 8 (12): 31–37.
Google Scholar

Gogin Sergei. 2012. „Homo Sovieticus”. Russian Analytical Digest 109: 12–15.
Google Scholar

González de Requena Farré Juan Antonio. 2021. „Las dos torres de Babel en el pensamiento de Michael Oakeshott”. Veritas 48: 9–33.
Google Scholar

Górny Grzegorz. 2018. „Aksamitny totalitaryzm, czyli zapomniana przestroga Jana Pawła II”. Zeszyty Społecznej Myśli Kościoła. Chrześcijaństwo – Świat – Polityka 22: 231–239.
Google Scholar

Kabzińska Iwona. 2013. Od biblijnej wieży Babel do współczesnego „pomieszanego świata”. W Zawstydzona mądrość. Prace ofiarowane Ojcu Profesorowi Franciszkowi Rosińskiemu OFM. Red. Franciszek Rosiński, 289–314. Wrocław: Wydawnictwo Papieskiego Wydziału Teologicznego.
Google Scholar

MacMillan Catherine. 2016. „The European Union as a Totalitarian Nightmare: Dystopian Visions in the Discourse of the UK Independence Party (UKIP)”. Romanian Journal of English Studies 13 (1): 158–165.
Google Scholar

Moore Jason W., Antonacci Joseph P. 2025. Good Science, Bad Climate, Big Lies: Climate, Class, and Ideology in the Capitalocene. W Radical Political Economics: Principles, Perspectives, and Post-Capitalist Futures. Red. Mustafa Ali, Anthony E. Davis, 291–310. London: Routledge.
Google Scholar

Mysona Byrska Joanna. 2021. „Pycha i pogarda – cnoty świata konsumpcji”. Kultura i Wartości 32: 53–67.
Google Scholar

Niebuhr Reinhold. 1932. Moral Man and Immoral Society. New York: Charles Scribner’s Sons.
Google Scholar

Nowak Piotr. 2023. Posłowie. W Szkice o historii, stowarzyszeniu cywilnym i polityce. Red. Michael Oakeshott, 599–629. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Nowosad Sławomir. 2015. „Realizm etyki protestanckiej według Reinholda Niebuhra”. Roczniki Teologiczne 62 (3): 39–57.
Google Scholar

Oakeshott Michael. 1962. Rationalism in Politics and Other Essays. London: Methuen.
Google Scholar

Oakeshott Michael. 1999. Wieża Babel i inne eseje. Tłum. Andrzej Lipszyc. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Oakeshott Michael. 2019. Polityka wiary i polityka sceptycyzmu. Tłum. Michał Szczubiałka. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Oakeshott Michael. 2023. Wieża Babel. W Szkice o historii, stowarzyszeniu cywilnym i polityce. Red. Michael Oakeshott, 567–596. Tłum. Stanisław Stecko. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Parrot André. 1955. The Tower of Babel: From Myth to History. Paris: Librairie Plon.
Google Scholar

Piedra Alberto M. 2018. „The Dechristianization of France during the French Revolution”. https://www.iwp.edu/articles/2018/01/12/the-dechristianization-of-france-during-the-french-revolution/(28.06.2025).
Google Scholar

Ptaszek Robert T. 2015. „Dlaczego demokracja w post-chrześcijańskiej Europie coraz bardziej przypomina totalitaryzm?”. Człowiek w Kulturze 25: 221–238.
Google Scholar

Ratajczak Waldemar. 2020. „Korzenie i źródło. Hannah Arendt i Roger Scruton o genezie totalitaryzmu (w conradowskim kontekście)”. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Literacka 37 (59): 105–118.
Google Scholar

Salmonowicz Stanisław. 1990. „Rewolucja francuska: blaski i cienie dziedzictwa”. Przegląd Historyczny 81 (1–2): 75–85.
Google Scholar

Sarna Nahum M. 1989. Genesis: The JPS Torah Commentary. Philadelphia: Jewish Publication Society.
Google Scholar

Scruton Roger. 2006. A Political Philosophy: Arguments for Conservatism. London: Bloomsbury.
Google Scholar

Selinger William. 2016. „The Politics of Arendtian Historiography: European Federation and The Origins of Totalitarianism”. Modern Intellectual History 13 (3): 417–446.
Google Scholar

Seven Gökhan. 2019. On Michael Oakeshott’s Political Realism. W Michael Oakeshott on Authority, Governance and the State. Red. Eric Kos, 145–172. Cham: Palgrave Macmillan.
Google Scholar

Soininen Suvi. 2005. „Michael Oakeshott and the Conversational Paradigm of Politics”. Redescriptions 1: 135–156.
Google Scholar

Speiser Ephraim A. 1964. The Anchor Bible: Genesis. Garden City, NY: Doubleday.
Google Scholar

Stecko Samanta. 2023. Wstęp. Cień wieży Babel. W Szkice o historii, stowarzyszeniu cywilnym i polityce. Red. Michael Oakeshott, 7–49. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Stróżyński Mateusz. 2013. „Kochając nie to, co należy, i nie tak, jak należy: literackie obrazy upadku duszy w II i IV księdze «Wyznań» Augustyna”. Wratislaviensium Studia Classica 2 (33): 83–104.
Google Scholar

Strutyński Maciej. 2012. „Nowy człowiek na nowe czasy. Utopijne wizje kreacji nowego człowieka”. Horyzonty Polityki 3 (4): 107–121.
Google Scholar