Teologia w poszukiwaniu kryteriów prawdziwości religii


Abstrakt

Celem niniejszego przedłożenia jest wypracowanie kryteriologii umożliwiającej ocenę roszczeń prawdziwościowych poszczególnych religii oraz odróżnienie autentycznych religii od zjawisk pseudoreligijnych. Ze względu na złożoność problematyki ukazano najpierw tło historyczne zagadnienia oraz zwrócono uwagę na jego współczesny kontekst. W kolejnym kroku przeanalizowano istotne dla kryteriologii religii pojęcia. Należą do nich: „prawda”, „prawdziwość”, „religia” oraz „prawdziwość religii”. Poważnym wyzwaniem dla teologii jest dziś zjawisko relatywizmu, kwestionujące istnienie uniwersalnych standardów racjonalności, a w konsekwencji zaprzeczające możliwości utworzenia powszechnie obowiązujących kryteriów oceny poszczególnych systemów (filozoficznych, religijnych, kulturowych, politycznych itd.) i wysuwanych przez nie roszczeń prawdziwościowych. Stąd kolejny paragraf artykułu poświęcony został krytyce tego stanowiska. W ostatniej części przedłożenia zaproponowano kryteriologię religii, którą opartona kategoriach prawdy, dobra i świętości. Odpowiednio do tego zaprezentowane kryteria mają charakter racjonalny, etyczny i teologiczny. Oznacza to, że w przypadku roszczeń prawdziwościowych, ujawniających się głównie na płaszczyźnie przekonań religijnych, należy sięgnąć do kryteriów racjonalnych, w odniesieniu do praktyki i norm postępowania do kryteriów etycznych, zaś w przypadku roszczeń objawieniowo-zbawczych do kryteriów teologicznych.


Słowa kluczowe

kryteria; kryteriologia religii; prawda; autentyczność; prawdziwość; religia; prawdziwość religii; relatywizm

Armstrong Karen. 2017. Pola krwi. Religia i przemoc. Tłum. Ryszard Zajączkowski. War-szawa: Wydawnictwo W.A.B.

Aslan Reza. 2014. Nie ma Boga oprócz Allaha. Powstanie, ewolucja i przyszłość islamu. Tłum. Patryk Gołębiowski, Warszawa: Burda Publishing Polska 2014.

Bartoś Tadeusz. 2010. Koniec prawdy absolutnej. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Bernhardt Reinhold, Georg Pfleiderer. Red. 2004. Christlicher Wahrheitsanspruch – histori-sche Relativität. Auseinandersetzungen mit Ernst Troeltschs Absolutheitsschrift im Kontext heutiger Religionstheologie. Zürich: TVZ Theologischer Verlag.

Bernhardt Reinhold, Perry Schmidt-Leukel. Red. 2005. Kriterien religiöser Urteilsbildung. Zürich: TVZ Theologischer Verlag.

Bocheński Józef M. 1993. Co to jest autorytet. Tłum. Jan Parys. W: Logika i filozofia. Wybór pism, 187–324. Józef M. Bocheński. Naukowo oprac. Jan Parys, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 1993.

Bronk Andrzej. 1996. Nauka wobec religii. Lublin: TN KUL.

Bronk Andrzej. 2000. Pluralizm religijny i prawdziwość religii. W: Religia w świecie współ-czesnym. Zarys problematyki religiologicznej, 605–631. Red. Henryk Zimoń. Lublin: TN KUL.

Chad Meister Chad. 2018. Wprowadzenie do filozofii religii. Tłum. Dawid Misztal, Tomasz Sieczkowski. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Crane Tim. 2019. Sens wiary. Religia z punktu widzenia ateisty. Tłum. Andrzej Appel. War-szawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Cuda Jerzy. 2002. Wiarygodna antropologia. Hermeneutyczny zarys teologii fundamentalnej.. Katowice: Księgarnia św. Jacka 2002.

D’Costa Gavin. 1993. „Whose Objectivity? Which Neutrality? The Doomed Quest for a Neu-tral Point from Which to Judge Religions”. Religious Studies 29 : 79–95.

Dajczer Tadeusz. 1993. Buddyzm w swojej specyfice i w swojej odrębności wobec chrześci-jaństwa. Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej.

Dupuis Jacques 2003. Chrześcijaństwo i religie. Od konfrontacji do dialogu. Tłum. Stanisław Obirek. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Durkeim Émil. 20102. Elementarne formy życia religijnego. Tłum. Anna Zadrożyńska, War-szawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Edwards Denis. 2013. Jak działa Bóg?. Tłum. Marek Chojnacki. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Figl Johann. 2006. Wunder. I. Religionswissenschaftlich. W Lexikon für Theologie und Kir-che. T. X. Red. Walter Kasper, 1311. Freiburg im Breisgau: Herder Verlag. Sonderausgabe.

Fries Heinrich. 1965. Das Christentum und die Religionen der Welt. W: Das Christentum und die Weltreligionen. Red. Karl Forster, 13–36. Würzburg: Echter Verlag.

Greschat Hans-Jürgen. 1997. Człowiek. IV. W buddyzmie. Tłum. Zbigniew Wesołowski. W Leksykon religii. Red. Franz König, Hans Waldenfels, 73–74. Przekład opracował i bibliogra-fię polską sporządził Paweł Paciorek. Warszawa: Verbinum.

Heller Michał. 2014. Sens życia i sens Wszechświata. Studia z teologii współczesnej. Kraków: Copernicus Center Press.

Hessen Johannes. 1963. Der Absolutheitsanspruch des Christentums. Eine religionsphiloso-phische Untersuchung. München – Basel: Ernst Reinhardt Verlag.

Hick John. 1996. Religion. Die menschlichen Antworten auf die Frage nach Leben und Tod. München: Eugen Diederichs Verlag.

Hintersteiner Norbert. 2001. Traditionen überschreiten. Angloamerikanische Beiträge zur interkulturellen Traditionshermeneutik. Wien: WUV Universitätsverlag.

Hume David. 1977. Badania dotyczące rozumu ludzkiego. Tłum. Jan Łukasiewicz, Kazimierz Twardowski, oprac. Anna Hochfeldowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kałuża Krystian. 2017. „Ku teologicznemu pojęciu religii”. Analecta Cracoviensia 49 : s. 41–65.

Kamiński Stanisław. 19924. Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Lublin: TN KUL.

Kasper Walter. 2016. Christologie und Ökumene. Überlegungen anlässlich der Vorstellung der bulgarischen Ausgabe von „Jesus der Christus“. W Jesus Christus das Heil der Welt. Schriften zur Christologie. Gesammelte Schriften. T. IX. Walter Kasper, 244–253. Freiburg im Breisgau: Herder Verlag.

Kazimierz Kondrad Kazimierz. 2002. Racjonalność i konflikt wierzeń religijnych. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Knitter Paul F. 1985. No Other Name? A Critical Survey of Christian Attitudes toward the World Religions, New York: Published by Orbis Books.

Kreiner Armin. 2005. Rationalität zwischen Realismus und Relativismus. W Kriterien religi-öser Urteilsbildung. Red. Reinhold Bernhardt, Perry Schmidt-Leukel, 7–35. Zürich: Theolo-gischer Verlag Zürich.

Kreiner Armin. 2006. Das wahre Antlitz Gottes – oder was wir meinen, wenn wir Gott sagen. Freiburg im Breisgau: Herder Verlag.

Küng Hans. 19783. Christsein. München – Zürich: R. Piper & Co.

Küng Hans. 1986. Was ist eine wahre Religion? Versuch einer ökumenischen Kriteriologie. W Gottes Zukunft – Zukunft der Welt. FS für Jürgen Moltmann. Red. Hermann Deuser, Gerhard M. Martin, Konrad Stock, Michael Welker, 536–558. München: Christian Kaiser Verlag.

Küng Hans. 19922. Theologie im Aufbruch. Eine Ökumenische Grundlegeng. München – Zü-rich: Piper Verlag.

Kutschera Franz von. 1991. Vernunft und Glaube. Berlin – New York: Walter de Gruyter & Co.

Max Seckler Max. 1960. „Das Heil der Nichtevangelisierten in Thomistischer Sicht“. Theolo-gische Quartalschrift 140 : 38–69.

Mensching Gustav. 1951. Das Wunder im Glauben und Aberglauben der Völker. Leiden: E.J. Brill.

Międzynarodowa Komisja Teologiczna. 2010. W poszukiwaniu etyki uniwersalnej: nowe spojrzenie na prawo naturalne. Tłum. Robert Kiełtyka. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UPJPII.

Moskal Piotr. 2008. Religia i prawda. Lublin: TN KUL.

Panikkar Raimon. 2005. Das Göttliche in Allem. Gott erfahren und denken im Dialog zwi-schen Buddhismus, Hinduismus und Christentum. W Gottesdenken in interreligiöser Per-spektive. Raimon Panikkars Trinitätstheologie in der Diskussion. Red. Bernhard Nitsche, 48–64. Frankfurt am Main – Paderborn: Lembeck/Bonifatius.

Papieska Rada ds. Dialogu Międzyreligijnego, Kongregacja Ewangelizacji Narodów. 1991. Dialog i przepowiadanie. W: Nurt SVD XXVII, nr 3 (62) 1993 : 75–106.

Rahner Karl. 1978. Über die Heilsbedeutung der nichtchristlichen Religionen. W Schriften zur Theologie. T. XIII. Karl Rahner, 341–350. Einsiedeln: Benziger Verlag.

Ratzinger Joseph. 2004. Wiara – prawda – tolerancja. Chrześcijaństwo a religie świata. Tłum. Ryszard Zajączkowski. Kielce: Wydawnictwo Jedność – Herder.

Runzo Joseph. 1986. Reason, Relativism and God. London: Palgrave Macmillan.

Runzo Joseph. Religious Relativism. 2008. W The Philosophy of Religion Reader. Red. Chad Meister, 60–78. London – New York: Routledge.

Rusecki Marian. 1996. Cud w myśli chrześcijańskiej. Lublin: TN KUL.

Rusecki Marian. 2001. Problem cudu w religiach pozachrześcijańskich. Lublin: TN KUL.

Rusecki Marian. 2007. Objawienie Boże podstawą religii. W: Teologia religii. Chrześcijański punkt widzenia. Red. Grzegorz Dziewulski, 157–182. Łódź – Kraków: Wydawnictwo Księży Sercanów 2007.

Scheffczyk Leo. 1998. Die Heilsverwirklichung in der Gnade. Gnadenlehre. Aachen: MM Verlag.

Schmidt-Leukel Perry. 1999. Grundkurs Fundamentaltheologie. Eine Einführung in die Grundfragen des christlichen Glaubens. München: Don Bosco Verlag.

Schmidt-Leukel Perry. 2005. Gott ohne Grenzen. Eine christliche und pluralistische Theolo-gie der Religionen. Gütersloh: Gütersloher Verlagshaus.

Seckler Max. 1960. „Das Heil der Nichtevangelisierten in Thomistischer Sicht“. Theologische Quartalschrift 140 : 38–69.

Seckler Max. 20002. Der Begriff der Offenbarung. W Handbuch der Fundamentaltheologie. T. 2: Traktat Offenbarung. Red. Walter Kern, Hermann J. Pottmeyer, Max Seckler, 41–61. Tübingen – Basel: A. Francke Verlag.

Sesboüé Bernard. 2007. Poza Kościołem nie ma zbawienia. Historia formuły i problemy in-terpretacyjne. Tłum. Agnieszka Kuryś. Poznań: W drodze.

Sievernich Michael. 2009. Die christliche Mission. Geschichte und Gegenwart. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft (WBG).

Sloterdijk Peter. 2013. Gorliwość Boga. O Walce trzech monoteizmów. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.

Sobór Watykański II. 1986. Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich „Nostra aetate” (1965), nr 2. W Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje, 334–338. Poznań: Pallottinum.

Swinburne Richard. 1977. The Coherence of Theism. Oxford: Oxford University Press.

Vardy Peter. 2004. Krótko o filozofii Boga. Tłum. Beata Majczyna. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Wainwright William J. 19982. Philosophy of Religion. New York: Cengage Learning.

Waldenfels Hans. 1993. O Bogu, Jezusie Chrystusie i Kościele dzisiaj. Tłum. Antoni Pacio-rek. Katowice: Księgarnia św. Jacka.

Waldenfels Hans. 1997. Prawda religijna. Tłum. Ryszard Kijowski. W Leksykon religii. Red. Franz König, Hans Waldenfels, 354–355. Przekład opracował i bibliografię polską sporządził Paweł Paciorek. Warszawa: Verbinum.

Welsch Wolfgang. 1998. Nasza postmodernistyczna moderna. Tłum. Roman Kubicki, Anna Zeidler-Janiszewska. Warszawa: Oficyna Naukowa, 379–440.

Yandell Keith E. 1999. Philosophy of Religion. A Contemporary Introduction. London – New York: Routledge.

Życiński Józef. 2014. Transcendencja i naturalizm, Kraków: Copernicus Center Press.

Pobierz

Opublikowane : 2020-12-23


Kałuża, K. (2020). Teologia w poszukiwaniu kryteriów prawdziwości religii. Studia Oecumenica, 20, 295–328. https://doi.org/10.25167/so.2568

Krystian Kałuża  kkaluza@uni.opole.pl
Uniwersytet Opolski  Polska


CitedBy Crossref
0

CitedBy Scopus
0



Redakcja „Studia Oecumenica” przyjmuje do oceny i publikacji artykuły naukowe oraz recenzje i sprawozdania z konferencji związane z problematyką ekumeniczną, międzyreligijną i z zakresu badań nad procesami integracyjnymi. Opracowanie nie może naruszać praw autorskich osób trzecich (w rozumieniu Ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych; tekst pierwotny: Dz.U. 1994 r. nr 24 poz. 83, tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. nr 90 poz. 631). Teksty nadesłane do redakcji nie mogą być wcześniej publikowane ani zgłoszone do publikacji w innych pismach lub wydawnictwach. Zgłaszając tekst, autor wyraża zgodę na: wszelkie zmiany stylistyczne, wynikające z normy językowej oraz normy „Zasady składania tekstu w języku polskim” i dokonywania niezbędnych zmian w układzie treści (w celu zwiększenia czytelności tekstu), a także na wykorzystania go do druku oraz w publikacjach elektronicznych. Autor także przenosi prawa autorskie na Redakcję „Studia Oecumenica”. Jednocześnie wyraża także zgodę na opublikowanie informacji o artykule w bazach naukowych, w tym w bazie CEJSH (The Central European Journal of Social Sciences and Humanities) oraz CEEOL (Central and Eastern European Online Library). Materiały zamieszczone w czasopiśmie „Studia Oecumenica” są chronione prawem autorskim. Przedruk tekstu może nastąpić jedynie za zgodą redakcji.