Czy nie ma alternatywy? Prolegomena do eksperymentalnych metod odpowiedzi na realizm kapitalistyczny

Tomasz Rosowski

doi:10.25167/sk.6105

##plugins.themes.libcom.datePublished##: 2025-12-31

Číslo 14 (2025)

Czy nie ma alternatywy? Prolegomena do eksperymentalnych metod odpowiedzi na realizm kapitalistyczny

Tomasz Rosowski

Studia Krytyczne/Critical Studies

Sekcia: Varia

https://doi.org/10.25167/sk.6105

Abstrakt

Artykuł koncentruje się na krytyce „realizmu kapitalistycznego” – zdiagnozowanej przez Marka Fishera wszechobecnej ideologii, która przedstawia kapitalizm jako jedyny, niepodważalny i naturalny system, skutecznie blokując wyobraźnię polityczną i prowadząc do apatii. Lewica, pozbawiona wielkich narracji i skazana na politykę reaktywną, nie jest w stanie zbudować spójnej wizji przyszłości. Bierność dotyka również wymiaru pamięci o doświadczeniach ruchów lewicowych i związanej z nią melancholii. Jako rozwiązanie zaproponowano wykorzystanie konceptu „lewicowej hiperstycji” – aktywnie kreowanej, utopijnej wizji przyszłości, która dzięki swej sprawczości może realnie wpływać na teraźniejszość. Tworzenie prospektywnych alternatyw jest eksperymentalną metodą przełamującą impas realizmu kapitalistycznego. Teza artykułu to: alternatywa dla kapitalizmu istnieje, a kluczem do jej urzeczywistnienia jest odzyskanie przez lewicę pewności i zdolności do twórczego myślenia.

##plugins.themes.libcom.download_files##

PDF (Język Polski)

##plugins.themes.libcom.cit_rules##

Rosowski, T. (2025). Czy nie ma alternatywy? Prolegomena do eksperymentalnych metod odpowiedzi na realizm kapitalistyczny. Studia Krytyczne/Critical Studies, (14), 90–104. https://doi.org/10.25167/sk.6105

##plugins.themes.libcom.share##

##plugins.themes.libcom.licence##

##submission.license.cc.by4.footer##

##submission.citations##

Adorno, Theodor. 1941. „Spengler today”. Studies in Philosophy and Social Science 9(2): 305-325.
Google Scholar

Avanessian Armen, Hennig Anke. 2021. Who’s Afraid of (Left) Hyperstitions? W The wild book of inventions, redakcja Chus Martínez. Berlin: Sternberg Press.
Google Scholar

Bastani, Aaron. 2022. W Pełni Zautomatyzowany Luksusowy Komunizm. Manifest, przeł. Joanna Bednarek. Poznań: Wydawnictwo Ekonomiczne Heterodox.
Google Scholar

Beckett, Andy. 2017. „Accelerationism: how a fringe philosophy predicted the future we live in.”. The Guardian, May 11. Data dostępu: 18 września 2025 r.,
Google Scholar

https://www.theguardian.com/world/2017/may/11/accelerationism-how-a-fringe- philosophy-predicted-the-future-we-live-in.
Google Scholar

Benjamin, Walter. 2012. O pojęciu historii. W Konstelacje: wybór tekstów, przeł. Adam Lipszyc, Anna Wołkowicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar

Bogdanow, Aleksandr. 1984. Red Star: The First Bolshevik Utopia, przeł. Charles Rouge. Bloomington: Indiana University Press.
Google Scholar

Callinicos, Alex. 2007. Leninism in the Twenty-first Century?: Lenin, Weber, and the Politics of Responsibility. W Lenin Reloaded: Toward Politics of Truth, redakcja Sebastian
Google Scholar

Budgen, Stathis Kouvelakis, Slavoj Žižek. Durham-Londyn: Duke University Press.
Google Scholar

Castro, Fidel. 1964. History will absolve me, przeł. [?]. Hawana: Año de la Economía.
Google Scholar

Ciccariello-Maher, George. 2013. We Created Chávez: a People’s History of The Venezuelan Revolution. Durham-Londyn: Duke University Press.
Google Scholar

Derrida, Jacques. 1994. Specters of Marx: The State of the Debt, the Work of Mourning and the New International, przeł. Peggy Kamuf. Nowy Jork-Londyn: Routledge.
Google Scholar

Eagleton, Terry. 2007. Lenin in the Postmodern Age. W Lenin Reloaded: Toward a Politics of Truth, redakcja Sebastian Budgen, Stathis Kouvelakis, Slavoj Žižek. Durham-Londyn: Duke University Press.
Google Scholar

Engels, Friedrich. 1948. List Engelsa do Franciszka Mehringa. W O materializmie historycznym, Friedrich Engels, Karl Marks, przeł. [?]. Warszawa: „Książka”.
Google Scholar

Engels, Friedrich. 1949. Rozwój socjalizmu od utopii do nauki, przeł. [?]. Warszawa: „Książka”.
Google Scholar

Engels Friedrich, Marks Karl. 1907. Manifest Komunistyczny, przeł. Witold Piekarski. Warszawa: Biblioteka Ludowa.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2015a. „Abandon hope (summer is coming)”. k-punk, May 11. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/abandon-hope-summer-is-coming/.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2015b. „Communist Realism”. k-punk, May 5. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/communist-realism/.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2015c. „Democracy is Joy”. k-punk, July 13. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/democracy-is-joy/.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2010a. „Dialogue with Graham Harman”. k-punk, January 6. Data dostępu: 15 września 2025 r., http://k-punk.abstractdynamics.org/archives/011434.html.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2021. „Kwasowy komunizm. Nieukończone wprowadzenie”, przeł. Paweł Kaczmarski. Praktyka Teoretyczna 2(40): 177–200.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2005a. „Left Hyperstition 1: The Fictions of Capital”. k-punk, November 28. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/left-hyperstition-1-the-fictions-of-capital.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2005b. „Left Hyperstition 2: Be Unrealistic, Change What’s Possible”. k-punk, November 29. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/left-hyperstition-2-be-unrealistic-change-whats-possible.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2020. Realizm kapitalistyczny. Czy nie ma alternatywy?, przeł. Andrzej Karalus. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2010b. „Spectres of revolution”. k-punk, January 17. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://k-punk.org/spectres-of-revolution.
Google Scholar

Fisher, Mark. 2014. Terminator vs Avatar. W #ACCELERATE: The Accelerationist Reader, redakcja Armen Avanessian, Robin Mackay. Falmouth: Urbanomic.
Google Scholar

Flatley, Jonathan. 2008. Affective Mapping: Melancholia and the Politics of Modernism. Cambridge-Londyn: Harvard University Press.
Google Scholar

Fluss Harrison, Frim Landon. 2022. Prometheus and Gaia: Technology, Ecology and Anti-Humanism. Londyn: Anthem Press.
Google Scholar

Harvey, David. 2010. „Organizing for the Anti-Capitalist Transition”. W Human Geography 3(1): 1-17.
Google Scholar

Jameson, Fredric. 2009. Valences of the Dialectic. Londyn: Verso.
Google Scholar

Lenin, Władimir Iljicz. 1985. Co robić? W Dzieła wszystkie, tom 6, przeł. [?]. Warszawa: Książka i Wiedza.
Google Scholar

Lenin, Władimir Iljicz. 1949. Referat o rewolucji 1905 roku, przeł. [?]. Warszawa: Książka i Wiedza.
Google Scholar

Marks, Karl. 1954. Capital. Volume I, przeł. Samuel Moore, Edward Aveling. Moskwa: Progress Publishers.
Google Scholar

Marks, Karl. 1939. Grundrisse. Foundations of the Critique of Political Economy (Rough Draft), przeł. Martin Nicolaus. Harmondsworth: Penguin Books.
Google Scholar

Marks, Karl. 1889. Ósmnasty Brumaire’a Ludwika Bonaparte, przeł. [?]. Wikiźródła. Data dostępu: 15 września 2025 r., https://pl.wikisource.org/wiki/Ośmnasty_Brumaire’a_Ludwika_Bonaparte/całość.
Google Scholar

Spinoza, Baruch. 1910. Ethics, przeł. Andrew Boyle. Londyn: J. M. Dent & Sons.
Google Scholar

Spufford, Francis. 2010. Red Plenty. Londyn: Faber and Faber.
Google Scholar

Srnicek Nick, Williams Alex. 2015. Inventing the Future: Postcapitalism and a World Without Work. Londyn: Verso Books.
Google Scholar

Traverso, Enzo. 2020. Lewicowa melancholia. Marksizm, historia i pamięć, przeł. Wojciech Gilewski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Google Scholar

Williams, Alex. 2013. „Escape Velocities”. W E-Flux 46(6): 4-13.
Google Scholar

Žižek, Slavoj. 2007. Posłowie: Wybór Lenina. W Rewolucja u bram. Pisma wybrane z roku 1917, Władimir Iljicz Lenin, Slavoj Žižek, przeł. Julian Kutyła. Kraków: Korporacja Ha!art.
Google Scholar

Žižek, Slavoj. 2018. „The Prospects of Radical Change Today”. W tripleC: Communication, Capitalism & Critique 16(2): 476-489.
Google Scholar