Traktat Krzysztofa Kluka „Zwierząt domowych i dzikich, osobliwie krajowych, historii naturalnej początki i gospodarstwo” — oświeceniowy podręcznik zoologii



Abstrakt

The author focuses on the history of the Polish scientific educational style. The 18th century science in is an area for empirical, theoretical, and practical knowledge of the natural world. The article discusses a Polish text by Krzysztof Kluk, Zwierząt domowych i dzikich, osobliwie krajowych, historii naturalnej początki i gospodarstwo (The beginnings of natural history and husbandry of farmed and wild animals, of domestic animals in particular) (vol. 1, 1779). The author provides us with a basic outline of zoology in 18th century and proposes a lecture on animals living in Poland. His lecture has two narrative planes: scientific and colloquial. In this article, the author proposes a methodology of text analysis. Careful stylistic analysis of 18th century scientific texts shows that Polish handbooks of zoology and economy have features that characterize modern scientific texts, namely bilingual communication, preference for specialist language, rhetorical figures, use of specific verb forms and distinct narrative structure.


Biniewicz J., 2010, <> Tomasza Kłosa, czyli o pieniądzu i arytmetyce kupieckiej słów kilka. - Monety, banknoty i inne środki wymiany, red. P. Kowalski, s. 39-50.

Biniewicz J.,2011, Rodzenie się polskiego dyskursu naukowego. Pragmatyka, struktura i język traktatu Olbrychta Strumieńskiego <>. - Gatunki mowy i ich ewolucja. Tom IV. Gatunek a komunikacja społeczna, red. D. Ostaszewska, Katowice, s. 111-122.

Biniewicz J., 2011a, Opowieść o ciele zwierząt w dziewiętnastowiecznym traktacie zoologicznym Krzysztofa Kluka. - Ciało cielesne, red. K. Konarska, Wrocław, s. 101-111.

Biniewicz J, 2013, Początki polskiego dyskursu naukowego (szesnastowieczne piśmiennictwo naukowe) - Zielonogórskie seminaria językoznawcze 2011, red. M. Hawrysz, M. Uździcka, Zielona Góra, s. 7-24.

Czachur W. 2011, Dyskursywny obraz świata. Klika refleksji, „Tekst i Dyskurs” 4, s. 79 – 97.

Brzęk G., 1973, Krzysztof Kluk (1739-1796) jako przyrodnik polskiego Oświecenia. - Ze studiów nad Komisją Edukacji Narodowej i szkolnictwem na Lubelszczyźnie, red. J. Dobrzański, A. Koprukowniak, Lublin, s. 131-166.

Brzęk G., Krzysztof Kluk, Lublin 1977.

Ficek E., 2012, Współczesny poradnik: próba lingwistycznej charakterystyki gatunku i jego wielorakich aktualizacji, „Linquraum Silva 1, 151-166.

Gajda S., 1991, Stan współczesnej stylistyki a synteza stylistyczna. - Synteza w stylistyce słowiańskiej, red. S. Gajda, Opole, s. 7-12.

Gajda S., 1993, Styl naukowy. - Encyklopedia kultury polskiej XX wieku, t. 2: Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Wrocław, s. 173–189.

Gajda Stanisław, 2001, Gatunkowe wzorce wypowiedzi. - Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin, s. 256-268.

Grzmil-Tylutki H., 2010, Francuska lingwistyczna teoria dyskursu: historia, tendencje, perspektywy. Kraków.

Heinemann W. 2009, Lingwistyka tekstu kontra lingwistyka dyskursu. - Lingwistyka tekstu w Niemczech, red. Z. Bilut-Homplewicz, W. Czachur, M. Smykała, Wrocław, 361-374.

Kluk K., 1779-1790, Zwierząt domowych i dzikich, osobliwie krajowych, historii naturalnej początki i gospodarstwo. Potrzebnych i pożytecznych domowych chowanie, rozmnożenie, chorób leczenie, dzikich łowienie, oswojenie, zażycie, szkodliwych zaś wygubienie, Warszawa.

Kluk K., 1785, Botanika dla szkół narodowych, Warszawa.

Kluk K., 1789, Zoologia, czyli zwierzętopismo, dla szkół narodowych, Warszawa.

Lubieniecka J., 1959, Przedmioty matematyczno-przyrodnicze w programie Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 2, s. 27-88.

Nocoń J., 1997, Polecenia i pytania w podręcznikach do nauki o języku, Opole.

Nocoń J., 2006, Dialogizacja tekstu monologowego w dyskursie dydaktycznym (na przykładzie podręcznika szkolnego). - Oblicza komunikacji 1. Perspektywy badań nad tekstem,dyskursem i komunikacją, red. I. Kamińska-Szmaj, T. Piekot, M. Zaśko-Zielińska, Kraków, s. 937–951.

Nocoń J., 2007, Paradoksy stylu podręczników szkolnych, „Cшuл” 6, Belgrad, s. 63-76.

Nocoń J., 2009, Podręcznik szkolny w dyskursie dydaktycznym – tradycja i zmiana, Opole.

Ostaszewska D., 1994, Z zagadnień ewolucji stylu naukowego: XVI-wieczne początki kształtowania się wyznaczników przebiegu procesu myślowego, "Prace Językoznawcze", t. 22, s. 85-94.

Rejter A., 2004, Wzorzec gatunkowy staropolskich poradników myśliwskich i jego uwarunkowania.- Gatunki mowy i ich ewolucja, red. D. Ostaszewska, t. 2, Katowice, s.246-257.

Waga A., 1843, Wzmianka o życiu i dziełach naturalisty naszego księdza krzysztofa Kluka, 'Biblioteka Warszawska”, t.3.

Więsław W., 1997, Matematyka i jej historia, Opole.

Witosz B., 2003, Schematy, wzorce tekstowe, gatunki mowy... (O kategoryzacji, kategoriach wypowiedzi językowych i ich modelowaniu), „Przestrzenie Teorii” 2, Poznań, s. 89-103.

Witosz B., 2005, Badania nad dyskursem we współczesnym językoznawstwie polonistycznym, „Oblicza komunikacji” 5, Wrocław, s. 61-76.

Witosz B., 2009, Lingwistyczne koncepcje tekstu wobec wyzwań komunikacji wirtualnej. - Tekst (w) sieci, red. D. Ulicka, Warszawa, s. 15-26.

Wojtak M., 2004, Gatunki prasowe, Lublin.

Wojtak M., 2011, O relacjach dyskursu, stylu, gatunku, tekstu, „Tekst i Dyskurs” 4, s. 69-78.

Wojtak M., 2011, O relacjach dyskursu, stylu, gatunku i tekstu, „Tekst i dyskurs” 4, s. 69-78.
Pobierz

Opublikowane : 2018-10-03


Biniewicz, J. (2018). Traktat Krzysztofa Kluka „Zwierząt domowych i dzikich, osobliwie krajowych, historii naturalnej początki i gospodarstwo” — oświeceniowy podręcznik zoologii. Stylistyka, 26(26), 305-320. Pobrano z https://czasopisma.uni.opole.pl/index.php/s/article/view/33

Jerzy Biniewicz  jerzy-biniewicz@wp.pl
Uniwersytet Wrocławski  Polska


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0