Zarys dziejów żeńskich klasztorów na Węgrzech od X w. do współczesności (1)

Piotr Marian Stefaniak

doi:10.25167/sth.6086

Opublikowane: 2026-10-31

Tom 46 Nr 1 (2026)

Zarys dziejów żeńskich klasztorów na Węgrzech od X w. do współczesności (1)

Piotr Marian Stefaniak

Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego

Dział: Artykuły z różnych działów teologii, historii i nauk pokrewnych

https://doi.org/10.25167/sth.6086

Abstrakt

Od X w. aż do dzisiaj istniało na Węgrzech szereg klasztorów żeńskich, należących od średniowiecza do cysterek, benedyktynek, dominikanek, klarysek, norbertanek, i w czasach nowożytnych do urszulanek, kanoniczek św. Augustyna i elżbietanek. W okresie najnowszym wspólnoty te powiększyły się jeszcze o klasztory sióstr wizytek i karmelitanek bosych. Największy okres rozwoju klasztorów przypada na czas średniowiecza. Turecka inwazja na Węgry zdziesiątkowała klasztory i ich wspólnoty. Także protestantyzm w Siedmiogrodzie doprowadził do likwidacji kolejnych placówek. W okresie baroku odrodziły się klasztory na terenach węgierskich pod panowaniem Habsburgów. W 1874 r. kasacie poddano domy będące własnością zakonów kontemplacyjnych. Odrodzenie przyszło w XIX w. i trwało do 1950 r., kiedy to komuniści zlikwidowali na Węgrzech prawie całe życie zakonne. Po 1989 r. doszło do jego reaktywacji, niemniej obecne życie zakonne kontemplacyjne na Węgrzech ogranicza się do 5 klasztorów mniszek i do jednej wspólnoty sióstr urszulanek.

Słowa kluczowe:

klasztory żeńskie na Węgrzech, żeńskie wspólnoty zakonne, średniowiecze, okres nowożytny

Inne teksty tego samego autora

Piotr Marian Stefaniak, Staropolski żywot bł. Ilony z Veszprém OP (1200–1240) , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Tom 40 Nr 1 (2020): Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego
Piotr Marian Stefaniak, Potęga świętości , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Tom 39 Nr 1 (2019)
Piotr Marian Stefaniak, Najstarszy, łaciński żywot świątobliwej Ofki Piastówny OP , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Tom 39 Nr 1 (2019)
Piotr Marian Stefaniak, Wileński żywot bł. Ofki Piastówny OP , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Tom 41 Nr 1 (2021)
Piotr Marian Stefaniak, Klasztor dominikanek na Wyspie Zajęczej w Budzie (1252–1637) jako przykład ojcowskiej fundacji monarszej (1) , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Tom 44 Nr 2 (2024)

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Stefaniak, P. M. (2026). Zarys dziejów żeńskich klasztorów na Węgrzech od X w. do współczesności (1). Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego, 46(1), 207–235. https://doi.org/10.25167/sth.6086

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Bibliografia

Andras Emmerich, Morel Julius. 1969. Bilanz des ungarischen Katholizismus. München, Heimatwerk-Verlag.
Google Scholar

Avram Alexandru, Crișan Vasile. 1983. Ghid de oraș. Sibiu. București: Sport-Turism.
Google Scholar

Balogh Albin. 1947. „A veszprémvölgyi görög monostor alapítása”. Regnum 6: 21–30.
Google Scholar

Banaś Beatrix. 1957. „Początki Zakonu św. Urszuli w Polsce 1857–1871”. Nasza Przeszłość 6: 127–148.
Google Scholar

Bálint Sándor. „A somlóvásárhelyi premontrei apácák”. A Veszprém Megyei Múzeumok Közleményei 11: 291–300.
Google Scholar

Bertalan Vilmosné Herta. 1976. „Az óbudai klarissza kolostor”. Budapest Régiségei 24: 269–276.
Google Scholar

Bertalan Vilmosné Herta. 1982. „Das Klarissenkloster von Óbuda aus dem 14. Jh.”. Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae 34: 151–176, 205–213.
Google Scholar

Bertalan Vilmosné Herta. 1994. „Az óbudai klarissza kolostor”. Koldulórendi építészet a középkori Magyarországon 41: 153–176.
Google Scholar

Bianchi Carlo Federico. 1879. Zara cristiana. T. 2. Zara: Tipografia Woditzka.
Google Scholar

Bodó Balázs. 2002. „A veszprémvölgyi apácakolostor építéstörténete és kőfaragványai”. Műemlékvédelmi Szemle 12 (1): 41–63.
Google Scholar

Borkovský Ivan. 1962. Bazilika a klášter sv. Jiří na Pražském hradě. Praha: Academia.
Google Scholar

Csaytkai André. 1969. „Zur Geschichte des Bildersturmes im Burgenland unter Kaiser Joseph II”. Burgenländische Heimatblätter 31: 108–120.
Google Scholar

Dobronić Lelja. 1986. Zagrebački Kaptol i Gornji grad nekad i danas. Zagreb: Školska knjiga.
Google Scholar

Đuran Klaudija. 2008. „Glazba u Uršulinskoj pučkoj i višoj djevojačkoj školi u Varaždinu”. Radovi Zavoda za znanstveni rad 19: 79–104.
Google Scholar

Esterl Franz. 1841. Chronik des adeligen Benediktiner-Frauen-Stiftes Nonnberg in Salzburg. Salzburg: Bayerische Staatsbibliothek.
Google Scholar

Fabianich Donato. 1863. Storia dei Frati Minori dai primordi della loro istituzione in Dalmazia e Bossina. T. 4. Zara: Fratelli Battara.
Google Scholar

Farlati Daniele. 1775. Illyricum sacrum. T. 5: Ecclesia Jadertina cum suffraganeis, et ecclesia Zagabriensis. Venezia: Sebastianum Coleti.
Google Scholar

Fényes Gabriella. 2007. „Az orsolyiták zárdájának, templomának és iskolájának építéstörténete”. Soproni Szemle 61 (1): 66–75.
Google Scholar

Fülöp András, Koppány András. 2002. „A veszprémvölgyi apácakolostor régészeti kutatása (1998–2002)”. Műemlékvédelmi Szemle 12 (1): 5–40.
Google Scholar

Galavics Géza. 2000. Árpás-Mórichida: Szent Jakab apostol plébániatemplom. [Budapest]: TKM Egyesület.
Google Scholar

Gráberné Bősze Klára. 2014. „Merici Szent Angéla és a magyarországi Szent Orsolya Rend”. Könyv és nevelés 2: 174–192.
Google Scholar

Grüneis Alfons. 1953. „Die Königin und Äbtissin Gisela und ihr Grab in der Klosterkirche von Niedernburg”. Jahresbericht Passau 127: 121–131.
Google Scholar

Györffy György. 1963. Az Árpád-kori Magyarország történeti földrajza. T. 1–4. Budapest: Akadémiai Kiadó.
Google Scholar

Harsányi András. 1938. A Domonkosrend Magyarországon a reformáció előtt. Debrecen: Nagy Károly Grafikai Müintézetének Nyomása.
Google Scholar

Hervay Ferenc. 1984. Repertorium Historicum Ordinis Cisterciensis in Hungária. T. 2. Roma: Bibliotheca Cisterciensis.
Google Scholar

Hielscher Birgit. 1968. „Gisela, Königin von Ungarn und Äbtissin von Passau-Niedernburg”. Ostbayerische Grenzmarken. Passauer Jahrbuch für Geschichte, Kunst und Volkskunde 10: 265–289.
Google Scholar

Hirsch Andreas. 2012. „Nonnberg – das erste bayerische Frauenkloster. Vor 1300 Jahren wurde die Abtei in Salzburg gegründet”. Heimatblätter. Bad Reichenhall 12: 2–6.
Google Scholar

Horvat-Levaj Katarina. 2019. „Samostan benediktinki sv. Andrije na Rabu”. Posebni Otisak 7–12: 192–207.
Google Scholar

Horváth Gábor. 2002. „Eltűntnek hitt egykori premontrei prépostság az erdélyi Mezőségen”. Magyar Egyháztörténeti Vázlatok 14 (1–4): 5–19.
Google Scholar

Jäger Maria Berhmána, Gerlóczy Béla. 1913. Kassai Szt. Orsolya-Rendi Női Kereskedelmi Szaktanfolyam Értesitője Az 1912–13. A Iskolai Évről. Kassa: Iskolai Évről.
Google Scholar

Karácsonyi János. 1904. A magyar nemzetséget a XIV. Század közepéig. T. 2. Budapest: Magyar Tudományos Akadémia.
Google Scholar

Karácsonyi János. 1924. Szt. Ferencz rendjének története Magyarországon 1711-ig. T. 2. Budapest: Magyar Tudományos Akadémia.
Google Scholar

Knapczyk Scholastyka. 1980. Rozwój i organizacja polskich klasztorów urszulańskich 1857–1980. Kraków: Nakładem sióstr urszulanek w Krakowie.
Google Scholar

Klich Daria Ewa. 2016. „Urszulanki wrocławskie. Sto lat klasztoru Sancta Angela w Bardzie Śląskim (1916–2016)”. Perspectiva 15 (2/29): 63–83.
Google Scholar

Klich Daria Ewa. 2017. „Dzieje Urszulanek i ich szkół na Śląsku”. Przegląd Zachodni 3 (364): 121–151.
Google Scholar

Klich Daria Ewa. 2022. „Dzieje sióstr urszulanek w Świdnicy 1700–1946”. Świdnickie Studia Teologiczne 19: 47–64.
Google Scholar

Kovačić Vanja. 2019. Koludrice na zidinama grada: benediktinski samostan sv. Nikole u Trogiru. Split: Književni krug.
Google Scholar

Krasić Stjepan. 1978–1979. „Regesti pisama generala Dominikanskog reda poslanih u Hrvatsku”. Arhivski vjesnik 21–22: 201–321.
Google Scholar

Leidl August. 1973. „Die selige Gisela, Königin von Ungarn (um 985 – um 1060)”. Bavaria Sancta 3: 151–158.
Google Scholar

Lukcsics Pál. 1923. A vásárhelyi apácák története. Veszprém: Egyházmegyei Könyvnyomda.
Google Scholar

Merhautová Anežka. 1966. Bazilika sv. Jiří na Pražském hradě. Praha: Academia.
Google Scholar

Németh Tihamérné Kovács Adrienne. 2000. „Szeress, és jobb lesz a világ!”: A győri Szent Orsolya Rend tevékenysége 1726-tól napjainkig. Győr: Pannonhalmi Főapátsági Könyvtár.
Google Scholar

Ostojić Ivan. 1962. „Postanak samostana sv. Benedikta u Splitu”. Anali Zavoda za povijesne znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti u Dubrovniku 8–9: 49–64.
Google Scholar

Ostojić Ivan. 1965. Benediktinci u Hrvatskoj i ostalim našim krajevima. T. 3: Benediktinci u panonskoj Hrvatskoj i Istri. Cisterciti u našim krajevima. Katalozi opata i opatica. Pašmanska Regula sv. Benedikta – Benedictini in Croatia et regionibus finitimis. Benedictini in Croatia septentrionali et in Histria. Cistercienses in Croatia. Catalogi abbatum et abbatissarum. Vetus Croatica versio Regulae s. Benedicti. Split: Novinsko izdavačko poduzeće „Slobodna Dalmacija”.
Google Scholar

Oswald Joseph. 1950. Niedernburg. W Alte Klöster in Passau und Umgebung. Red. Josef Oswald, 11–43. Passau: Passavia.
Google Scholar

Oszvald Ferenc. 1957. „Adatok a magyarországi premontreiek Árpád-kori történetéhez”. Művészettörténeti Értesítő 6: 231–254.
Google Scholar

Perković Zdeslav. 1981. „Istraživanje samostana sv. Marije de Taurello”. Kulturna baština 11–12: 46–64.
Google Scholar

Pogrebnaja Helena. 2012. Urszulanki Unii Rzymskiej Zakonu Świętej Urszuli w Rumunii. W Żeńskie zgromadzenia zakonne w Europie Środkowo-Wschodniej wobec totalitaryzmu komunistycznego. Red. Agata Mirek, 101–109. Warszawa: Wydawnictwo DiG.
Google Scholar

Romhányi Beatrix. 2000. Kolostorok és társaskáptalanok a középkori Magyarországon. Budapest: Arcanum.
Google Scholar

Rupp Jakab. 1870. Magyarország helyrajzi történetefő tekintettel az egyházi intézetekre: vagyis nevezetesb városok, helységek, s azokban létezett egyházi intézetek, püspökmegyék szerint rendezve. T. 1: Az esztergomi, székesfejérvári és veszprémi egyházmegyék. Pest: Eggenberger Ferdinand Akad. Könyvárusnál.
Google Scholar

Schäffer Gottfried. 1983. Kloster Niedernburg. München – Zürich: Schnell & Steiner.
Google Scholar

Schwarz Katalin. 1994. Kósa Jenő magyar nyelvű klarissza rendtörténete 1768-ból. Szeged: Szent Ferencz Atyánk Rendén lévő Boldog Asszony Provinciájának.
Google Scholar

Sebők Szilvia. 2016. „A Szent Orsolya Rend megalakulása és magyarországi tevékenysége”. Történelem és Muzeológia – Internetes Folyóirat Miskolcon 3 (1): 112–117.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2006. Dzieje mniszek dominikańskich w krajach słowiańskich. Kraków – Racibórz: WAW.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2009. Árpád-házi Boldog Konstancia OP, (1238–1301) magyar királylány és halicsi hercegnő. Budapest – Szeged: Magyar Egyháztörnéti Enciklopédia Munkaközös.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2010. „Klasztory mniszek dominikańskich w Chorwacji”. Studia Sandomierskie 17 (3): 5–46.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2012. A titkos szentszég. Veszprémi boldog Ilona OP élete (1200–1240/70) – Ukryta świętość. Opowieść o błogosławionej Helenie z Veszprém (1200–1240/70). Veszprém: Szaléziánum Érsekségi Turisztikai.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2013. „Dzieje dominikanek klauzurowych na Węgrzech w XX wieku”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 33: 57–81.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2016. Legenda św. Małgorzaty. Wrocław: TUM.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2019. „Potęga świętości. Święta Małgorzata Arpadówna OP (1242–1270)”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 39 (1): 131–150.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2024. Potęga świętości. Cztery święte córki króla Béli IV: Kinga, Konstancja, Małgorzata i Jolenta – A szentszég ereje. IV. Béla király négy szent leánya Kinga, Konstancia, Margit és Jolán. Kraków – Budapest: Avalon.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2024. „Klasztor dominikanek na Wyspie Zajęczej w Budzie (1252–1637) jako przykład ojcowskiej fundacji monarszej (1)”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 44 (2): 131–153.
Google Scholar

Stefaniak Piotr. 2025. „Klasztor dominikanek na Wyspie Zajęczej w Budzie (1252–1637) jako przykład ojcowskiej fundacji monarszej (2)”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 45 (1): 137–158.
Google Scholar

Székely Ottokár. 1945. A ciszterci apácák Magyarországon. Különnyomat a Ciszterci Rend budapesti Szent Imre-gimnáziumának 1941–42. évi évkönyvéből. Budapest: Ciszterci Rend Szent Imre Gimnáziumának évkönyvéből.
Google Scholar

Szyllaba Emil. 1944. A Pozsonyi klarissa templom története. Pozsony: Litera könyvnyomda és könyvkiadóvállalat.
Google Scholar

Šakić Kata. 2022. Samostan Svete Klare u Splitu. Split: Sveučilište u Splitu.
Google Scholar

Škunca Stanko Josip. 2007. „Inventar spisa samostana sv. Nikole sestara klarisa u Zadru”. Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru 49: 185–204.
Google Scholar

Štefanovičová Tatiana. 1977. „Príspevok kdejinám stredovekej Bratislavy (Prieskum klariského kostola)”. Zborník Slovenského Národného Múzeum – História 17: 103–113.
Google Scholar

Tolić Željiko. 2016. „Samostani klarisa u hrvatskome srednjovjekovlju”. Obnovljeni život 71: 129–130.
Google Scholar

Tüskés Anna. 2005. Szent Orsolya tisztelete a 18. századi Magyarországon és az orsolyita rend. W A nők és a régi magyarországi vallásosság. Red. Rita Bajáki, Orsolya Báthory, 351–361. Budapest: MTA-PPKE Barokk Irodalom és Lelkiség Kutatócsoport.
Google Scholar

Udvardy József. 1991. A kalocsai érsekek életrajza. Köln: Görres Gesellschaft.
Google Scholar

Wurster Herbert. 2002. Passau, Kloster Niedernburg. Regensburg: Schnell & Steiner.
Google Scholar

Veres Lujza. 2002. „A veszprémvölgyi apácakolostor templomának régészeti ásatása során előkerült falképtöredékek”. Műemlékvédelmi Szemle 12 (1): 65–80.
Google Scholar

Végh András. 2006. Buda város közép-kori helyrajza (Monumenta Historica Budapestina 1). Budapest: Budapesti Történeti Múzeum.
Google Scholar

Zimmermann Franz, Werner Carl. 1897. Urkundenbuch zur Geschichte der Deutschen in Siebenbürgen. T. 2: 1342–1390. Hermannstadt: Michaelis.
Google Scholar