Źródła finansowania działalności charytatywnej prepozytury szpitalnej opactwa kanoników regularnych z Żagania do początku XVI w.

Zbigniew Krzysztof Witczak

doi:10.25167/sth.5868

Published: 2025-12-30

Vol. 45 No. 2 (2025)

Sources of Financing for the Charitable Activities of the Hospital Prepositure of the Canons Regular Abbey in Żagań Until the Beginning of the 16th Century

Zbigniew Krzysztof Witczak

Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego

Section: Articles

https://doi.org/10.25167/sth.5868

Abstract

An important aspect of the activity of monasteries of the Canons Regular in medieval Silesia was their charitable work, providing support to the poor and needy. This mission of Christian charity was carried out, among other means, through hospital preceptories. The Żagań (Żagan) convent of Canons Regular of St. Augustine, established in the city in 1284, had been running a hospitium (hospice) in Żagań since the early 14th century, managing it in both material and spiritual matters. The funds for its operations were obtained in various ways, including donations, support received from the abbot, and independent purchases. Source analysis proves that these were well-considered actions, demonstrating planning and deliberate diversification of the sources and types of rents received.

Keywords:

Canons Regular, Żagań, hospital Prepositure, financing

Most read articles by the same author(s)

Zbigniew Krzysztof Witczak, Examples of Violation of the Religious Rule by Regular Canons from Żagań in the Middle Ages from the Perspective of the Monastery Chronicle , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Vol. 40 No. 2 (2020)
Zbigniew Krzysztof Witczak, Not only the primus reformer of the Żagań monastery , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Vol. 39 No. 1 (2019)
Zbigniew Krzysztof Witczak, The Complicated Fate of the Abbot of the Monastery of Canons Regular in Żagań Paul II (1522–1525) , Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego: Vol. 43 No. 2 (2023)

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Witczak, Z. K. (2025). Sources of Financing for the Charitable Activities of the Hospital Prepositure of the Canons Regular Abbey in Żagań Until the Beginning of the 16th Century. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego, 45(2), 125–144. https://doi.org/10.25167/sth.5868

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

References

Antosiewicz Klara. 1978. „Opieka nad chorymi i biednymi w krakowskim Szpitalu Świętego Ducha (1220–1741)”. Roczniki Humanistyczne 26 (2): 35–79.
Google Scholar

Aumann Jordan. 2007. Zarys historii duchowości. Tłum. Jan Machniak. Kielce: Jedność.
Google Scholar

Barciak Antoni. 2013. Luksemburgowie na tronie czeskim w opinii inicjatora „Katalogu opatów żagańskich” Ludolfa. W Rycerze, wędrowcy, kacerze. Studia z historii średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy Środkowej. Red. Beata Wojciechowska, Waldemar Kowalski, 65–71. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.
Google Scholar

Chmielewska Katarzyna. 2015. Klasztor i jego problemy w średniowiecznych śląskich i kłodzkich kronikach kanoników regularnych. Częstochowa: Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie.
Google Scholar

Derwich Marek. 1992. Benedyktyński klasztor Świętego Krzyża na Łysej Górze w średniowieczu. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Google Scholar

Dola Kazimierz. 1972. Szpitale w średniowiecznej Polsce pod zarządem kościelnym. Rzym: Papieski Instytut Studiów Kościelnych.
Google Scholar

Dola Kazimierz. 2014. Res sacra miser – studia z dziejów dobroczynności i opieki społecznej. Opole: Wydział Teologiczny Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Drabina Jan. 1968. „Ośrodki kaznodziejskie Wrocławia jako centra walki z Jerzym z Podiebradu”. Acta Universitatis Wratislaviensis 14: 129–145.
Google Scholar

Filipek-Misiak Aleksandra. 2016. W ogrodzie cnót, wad i grzechów. Problematyka cnót w wybranych średniowiecznych kronikach klasztornych na Śląsku i w Czechach. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Google Scholar

Goff Le Jacques. 1970. Kultura średniowiecznej Europy. Tłum. Hanna Szumańska-Grossowa. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Goff Le Jacques. 1997. Narodziny czyśćca. Tłum. Krzysztof Kocjan. Warszawa: PIW.
Google Scholar

Goff Le Jacques. 2001. Średniowiecze i pieniądze. Esej z antropologii historycznej. Tłum. Bogdan Baran. Warszawa: Aletheia.
Google Scholar

Grüger Heinrich. 1995–1996. „Schlesisches Klosterbuch Naumburg am Bober. Praepositura conventualis, dann Abtei, später Praepositura ruralis der Regulierten Augustiner-Chorherren”. Jahrbuch der Schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau 36–37: 25–36.
Google Scholar

Gryz Krzysztof. 2016. „Uczynki miłosierdzia względem ciała i duszy. Historia i praktyka”. Analecta Cracoviensia 48: 57–83. DOI: https://doi.org/10.15633/acr.2017
Google Scholar

Grzesiak Tadeusz. 2002. Uczynki wobec Chrystusa i bliźnich podstawą oceny człowieka na sądzie ostatecznym. W Bądźcie miłosierni, jak Ojciec wasz jest miłosierny (Łk 6,36). Red. Tomasz Maria Dąbek, 83–102. Kraków: WN Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II.
Google Scholar

Karczewska Joanna. 2024. „Opat w trudnych czasach? Marcin Rinkenberg i jego opackie rządy w klasztorze kanoników regularnych w Żaganiu (1468–1489)”. Saeculum Christianum 30 (2): 68–78. DOI: https://doi.org/10.21697/sc.2023.30.2.5
Google Scholar

Karczewska Joanna. 2024. „Początki zielonogórskiej prepozytury kanoników regularnych z Żagania”. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 122: 145–157. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.15850
Google Scholar

Kogut Mieczysław. 2008. „Początki klasztoru kanoników regularnych w Nowogrodzie Bobrzańskim”. Wrocławski Przegląd Teologiczny 16 (1): 203–210.
Google Scholar

Kołosowski Tadeusz. 2017. „Troska o chorych w klasztorach starożytnych w świetle wybranych reguł monastycznych”. Saeculum Christianum 24: 5–16. DOI: https://doi.org/10.21697/sc.2017.24.1
Google Scholar

Kumor Bolesław. 1999. Opieka społeczna Kościoła w świetle ustawodawstwa synodalnego w Polsce (do 1795 r.). W Charitas. Miłosierdzie i opieka społeczna w ideologii, normach postępowania i praktyce społeczności wyznaniowych w Rzeczypospolitej XVI–XVIII w. Red. Urszula Augustyniak, Andrzej Karpiński, 11–18. Warszawa: SEMPER.
Google Scholar

Łatak Kazimierz. 1999. Kanonicy regularni laterańscy na Kazimierzu w Krakowie do końca XVI w. Ełk: Kuria Biskupia Diecezji Ełckiej.
Google Scholar

Majka Józef. 1985. Rozwój działalności charytatywnej w Kościele. W Miłość miłosierna. Red. Jan Krucina, 195–221. Wrocław: Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej.
Google Scholar

Mandziuk Józef. 2001. „Opieka społeczna Kościoła katolickiego na Śląsku do czasów pruskich (1742 r.)”. Resovia Sacra 8: 129–166.
Google Scholar

Manikowska Halina. 2002. Religijność miejska. W Ecclesia et civitas. Kościół i życie religijne w mieście średniowiecznym. Red. Halina Manikowska, Hanna Zaremska, 11–34. Warszawa: Neriton.
Google Scholar

Manikowska Halina (przy współpracy Piotra Oknińskiego). 2018. Przeszłość osobista i tożsamość wspólnotowa. Formy i treści memorii w późnym średniowieczu. W Przeszłość w kulturze średniowiecznej Polski. T. 2. Red. Halina Manikowska, 271–276. Warszawa: Neriton.
Google Scholar

Michałowski Roman. 1984. „Święta moc fundatora klasztoru (Niemcy XI–XII w.)”. Kwartalnik Historyczny 91 (1): 3–24.
Google Scholar

Mika Norbert. 2000. Bożogrobcy raciborscy w średniowieczu. W Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym: materiały z międzynarodowej konferencji naukowej zorganizowanej w Turawie w dniach 6–8 maja 1999 r. przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego. Red. Marek Derwich, Anna Pobóg-Lenartowicz, 419–426. Wrocław – Opole: Pracownia Badań nad Dziejami Zakonów i Kongregacji Kościelnych „Larhcor”.
Google Scholar

Milik Katarzyna. 2019. „Wpływ Kościoła katolickiego na rozwój szpitalnictwa polskiego w XVI–XIX w.”. Zeszyty Historyczne. Prace Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie 18: 69–83. DOI: https://doi.org/10.16926/zh.2019.18.04
Google Scholar

Możejko Beata. 2010. Rozrachunek z życiem doczesnym. Gdańskie testamenty mieszczańskie z XV i początku XVI w. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Google Scholar

Piwowarczyk Elżbieta, Tyszka Przemysław. 2006. „Przyczynek do pobożności mieszczan krakowskich na podstawie XV-wiecznych legatów w Liber Testamentorum (rkps 772)”. Nasza Przeszłość 105: 7–42. DOI: https://doi.org/10.52204/np.2006.105.7-42
Google Scholar

Piwowarczyk Elżbieta. 2011. „Pobożność krakowskich mieszczan w świetle ich testamentowych legatów z lat 1501–1530”. Saeculum Christianum, 18 (2): 77–100.
Google Scholar

Pobóg-Lenartowicz Anna. 1995. Attending the sick in Augustinian monasteries in Silesia in the Middle Ages. W La vie quotidienne des moines et chanoines réguliers au Moyen Âge et temps modernes. Red. Marek Derwich, 203–214. Wrocław: Larhcor.
Google Scholar

Pobóg-Lenartowicz Anna. 1999. Kanonicy regularni na Śląsku. Życie konwentów w śląskich klasztorach kanoników regularnych w średniowieczu (Studia i Monografie 269). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Google Scholar

Pobóg-Lenartowicz Anna. 2002. Z badań nad studiami uniwersyteckimi śląskich kanoników regularnych w średniowieczu. W Kultura edukacyjna na Górnym Śląsku. Red. Antoni Barciak, 248–262. Katowice: Societas Scientiis Favendis Silesiae Superioris – Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Pobóg-Lenartowicz Anna. 2004. Działalność charytatywna kanoników regularnych na Śląsku w średniowieczu. W Curatores pauperum. Źródła i tradycje kultury charytatywnej Europy Środkowej. Red. Antoni Barciak, 105–113. Katowice: Societas Scientiis Favendis Silesiae Superioris – Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Pobóg-Lenartowicz Anna. 2005. Formacja intelektualna śląskich kanoników regularnych w średniowieczu. W Źródła kultury umysłowej w Europie środkowej ze szczególnym uwzględnieniem Śląska. Red. Antoni Barciak, 180–195. Katowice: Societas Scientiis Favendis Silesiae Superioris – Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Pobóg-Lenartowicz Anna. 2013. Uczeni i sławni mężowie w „Katalogu opatów żagańskich”. W Rycerze, wędrowcy, kacerze. Studia z historii średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy Środkowej. Red. Beata Wojciechowska, Waldemar Kowalski, 241–251. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.
Google Scholar

Podgórska-Klawe Zofia. 1988. Początki i rozwój szpitalnictwa. W Historia medycyny. Red. Tadeusz Brzeziński, 80–94. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Google Scholar

Rexroth Frank.1994. Armut und Memoria im spätmittelalterlichen London. W Memoria in der Gesellschaft des Mittelalters. Red. Dieter Geuenich, Otto Gerhard Oexle, 336–361. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.
Google Scholar

Ryłko Stanisław. 1993. Reguła św. Augustyna z klasztoru kanoników regularnych w czeskim Rudniku. Kraków (brak wyd.).
Google Scholar

Schilling Friedrich. 1938. Ursprung und Frühzeit des Deutschtums in Schlesien und im Lande Lebus. Leipzig: Verlag von S. Hirzel.
Google Scholar

Słoń Marek. 2000. Klasztor – szpital – miasto Wrocław w średniowieczu. W Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym: materiały z międzynarodowej konferencji naukowej zorganizowanej w Turawie w dniach 6–8 maja 1999 r. przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego. Red. Marek Derwich, Anna Pobóg-Lenartowicz, 269–276. Wrocław – Opole: Pracownia Badań nad Dziejami Zakonów i Kongregacji Kościelnych „Larhcor”.
Google Scholar

Słoń Marek. 2004. Hospitale et civitas. Miejsce szpitala w życiu komuny miejskiej w Europie Środkowej do reformacji. W Curatores pauperum. Źródła i tradycje kultury charytatywnej Europy Środkowej. Red. Antoni Barciak, 43–53. Katowice: Societas Scientiis Favendis Silesiae Superioris – Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Starnawska Maria. 2000. Działalność szpitalna zakonów krzyżowych w miastach średniowiecznych na ziemiach polskich. W Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym: materiały z międzynarodowej konferencji naukowej zorganizowanej w Turawie w dniach 6–8 maja 1999 r. przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego. Red. Marek Derwich, Anna Pobóg-Lenartowicz, 257–268. Wrocław – Opole: Pracownia Badań nad Dziejami Zakonów i Kongregacji Kościelnych „Larhcor”.
Google Scholar

Steller Georg. 1968–1969. „Die Anfänge des (Saganer) Augustinerstiftes in Naumburg am Bober (1217–1284)”. Archiv für schlesische Kirchengeschichte 26: 19–63.
Google Scholar

Surdacki Marian. 2015. „Działalność charytatywna zakonów żeńskich w Polsce do końca XVIII w.”. Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne 103: 237–271. DOI: https://doi.org/10.31743/abmk.12037
Google Scholar

Surdacki Marian. 2015. „Prepozytury szpitalne – podstawowy typ polskiego szpitala średniowiecznego”. Nasza Przeszłość 125: 5–53. DOI: https://doi.org/10.52204/np.2016.125.5-53
Google Scholar

Surdacki Marian. 2015. „Szpitalnictwo zakonne w średniowiecznej Polsce”. Roczniki Humanistyczne 63 (2): 49–98. DOI: https://doi.org/10.18290/rh.2015.63.2-3
Google Scholar

Świerk Alfred. 1965. Średniowieczna biblioteka klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Google Scholar

Vauchez Andre. 1996. Duchowość średniowiecza. Tłum. Hanna Zaremska. Gdańsk: Marabut.
Google Scholar

Wiszewski Przemysław. 2003. „Życie zakonne w oczach elity intelektualnej Śląska średniowiecznego i nowożytnego. Przemiany pewnego motywu”. Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia 53: 179–198.
Google Scholar

Wiszewski Przemysław. 2011. Chrześcijański książę Henryk – wokół pobożności księcia śląskiego Henryka I Brodatego. W Dynamika przemian społecznych i religijnych w średniowieczu. Red. Tadeusz Grabarczyk, Tadeusz Nowak, 187–221. Warszawa: DiG.
Google Scholar

Witczak Zbigniew. 2019. „Nie tylko Primus reformator klasztoru żagańskiego. Działalność gospodarcza opata Trudwina I”. Studia Teologiczno-Historyczne Śląska Opolskiego 39 (1): 189–209. DOI: https://doi.org/10.25167/sth.395
Google Scholar

Wohlbrück Sigmund Wilhelm. 1832. Geschichte des ehemaligen Bisthums Lebus und des Landes dieses Nahmens. T. 3. Berlin: Selbstverl. des Verf.
Google Scholar

Wojtyska Henryk Damian. 1975. Nauka i nauczanie u kanoników regularnych (na przykładzie Kongregacji Bożego Ciała). W Dzieje teologii katolickiej w Polsce. T. 2. Cz. 2. Red. Marian Rechowicz, 455–458. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Google Scholar

Wółkiewicz Ewa. 2010. „Formy dobroczynności w miastach śląskich w średniowieczu”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 58 (2): 213–232.
Google Scholar

Wysmułek Jakub. 2010. „Przejawy religijności mieszczan krakowskich na podstawie XIV-wiecznych testamentów i zapisów pobożnych”. Odrodzenie i Reformacja w Polsce 54: 85–126.
Google Scholar

Zyglewski Zbigniew. 2000. Średniowieczne donacje mieszczan na rzecz klasztorów kujawskich. W Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym: materiały z międzynarodowej konferencji naukowej zorganizowanej w Turawie w dniach 6–8 maja 1999 r. przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego. Red. Marek Derwich, Anna Pobóg-Lenartowicz, 103–110. Wrocław – Opole: Pracownia Badań nad Dziejami Zakonów i Kongregacji Kościelnych „Larhcor”.
Google Scholar