Czy nie ma alternatywy? Prolegomena do eksperymentalnych metod odpowiedzi na realizm kapitalistyczny

Tomasz Rosowski

doi:10.25167/sk.6105

Opublikowane: 2025-12-31

Nr 14 (2025)

Czy nie ma alternatywy? Prolegomena do eksperymentalnych metod odpowiedzi na realizm kapitalistyczny

Tomasz Rosowski

Studia Krytyczne/Critical Studies

Dział: Varia

https://doi.org/10.25167/sk.6105

Abstrakt

Artykuł koncentruje się na krytyce „realizmu kapitalistycznego” – zdiagnozowanej przez Marka Fishera wszechobecnej ideologii, która przedstawia kapitalizm jako jedyny, niepodważalny i naturalny system, skutecznie blokując wyobraźnię polityczną i prowadząc do apatii. Lewica, pozbawiona wielkich narracji i skazana na politykę reaktywną, nie jest w stanie zbudować spójnej wizji przyszłości. Bierność dotyka również wymiaru pamięci o doświadczeniach ruchów lewicowych i związanej z nią melancholii. Jako rozwiązanie zaproponowano wykorzystanie konceptu „lewicowej hiperstycji” – aktywnie kreowanej, utopijnej wizji przyszłości, która dzięki swej sprawczości może realnie wpływać na teraźniejszość. Tworzenie prospektywnych alternatyw jest eksperymentalną metodą przełamującą impas realizmu kapitalistycznego. Teza artykułu to: alternatywa dla kapitalizmu istnieje, a kluczem do jej urzeczywistnienia jest odzyskanie przez lewicę pewności i zdolności do twórczego myślenia.

Słowa kluczowe:

realizm kapitalistyczny, hiperstycja, lewicowa utopia, Mark Fisher, wyobraźnia polityczna, sprawczość

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Rosowski, T. (2025). Czy nie ma alternatywy? Prolegomena do eksperymentalnych metod odpowiedzi na realizm kapitalistyczny. Studia Krytyczne/Critical Studies, (14), 90–104. https://doi.org/10.25167/sk.6105

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Adorno, Theodor. 1941. „Spengler today”. Studies in Philosophy and Social Science 9(2): 305-325.
Google Scholar

Avanessian Armen, Hennig Anke. 2021. Who’s Afraid of (Left) Hyperstitions? W The wild book of inventions, redakcja Chus Martínez. Berlin: Sternberg Press.
Google Scholar

Bastani, Aaron. 2022. W Pełni Zautomatyzowany Luksusowy Komunizm. Manifest, przeł. Joanna Bednarek. Poznań: Wydawnictwo Ekonomiczne Heterodox.
Google Scholar

Beckett, Andy. 2017. „Accelerationism: how a fringe philosophy predicted the future we live in.”. The Guardian, May 11. Data dostępu: 18 września 2025 r.,
Google Scholar

https://www.theguardian.com/world/2017/may/11/accelerationism-how-a-fringe- philosophy-predicted-the-future-we-live-in.
Google Scholar

Benjamin, Walter. 2012. O pojęciu historii. W Konstelacje: wybór tekstów, przeł. Adam Lipszyc, Anna Wołkowicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Bogdanow, Aleksandr. 1984. Red Star: The First Bolshevik Utopia, przeł. Charles Rouge. Bloomington: Indiana University Press.
Google Scholar

Callinicos, Alex. 2007. Leninism in the Twenty-first Century?: Lenin, Weber, and the Politics of Responsibility. W Lenin Reloaded: Toward Politics of Truth, redakcja Sebastian
Google Scholar

Budgen, Stathis Kouvelakis, Slavoj Žižek. Durham-Londyn: Duke University Press.
Google Scholar

Castro, Fidel. 1964. History will absolve me, przeł. [?]. Hawana: Año de la Economía.
Google Scholar

Ciccariello-Maher, George. 2013. We Created Chávez: a People’s History of The Venezuelan Revolution. Durham-Londyn: Duke University Press.
Google Scholar

Derrida, Jacques. 1994. Specters of Marx: The State of the Debt, the Work of Mourning and the New International, przeł. Peggy Kamuf. Nowy Jork-Londyn: Routledge.
Google Scholar

Eagleton, Terry. 2007. Lenin in the Postmodern Age. W Lenin Reloaded: Toward a Politics of Truth, redakcja Sebastian Budgen, Stathis Kouvelakis, Slavoj Žižek. Durham-Londyn: Duke University Press.
Google Scholar

Engels, Friedrich. 1948. List Engelsa do Franciszka Mehringa. W O materializmie historycznym, Friedrich Engels, Karl Marks, przeł. [?]. Warszawa: „Książka”.
Google Scholar

Engels, Friedrich. 1949. Rozwój socjalizmu od utopii do nauki, przeł. [?]. Warszawa: „Książka”.
Google Scholar

Engels Friedrich, Marks Karl. 1907. Manifest Komunistyczny, przeł. Witold Piekarski. Warszawa: Biblioteka Ludowa.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2015a. „Abandon hope (summer is coming)”. k-punk, May 11. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/abandon-hope-summer-is-coming/.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2015b. „Communist Realism”. k-punk, May 5. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/communist-realism/.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2015c. „Democracy is Joy”. k-punk, July 13. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/democracy-is-joy/.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2010a. „Dialogue with Graham Harman”. k-punk, January 6. Data dostępu: 15 września 2025 r., http://k-punk.abstractdynamics.org/archives/011434.html.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2021. „Kwasowy komunizm. Nieukończone wprowadzenie”, przeł. Paweł Kaczmarski. Praktyka Teoretyczna 2(40): 177–200.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2005a. „Left Hyperstition 1: The Fictions of Capital”. k-punk, November 28. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/left-hyperstition-1-the-fictions-of-capital.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2005b. „Left Hyperstition 2: Be Unrealistic, Change What’s Possible”. k-punk, November 29. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/left-hyperstition-2-be-unrealistic-change-whats-possible.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2020. Realizm kapitalistyczny. Czy nie ma alternatywy?, przeł. Andrzej Karalus. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2010b. „Spectres of revolution”. k-punk, January 17. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/spectres-of-revolution.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2014. Terminator vs Avatar. W #ACCELERATE: The Accelerationist Reader, redakcja Armen Avanessian, Robin Mackay. Falmouth: Urbanomic.
Google Scholar

Flatley, Jonathan. 2008. Affective Mapping: Melancholia and the Politics of Modernism. Cambridge-Londyn: Harvard University Press.
Google Scholar

Fluss Harrison, Frim Landon. 2022. Prometheus and Gaia: Technology, Ecology and Anti-Humanism. Londyn: Anthem Press.
Google Scholar

Harvey, David. 2010. „Organizing for the Anti-Capitalist Transition”. W Human Geography 3(1): 1-17.
Google Scholar

Jameson, Fredric. 2009. Valences of the Dialectic. Londyn: Verso.
Google Scholar

Lenin, Władimir Iljicz. 1985. Co robić? W Dzieła wszystkie, tom 6, przeł. [?]. Warszawa: Książka i Wiedza.
Google Scholar

Lenin, Władimir Iljicz. 1949. Referat o rewolucji 1905 roku, przeł. [?]. Warszawa: Książka i Wiedza.
Google Scholar

Marks, Karl. 1954. Capital. Volume I, przeł. Samuel Moore, Edward Aveling. Moskwa: Progress Publishers.
Google Scholar

Marks, Karl. 1939. Grundrisse. Foundations of the Critique of Political Economy (Rough Draft), przeł. Martin Nicolaus. Harmondsworth: Penguin Books.
Google Scholar

Marks, Karl. 1889. Ósmnasty Brumaire’a Ludwika Bonaparte, przeł. [?]. Wikiźródła. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://pl.wikisource.org/wiki/Ośmnasty_Brumaire’a_Ludwika_Bonaparte/całość.
Google Scholar

Spinoza, Baruch. 1910. Ethics, przeł. Andrew Boyle. Londyn: J. M. Dent & Sons.
Google Scholar

Spufford, Francis. 2010. Red Plenty. Londyn: Faber and Faber.
Google Scholar

Srnicek Nick, Williams Alex. 2015. Inventing the Future: Postcapitalism and a World Without Work. Londyn: Verso Books.
Google Scholar

Traverso, Enzo. 2020. Lewicowa melancholia. Marksizm, historia i pamięć, przeł. Wojciech Gilewski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Google Scholar

Williams, Alex. 2013. „Escape Velocities”. W E-Flux 46(6): 4-13.
Google Scholar

Žižek, Slavoj. 2007. Posłowie: Wybór Lenina. W Rewolucja u bram. Pisma wybrane z roku 1917, Władimir Iljicz Lenin, Slavoj Žižek, przeł. Julian Kutyła. Kraków: Korporacja Ha!art.
Google Scholar

Žižek, Slavoj. 2018. „The Prospects of Radical Change Today”. W tripleC: Communication, Capitalism & Critique 16(2): 476-489.
Google Scholar